• تقویم روزنامه فرهیختگان ۰۹:۳۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۱۱
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
«فرهیختگان» طرح لیزینگ و استصناع زیست‌بوم فناوری را بررسی می‌کند

لیزینگ دانش‌بنیان‌ها؛ راهی برای جبران سرمایه‌گذاری در علم

شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند برای فروش محصولات خود با استفاده از تسهیلات لیزینگ یا استصناع خریداران را ترغیب به خریداری محصولات‌شان کنند.

به گزارش «فرهیختگان»، یکی از موثرترین ابزارهای حمایتی برای رشد تولید و به تبع آن رشد اقتصادی، کمک به توسعه بازار و محصولات تولیدشده است که می‌تواند در قالب تسهیلات مختلفی به بخش عرضه و تقاضا ارائه شود. یکی از این ابزارها صنعت لیزینگ است که به‌عنوان ابزاری کارآمد در جهان شناخته می‌شود و می‌تواند توان مالی بنگاه‌های اقتصادی و اشخاص را برای توسعه سرمایه‌گذاری افزایش دهد. صنعت لیزینگ یا صنعت اجاره‏‌داری یا واسپاری اگرچه در کشورهای پیشرفته نقش اساسی در اقتصاد دارد، ولی در ایران و در مقایسه با حجم فعالیت و سرمایه شرکت‏های لیزینگ خارجی و بین‌‏المللی و همچنین نسبت به تولید ناخالص داخلی کشور چندان چشمگیر نیست.

این درحالی است که ظرفیت‌های بالقوه فراوانی در صنعت لیزینگ کشور وجود دارد که با برنامه‌ریزی صحیح می‌توان از این ظرفیت‌ها استفاده کرد و از اثرات مثبت آن در اقتصاد کشور بهره برد. آمارها نشان می‌دهد تاکنون بیش از 70 درصد فعالیت شرکت‌های لیزینگ در ایران، در صنعت خودرو بوده و گویا لیزینگ در این صنعت، بیش از صنایع دیگر شناخته شده است. درحالی‌که گسترش لیزینگ در سایر صنایع و بخش‌‌ها می‌تواند علاوه‌بر تامین منابع لازم و پایدار توسعه برای تولیدکنندگان،‌ خاصیت ضدتورمی و ضدرانتی نیز داشته باشد.

  ضرورت روی آوردن به اقتصاد دانش‌بنیان

با گذشت زمان و ناکارآمدی برخی سیاستگذاری‌های اقتصادی، سیاستگذاران کشور به ضرورت روی ‌‌آوردن به اقتصاد دانش‌بنیان برای رسیدن به توسعه پایدار و اقتصاد پویا واقف شده‌اند؛ چراکه در اقتصاد دانش‌بنیان تولید و توزیع، مبتنی‌بر دانش و داده‌های علمی شکل می‌گیرد و سرمایه‌گذاری در صنایع از حالت سنتی و تجربی خارج شده و با محوریت دانش و تخصص انجام می‌شود.

لذا زیست‌بوم فناوری به‌عنوان بازیگر اصلی این عرصه باید مورد توجه بیشتری قرار گیرد به‌ویژه آنکه‌ رشد شرکت‌های دانش‌بنیان در یک دهه اخیر نشان می‌دهد ظرفیت‌های بالقوه در این زمینه با اندکی توجه به فعلیت درآمده و نقش مهمی را در پیشبرد چشم‌انداز اقتصادی کشور ایفا می‌کند. درحال حاضر 5 هزار و 222 شرکت دانش‌بنیان در 8 حوزه فناوری در کشور مشغول تولید محصول یا ارائه خدمات فناورانه و دانش‌محور هستند. این تعداد شرکت‌ دانش‌بنیان مشمول قوانینی هستند که پس از اخذ مجوز از معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری مبنی‌بر دانش‌بنیان بودن شرکت، می‌توانند از قوانین مربوطه در جهت بهبود عملکرد خود استفاده کنند. برای مثال معافیت‌های گمرکی،‌ حمایت‌های مالیاتی، خدمات توانمندسازی و موارد متعدد دیگری که این امکان را برای فعالان زیست‌بوم فناوری ایجاد می‌کند تا در بستری نسبتا آرام بر تولید محصولات دانش‌محور تمرکز کنند. اما یکی از مشکلاتی که همواره شرکت‌های دانش‌بنیان با آن روبه‌رو بوده‌اند، فروش محصولات است.

فروش محصول مهم‌ترین و درواقع آخرین مرحله از زنجیره فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان است. در این مرحله شرکت‌ها با چالش‌هایی مانند بازاریابی، رقبای خارجی، کسری نقدینگی خریداران و موارد متعدد دیگری دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

به‌عبارت دیگر، معمولا شرکت‌‌های دانش‌بنیان پس از آنکه موفق به تولید یک محصول فناورانه می‌شوند و مجوزهای لازم را برای تولید بیشتر محصول دریافت می‌کنند،‌ با چالشی به‌نام فروش محصولات تولیدشده روبه‌رو هستند. یک محصول دانش‌بنیان به‌دلیل آنکه از تکنولوژی و فناوری‌های های‌تک برخوردار است، ‌طبیعتا نسبت به محصولات عادی، گران‌تر است. این، بدان معناست که شرکت تولیدکننده محصول دانش‌بنیان، سرمایه‌گذاری و هزینه‌‌های بیشتری را صرف تولید محصول کرده است. ازسوی دیگر، محصول تولیدشده به‌دلیل آنکه موجب بهره‌وری بیشتر و کاهش هزینه‌‌های مصرف‌کننده می‌شود،‌ متقاضیان بیشتری خواهد داشت درحالی که ممکن است متقاضی این محصول، توان پرداخت هزینه‌ خرید محصول را نداشته یا تنها بخشی از هزینه محصول را داشته باشد. در این شرایط ارائه تسهیلات لیزینگ، فرصتی را دراختیار فروشنده و خریدار قرار می‌دهد تا هر دو طرف بتوانند با دریافت تسهیلات لیزینگ، از عواید محصول تولیدشده بهره‌مند شوند.

  «مجوز فناور»؛ مجوز دریافت تسهیلات لیزینگ

 در آبان‌‎ماه سال 98 تسهیلات طرح لیزینگ محصولات دانش‌بنیان و فناور با هدف کمک به توسعه بازار شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان در دستورکار فن‌بازار ملی ایران قرار گرفت. فن‌بازار که درواقع یک بازار فناوری و محلی برای مبادلات فناوری است،‌ یک بنگاه معاملات فناوری محسوب می‌شود که با ایفای نقش واسطه اطلاعاتی و حقوقی، وظیفه نزدیک‌کردن طرف‌های عرضه و تقاضا در حوزه فناوری و محصولات پیشرفته را برعهده دارد. بر این اساس شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوری که مورد تایید فن‌بازار ملی ایران باشند می‌توانند از تسهیلات این طرح استفاده کنند. صندوق نوآوری و شکوفایی، پشتیبانی مالی این طرح را برعهده گرفت و این امکان برای سایر صندوق‌های نوآوری فراهم شد تا از محل اعتبارات این طرح با ارزیابی شرکت‌ها تا سقف ۵ میلیارد ریال، تسهیلات ارائه دهند.

اما طبیعتا محصولاتی که می‌توانند از تسهیلات لیزینگ استفاده کنند باید دارای شرایط ویژه‌ای باشند. اصلی‌ترین خصوصیتی که امکان استفاده از این تسهیلات را به شرکت‌های دانش‌بنیان می‌دهد این است که محصولات تولیدشده باید مجوز فناور را از شبکه ملی فن‌بازار دریافت کرده‌ باشند. علاوه‌بر تسهیلات لیزینگ،‌ تسهیلات سفارش ساخت یا «استصناع» نیز برای توسعه شرکت‌‌های دانش‌بنیان اختصاص داده شده است. به این ترتیب شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند برای فروش محصولات خود با استفاده از تسهیلات لیزینگ یا استصناع خریداران را ترغیب به خریداری محصولات‌شان کنند.

  نرخ سود تسهیلات لیزینگ؛ 9 درصد

تسهیلات لیزینگ و استصناع درواقع به خریداران محصولات شرکت‌های دانش‌بنیان تعلق می‌گیرد. این یعنی اگر مشتری در خرید محصول دانش‌بنیان با مشکل کسری نقدینگی مواجه باشد، می‌تواند تنها با پرداخت 30 درصد از مبلغ محصول آن را خریداری کرده و باقی‌مانده بهای محصول را از صندوق نوآوری و شکوفایی وام بگیرد. در تسهیلات لیزینگ و استصناع، صندوق مبلغ تسهیلات را پس از تایید تحویل محصول، مستقیما به شرکت فروشنده محصول دانش‌بنیان می‌پردازد اما تضمین تسهیلات و بازپرداخت اقساط فقط برعهده خریدار است. البته در تسهیلات استصناع،‌ ارائه تضمین ازسوی فروشنده برای دوره ساخت ضروری است. براساس قانون، نرخ این تسهیلات 9 درصد تعیین شده است. همچنین متقاضیانی که از این تسهیلات بهره‌مند می‌شوند درمجموع برای بازپرداخت 3 سال وقت دارند.

 تسهیلات استصناع نیز به‌صورت مرحله‌ای و با توجه به پیشرفت کار پرداخت می‌شود. برای مثال وقتی شرکت دانش‌بنیان 50 درصد سفارش را آماده کرد، یک بخش از تسهیلات را دریافت می‌کند.

این تسهیلات حداکثر به میزان 80 درصد قیمت محصول نهایی پرداخت می‌شود. بنابراین ارائه تسهیلات لیزینگ و استصناع یک سیاست اقتصادی است که می‌تواند به توسعه بازار محصولات دانش‌بنیان کمک کند. طبیعی است که برای ارائه هرگونه تسهیلاتی، باید شرایط و زیرساخت‌هایی نیز فراهم باشد تا تسهیلات‌دهنده و تسهیلات‌گیرنده بتوانند از منافع تسهیلات بهره‌مند شوند؛ موضوعی که با توجه به عمر نه‌چندان طولانی صنعت لیزینگ در ایران، با نقاط ضعف و قوت فراوانی همراه است.

  لیزینگ و چالش‌های پیش‌ رو

همان‌طور که گفته شد، تسهیلات لیزینگ و استصناع که ازسوی صندوق شکوفایی و نوآوری به شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه می‌شود، به خریداران محصولات دانش‌محور کمک می‌کند تا کسری نقدینگی خود را از طریق این تسهیلات جبران کنند. این فرآیند در حالت کلی مزایایی دارد که درصورت اجرای دقیق آن می‌توان به آینده و حرکت اقتصاد ایران به سمت اقتصاد دانش‌بنیان امیدوار بود.

کارشناسان اقتصادی معتقدند لیزینگ، خاصیت ضدتورمی دارد چراکه منابع مالی به‌صورت مستقیم به بازار تزریق نمی‌شود. همچنین لیزینگ در حوزه اشتغالزایی موثر است؛ از یک‌سو انگیزه خوبی برای شرکت‌های دانش‌بنیان ایجاد می‌‌کند تا محصولات بیشتری تولید کنند و درنتیجه برای افزایش تولیدات خود، نیروهای متخصص را به‌کار گیرند. بازاریابی و رقابت در بازارهای جهانی محصولات دانش‌بنیان که همواره دغدغه بسیاری از فعالان زیست‌بوم فناوری بوده و هست،‌ درصورت فعال‌شدن هرچه بیشتر صنعت لیزینگ رشد پیدا می‌کند؛ چراکه تولیدکننده دیگر نگران کسری نقدینگی خریدار نیست و درنتیجه می‌تواند تمرکز خود را بر تولید محصولات با هزینه کمتر و کیفیت بیشتر معطوف کند. در این صورت محصول تولیدشده قابلیت رقابت‌پذیری در بازارهای جهانی را خواهد داشت.

اما به‌واقع آنچه می‌تواند این صنعت را پیش برده و سرعت آن را افزایش یا کاهش دهد، عملکرد فعالان و ارائه‌دهندگان این خدمت است که بتوانند رضایت مصرف‌کنندگان و متقاضیان خود را تامین و نیازشان را رفع کنند، نه اینکه بر مشکلات آنان بیفزایند. پیش از این، شرکت‌های لیزینگ منابع مالی خود را از بانک‌ها یا موسسات مالی و اعتباری تامین می‌کردند. این شیوه معایبی داشت که ازجمله آن نرخ بهره بانکی بود.

درحال حاضر و طبق دستورالعمل بانک مرکزی حداکثر سود در شرکت‌‌های لیزینگ ۲۱ درصد اعلام شده است؛ در چنین شرایطی شرکت‌ها برای ادامه فعالیت‌های خود ناگزیر هستند یا از فروشنده اولیه تقاضای تخفیف‌ کنند یا برای واگذاری کالا به مشتری نهایی قیمت بالاتری را در نظر بگیرند تا این هزینه‌ها جبران شود. بر همین اساس قیمت خرید و فروش این شرکت‌ها متفاوت می‌شود.

ازسوی دیگر و با توجه به اینکه شرکت‌های فعال در عرصه لیزینگ، فقط در حد سرمایه خود می‌توانند تامین مالی کنند و مانند بانک‌ها اجازه ندارند سپرده بگیرند و با تجهیز منابع، پاسخگوی متقاضیان باشند، دایره فعالیت و اثرگذاری لیزینگ‌ها محدود به ارقامی است که به‎‌عنوان سرمایه اولیه دراختیار دارند و تا تسهیلات قبلی را وصول نکنند، نمی‌توانند تسهیلات لیزینگ جدید اعطا کنند. لیزینگ‌ها در کشورهای دیگر، از بانک‌های داخلی یا خارجی با بهره‌های 3 تا 4 درصد تسهیلات می‌گیرند و فعالیت‌های لیزینگی خود را توسعه می‌دهند؛ اما در ایران اگر یک شرکت لیزینگ بخواهد از بانک داخلی تسهیلات بگیرد باید با همان نرخ سودی که از بانک وام می‌گیرد به مشتریان تسهیلات بدهد. در این حالت گرچه به‌نظر می‌رسد وام گرفتن از بانک‌های خارجی صرفه اقتصادی داشته باشد، اما گرفتن وام خارجی در ایران علاوه‌بر مشکلات اخذ مجوز و جلب‌نظر مساعد دولت و بانک مرکزی، ریسک تغییر نرخ ارز را نیز به‌دنبال دارد.

حال و در چنین شرایطی، صندوق نوآوری و شکوفایی با ارائه تسهیلات لیزینگ به شرکت‌های دانش‌بنیان، مشتریان و خریداران محصولات دانش‌بنیان را تشویق می‌کند با دریافت این تسهیلات، علاوه‌بر بهره‌مندی از مزایای محصولات دانش‌بنیان، تولید محصولات فناورانه را نیز افزایش دهد. این امر به‌خودی‌خود اقدامی ارزشمند و گامی موثر در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان محسوب می‌شود، اما نکته قابل‌توجه اینجاست که صنعت لیزینگ در ایران دوران معرفی و رشد را طی می‌کند و به‌عنوان یک صنعت نوپا شناخته می‌شود. اگرچه صنعت لیزینگ در ایران در برخی حوزه‌ها همچون خودرو به‌سرعت رشد کرد اما همچنان در بسیاری از حوزه‌ها، در مرحله آزمون و خطاست.

ازسوی دیگر اگرچه زیست‌بوم فناوری کشور به لطف وجود محققان و پژوهشگران توانمند ایرانی توانسته است به خودکفایی و تولید صفر تا صد بسیاری از محصولات دانش‌بنیان برسد،‌ اما همچنان بسیاری از تولیدات این حوزه وابسته به واردات مواد اولیه است. لذا نوسان نرخ ارز در کشور می‌تواند در قیمت تمام‌شده محصول دانش‌بنیان تاثیرگذار باشد و درنتیجه خریدار را دچار مشکل کند. در این صورت باید دید آیا در ارائه تسهیلات لیزینگ با نرخ بهره 9 درصد، نوسانات نرخ ارز تا چه اندازه پیش‌بینی شده است. مسئولان صندوق نوآوری و شکوفایی همواره بر این امر تاکید دارند که برای هر مدل یا مساله‌ای که در حوزه فناوری مطرح باشد راه‌حلی ارائه می‌دهند. بنابراین این امید وجود دارد که در طرح لیزینگ شرکت‌های دانش‌بنیان که با هدف توسعه بازار محصولات دانش‌بنیان است، چالش‌های پیش‌روی شرکت‌های دانش‌محور لحاظ شده باشد.

  کمک لیزینگ به افزایش قدرت خرید

لیزینگ مصرف‌کنندگان درحال حاضر بزرگ‌ترین بخش بازار لیزینگ در جهان است اما در ایران همچنان به‌عنوان یک صنعت درحال رشد شناخته می‌شود که برای توسعه نیاز به بسترسازی و فرهنگ‌سازی و رفع موانع دارد. صنعت لیزینگ در کشور ما در مقابل صنایع دیگر ازجمله صنعت بانکداری، صنعت بزرگی نیست و افرادی که در این حوزه مشغول می‌شوند معمولا در گذشته در یکی از بخش‌های تولیدی، بازرگانی، بانکی یا خودرویی فعال بوده‌اند و به‌طور معمول رویه‌های مرسوم در آن شرکت‌ها را به لیزینگ می‌آورند. به‌هرحال و با توجه به فلسفه وجودی شرکت‌های لیزینگ، انتظار می‌رود درنهایت خدمات لیزینگ به افزایش قدرت خرید مردم و رفاه مصرف‌کننده منتهی شود.

شکستن سد تجاری‌سازی با لیزینگ محصولات دانش‌بنیان

سیدمحمدجواد صدری‌مهر، سرپرست اداره کل امور پارک‌ علم و فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان دانشگاه آزاد اسلامی در گفت‌وگو با «فرهیختگان» با اشاره به اینکه در زنجیره تبدیل ایده به ثروت‎‏‏ٌُ، فروش محصول آخرین حلقه از این زنجیره و مهم‌ترین حلقه است، می‌گوید: «درحال حاضر 70 درصد شرکت‌های دانش‌بنیان در کشور، پشت سد تجاری‌سازی مانده‌اند و به‌رغم تولید محصولات های‌تک، در بخش فروش و عرضه با چالش‌های متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.» به گفته وی یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که عرصه تجاری‌سازی و به‌ویژه در زمینه تولیدات شرکت‌های دانش‌بنیان، عدم قدرت خرید نقدی یا به‌عبارت بهتر پایین آمدن قدرت خرید نقدی خریداران و مشتریان این محصولات است. تجربه کشورهای موفق در این زمینه نشان می‌دهد که ارائه تسهیلات لیزینگ به خریداران داخلی موجب فروش راحت و بی‌دغدغه محصولات دانش‌بنیان یا توسعه بازار داخلی این محصولات به‌ویژه در شرایط فعلی کشور شود.»وی معتقد است: «در مواردی مشاهده می‌شود رقبای شرکت‌های دانش‌بنیان که عموما شرکت‌های خارجی هستند، با دریافت ال‌سی یا ضمانتنامه‌ به‌راحتی محصولات خود را به‌فروش می‌رسانند.

در این شرایط شرکت ‌دانش‌بنیانی که در داخل کشور محصولی را تولید می‌کند و مجبور است محصول را به‌صورت نقد بفروشند با چالش مواجه می‌شود چراکه مشابه این محصول را یک شرکت خارجی تولید کرده و برای فروش به خریدار داخلی تنها ال‌سی و یا ضمانتنامه دریافت می‌کند و پول محصول را در درازمدت و به‌تدریج پرداخت می‌کند. در این شرایط طبیعی است که شرکت دانش‌بنیان داخلی قادر نیست با رقیب خارجی خود رقابتی موفق داشته باشد. اینجاست که تسهیلات لیزینگ می‌تواند کمک‌کننده باشد.»صدری‌مهر با اشاره به اینکه تاکنون چتر حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان تنها در بخش تولید گسترده بوده است، می‌گوید: «صندوق نوآوری با ارائه وام لیزینگ برای محصولات آماده به فروش و ارائه وام استصناع برای محصولاتی که هنوز ساخته نشده است و با درنظر گرفتن بهره 9درصد که بهره جذابی است، موجب شکسته شدن سد تجاری‌سازی محصولات دانش‌بنیان شده است. به‌ویژه در شرایطی که بازار ایران به‌دلیل تورم‌های چند‌ده‌درصدی دچار نوسانات شدیدی می‌شود.»

 * نویسنده: زهرا فریدزادگان، روزنامه‌نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار