• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۴:۴۷ - ۱۳۹۹/۰۷/۱۴
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
عبدالحسین خسروپناه در یازدهمین نشست فقه حکومتی به نقد اظهارات سیدجواد علوی‌بروجردی پرداخت

صدها کتاب با یک مصاحبه عرفی نقد نمی‌شود

این همه احکام جهاد و قضا و حدود و امر به معروف و... چه [می‌شود]؟ در این زمینه ها صدها کتاب نوشته شده [است]. با یک مصاحبه عرفی نمی توان اینها را نقد کرد.

به گزارش «فرهیختگان»، حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه در یازدهمین نشست فقه حکومتی به نقد مطالب منقول از آیت‌الله سیدجواد علوی‌بروجردی پرداخت. پیش از این آقای علوی بروجردی طی بیاناتی وجود نظام اقتصادی را در اسلام نفی کرده و آن را شوخی دانسته بود.

در ابتدا باید ضمنا از آیت‌الله علوی‌بروجردی بابت باز کردن باب گفت‎و‎گو تشکر کنم و امیدوارم باب گفت‎و‎گوی حضوری رسانه‎ای فراهم شود.

اولا اینکه بگوییم اقتصاد دنیا بر سیره عقلا بنا شده، سخن دقیقی نیست. گمان رفته تنها یک سیره عقلا وجود دارد. [آیا] حداقل ایشان اقتصاد سوسیالیستی و کاپیستالیستی را قبول دارد یا نه؟ کدام سیره عقلاست؟ این نشان می‎دهد سیره عقلا در امور اجتماعی یکسان نیست. عقلانیت‎ها هم متصف به ایدئولوژی‎های مختلف هستند.
حتی نظریه‎های تجربی [نیز] مبتنی‌بر عقلانیت است. مثلا مگر [در باب شخصیت، تنها] یک نظریه شخصیت داریم؟ در باب شخصیت از سوی مازلو، فروید و... نظرات مختلفی وجود دارد. کدام سیره عقلاست؟ کدام مبتنی‌بر تجربه است؟ معلوم می‎شود تجربه عریان در اختیار محقق قرار نمی‎گیرد [بلکه تجربه هم همیشه] توأم با تفسیر خاصی است. پس امروزه [استناد به] عقلاء، بما هم عقلاء، در مسائل سیاسی و اجتماعی، رخت بربسته است. اینکه در گذشته بوده هم محل بحث است.
ثانیا؛ اسلام در مواضعی تابع سیره عقلاست اما این هم محل بحث است. این سیره در صورتی که ردعی نباشد حجیت دارد. بعد هم سیره یکی از حجج است. شارع یک وقتی تایید می‎کند، خیلی وقت‌ها هم ردع می‎کند، جایی هم نظر جدیدی می‎دهد. مثلا در مالکیت، شهید صدر خیلی دقیق بحث کرده است [و] هم مالکیت خصوصی را در حدودی قبول دارد هم عمومی و هم دولتی یا امامتی [را]. مالکیت انفال، اراضی موات و... مال امام است، فیء یا زمین‌هایی که مال کافران بوده و در جنگ دست مسلمانان رسیده در اینجا مطرح است. سوسیالیست‎ها مالکیت امامتی را قبول ندارند؛ چون امام را قبول ندارند. مالکیت دولتی را قبول می‎کنند. مثلا نظر اسلام در مورد آزادی اقتصادی متفاوت است. واقعا اهداف آزادی اسلام با لیبرالیست‎ها و سوسیالیست‎ها‎ یکی است؟ مکتب اقتصادی، یعنی اصول و اهداف [اقتصادی]. هدف اقتصاد اسلامی با آن اقتصادها یکی است؟ قطعا متفاوت است. همین حرمت کنز و ربا و... بر مکتب اقتصاد تاثیر می‎گذارد. نکته سوم اینکه اشاره کرده‌اند به کتاب مکاسب شیخ[انصاری]. استاد علوی‌بروجردی قطعا حضور ذهن دارند که کتاب مرحوم شیخ سه بخش است. در همین مکاسب وقتی بحث می‎کند، عقلانیت سرمایه‎داری را قبول دارد؟ شیخ در همین مکاسب خیلی مواقع حتی سیره متشرعه را [هم] قبول نمی‎کند چه برسد به عقلا [و] می‎گوید گرفتار تسامح و تساهل هستند.
عقلانیت سرمایه‎داری، حرمت معاملات آلات لهو و بحث‎های مختلفی که شیخ آورده را قبول دارد؟ تلقی کتب سرمایه‎داری از آزادی هم فرق می‎کند. این هم عقلانیت است اما عقلانیت مبتنی‌بر لیبرالیسم.
گفته‌اند 20 روایت داریم، بله، گاهی 20 روایت است اما این 20 ‌تا، 20 قاعده فقهی است. گاهی روایت را خیلی تنزل می‎دهیم. «المومنون عند شروطهم» قاعده است و بر صدها مساله می‎تواند تاثیرگذار باشد. قاعده ید، قاعده معاوضه، قاعده مبادله و... [هم قواعدی دیگرند].
نکته چهارم اینکه علم اقتصادی، یک علم نیست [بلکه] امرزه «علوم اقتصادی» داریم. یک بحث، فلسفه اقتصاد است که [در آن بحث از] مبانی هستی‎شناختی و معرفت‎شناختی و... است. مبنای اقتصاد سرمایه‎داری نومینالیسم است. نمی‎توانید آن را بدون نومینالیسم بپذیرید. پذیرش آن یعنی نفی کلیات. [این مطلب] بحث فلسفی دقیقی در اقتصاد دارد. بحث دیگر حقوق اقتصادی و بایدها و نبایدها در اقتصاد است. با این نگاه خب [دیگر باید] کل مکاسب را کنار بگذارید [چون باید و نبایدها در این رشته است که تعیین می‌شود].
بحث دیگر «مکتب اقتصاد» است که اصول حاکم بر رفتار اقتصادی است. آزادی مشروط در اقتصاد اسلامی معنا دارد که شیخ[انصاری] هم گفته [است]. مالکیت سه‌گانه، نه دوگانه یا یک‌گانه. [همچنین در هر مکتب، ] عدالت اقتصادی [هم] تعریفش متفاوت است.
حالا یک بخش، بخش تجربی اقتصادی است که روابطی را در نظر می‎گیرد که در جای خودش هم برخی قبول دارند.
مگر شهید صدر می‎خواهد کل اقتصاد را نقلی کند؟ بحث علوم‌انسانی اسلامی را درست ببینیم. قیاس اقتصاد با فیزیک و شیمی قیاس مع‌الفارق است. ایشان [یعنی آقای علوی‌بروجردی] رسالت پیغمبر(ص) را محدود می‎کند به اخلاق. این همه احکام جهاد و قضا و حدود و امر به معروف و... چه [می‌شود]؟ در این زمینه‎ها صدها کتاب نوشته شده [است]. با یک مصاحبه عرفی نمی‎توان اینها را نقد کرد.

 * نویسنده: سیدحسین امامی، روزنامه‌نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار