• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۶
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
یادداشتی بر مجموعه شعر«گوشواره تنهایی» سروده «اشکان ملک‌پور»، نشر کاشمر، اسفند 1395

موسیقی کلمات

فرهیختگان: پیش از آغاز بگویم شاید تلاش شاعران عبور از واقعیت موجود و برساختن دنیایی باشد فراتر از واقعیت بیرونی جهان. این تلاش اما در عین‌ حال شعر را به سوی مخالف پرتاب می‌کند.

یادداشت: سیروس نوذری

سویی که در کار خلق شگفتی و عبور از آنچه در نگاه نخستین به آن مواجهیم، رودررو می‌کند و دیگر به‌سویی که ما را به همین واقعیت جان‌آشنای ملموس و دست‌یافته باز می‌گرداند. شاعر برای رسیدن به این ساحت، دست مایه‌ای جز کلمات ندارد. همان کلماتی که هرکس و هرجا و هرزمان به کار می‌برد اما شاعر با کنار هم نشاندن همان کلمات، متن را به‌جایی می‌کشاند که بسیار شبیه جادو‌ست. در شعر همنشین کلمات جادو می‌آفرینند و ناممکن را ممکن و پذیرفتنی می‌سازد. این اما تنها یک‌سوی شعر است. جز این شاعر نگاهی تازه به بیرون و جهان درون می‌کند و مخاطب را به‌سمت و سویی می‌کشاند که منظری بدیع را عرضه داشته است.
نگاهی دیگرگون به هستی، به اشیا و چه بسا معناآفرینی‌هایی که درگیری عمیق شاعر با جهان باز می‌تاباند. اکنون با این پیش‌زمینه به سراغ اشکان ملک‌پور در دفتر «گوشواره تنهایی» او می‌رویم.
از «گوشواره تنهایی» شاعر 51 شعر آویخته است. شعرهایی که بیشتر سه سطری هستند و البته گاه کمی بیشتر و گاه تا کمی بیشتر از 10 سطر.
واقعیت این است که کوته‌سرایی غالب‌ترین قالب شعری این ایام است. در دهه اخیر توجه شاعران به شعرهای کوتاه بسیار چشمگیر بوده است. شاعر «گوشواره تنهایی» نیز خود را به این جریان غالب سپرده است. او اما تلاش کرده از این اصل کلیشه‌ای که درباره ساده‌نویسی هایکو، ورد زبان بسیاری از شاعران جوان شده عبور کند و به زبانی که شاعرانه است و به موسیقی درونی کلمات توجه دارد، بپردازد:
 « اندوه سبز است
انبوه مزرعه
در چشم خوشه چین» (ص5 / شعر 7).
و یا:
«گلوگاه ترد زندگی
به کام زمان
این همیشه کهنسال» (ص 44 / شعر 40).
ویا:
 «میشکند در گلویم
استخوانهای بغضی
که خود را فرو خورده است» (ص 42/ شعر 38).
شاعر در چنین تلاشی به نوعی راه خود را از خیلی هایکو‌نویسان وطنی جدا کرده است و به آن قلیل شاعران کوته‌سرایی پیوسته که برای طبان و شیوه به‌کارگیری کلمات ارزش و اعتبار قایل‌اند.
اما شاعر در این کار همیشه موفق نیست، و در برخی از نمونه‌ها مثل شعر 14 در صفحه 18 شاعر کار را به قافیه‌پردازی می‌کشاند که با لحن و زبانی یکدست همراه نیست.
گاه ساختار نجومی شعر قالبی تکراری یافته که به لحاظ تکنیک‌های به‌کار رفته، دست شاعر را رو می‌کند، شاعر با آوردن فعل در ابتدای شعر ساختاری را به کار می‌گیرد که به تکرار می‌انجامد و از این منظر گسترش فرمی تجربیات او در محدوده‌ای بسته باقی می‌ماند:
ـ «آویخته بر آویز / شالت / این گوشواره تنهایی.
ـ می‌شکند در گلویم/ استخوان‌های بغضی / که خود را فرو خورده است.
- دهان دره می‌شود / پژواک ریزش کوه / در خودش.
- در تقلای جهیدن است / خون / از کف حادثه».
حتی برخی از آنها هم که کمی تنوع فرعی یافته باز در محدوده بسته همین تکنیک محصور می‌مانند:
  «بوی بهار می‌داد / دخترک /شکوفه بود نامش.
   ثانیه به ثانیه / برمن عبور می‌کند / قطار شب.
   خوشه به خوشه / ستاره می‌چیند / کویر در خواب شالیزار.
   عریان در خود / تنی می‌رقصد از آب / چشمه خودجوش».
اما این نکته را نیز باید بگویم تعدادی از همین تجربیات، به تنهایی، کوته‌سروده‌هایی زیبایی هستند. اما وقتی که در کنار هم و در یک مجموعه خوانده می‌شوند، تکرار یک فرم کلمات آنها را کمرنگ می‌کند.
تلاش‌های شاعر برای عبور از زبان روزمره و متون روزنامه‌ای به روشنی پیداست. هرچند او در همان گستره زبانی که شاعر به کار گرفته حرکت می‌کند و گاه نظر به بازی‌های زبانی و هم‌آوایی‌ها دارد:
  «ققنوس‌وار / برخواهم خاست / از میان خاکستر خویش / و انبوه اندوه تو / به سوختن / شراره شراره / به تکرار / هزاران هزاره / دگر بار افسانه‌گون باز خواهم خواست / گر خیزد / خیره خیالت در خاطرم» (ص 32/ شعر 28).
از این منظر شاعر جوان مدام در حال تجربه کردن زبانی فرهیخته است و یافتن زبانی فاخر در عین‌حال به دور از تقلید.
 به گمانم نباید این تلاش را نادیده گرفت. و باز به گمانم یکی از کوشش‌های شاعران که آفرینش و گسترش زبان است، ورنه مردم کوچه و بازار مگر مجموعه واژگانی که به کار می‌گیرند چند کلمه است؟
اگر قرار باشد که شاعران نیز در همین محدوده واژگانی محصور بمانند بی‌گمان تن به فرومایگی شاعرانه داده‌اند. با دایره واژگانی محدود نه زیبایی خلق می‌شود، نه اندیشه گسترش می‌یابد.
من برای شاعر جوان، تلاش‌های جدی‌تری را آرزو می‌کنم. برای شاعران جوان راهی جز ممارست و سخت‌کوشی وجود ندارد:
غلام آن کلماتم که آتش افروزد.

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها