• تقویم روزنامه فرهیختگان ۲۱:۴۷ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۲
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
سیدعلی موسوی‌زاده، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سلطنت عمان

مروارید عشق به حسین در ساحل عمان

عمانی‌ها سبک عزاداری‌شان شبیه عراقی‌هاست. یکی از نکاتی که در عزاداری شیعیان عمان دیده می‌شود، این است که خیلی منظم هستند و مثلا اگر سر ساعت 8 شب مراسم شروع می‌شود، باید سر ساعت مثلا 10 شب تمام شود و برنامه به‌صورت دقیق برپا می‌شود. به مدت 50 دقیقه سخنرانی است و حدود 40 دقیقه هم مداحی و سینه‌زنی.

  به گزارش «فرهیختگان»، جمعیت کشور پادشاهی عمان حدود چهارمیلیون و 500 هزار نفر است که از این تعداد حدود نیمی از آن تقریبا یک‌میلیون و 800 هزار نفر خارجی هستند. جمعیت خود عمانی‌ها حدود دومیلیون و 700 هزار نفر است. (۶۰ درصد عمانی، ۴۰ درصد خارجی) همه این جمعیت عمانی‌ها مسلمان هستند و عمده خارجی‌ها هم از کشورهایی چون هند و پاکستان هستند که طبیعتا بین‌شان هندو و مسیحی هم هست. اما دین رسمی در عمان اسلام است و می‌توان گفت صددرصد دین مردم عمان اسلام است مگراینکه کلیسا یا عبادتگاهی برای تعداد معدودی مسیحی و هندو باشد.

فضای کشور عمان، فضای اسلامی است. جامعه عمان هم به نسبت سایر کشورها چون کشورهای حاشیه خلیج‌فارس جامعه ملتزم مذهبی است و هم زن‌ها و هم مردهایشان مظاهر مذهبی را حفظ می‌کنند.

یکی از نکاتی که با توجه به دوره حکومت 50 ساله سلطان‌قابوس درمورد جامعه عمان وجود دارد، این است که می‌توان گفت مذاهب و ادیان زندگی مسالمت‌آمیزی درکنار هم دارند. این زندگی مسالمت‌آمیز مذاهب درکنار یکدیگر در عمان خیلی نمود دارد و اگر کسی از فرد دیگری بپرسد که مذهب‌تان چیست جرم تلقی می‌شود یعنی تا این حد مراعات می‌شود.

البته این به‌معنای آن نیست که نمی‌توان تشخیص داد چه تعدادی شیعه هستند و چه تعدادی اهل تسنن.

جمعیت شیعیان تقریبا بین 4 تا 5 درصد کل جمعیت عمان است؛ یعنی نزدیک 100 هزار نفر شیعه هستند. منزلت و شأن شیعیان در این کشور و حتی جایگاه‌شان بین مردم جایگاه بالایی است و عمدتا از تجار و سرمایه‌داران این کشور هستند. بزرگ‌ترین تجار اینجا شیعه هستند و صاحبان شرکت‌های بزرگ اقتصادی این کشور نیز اکثرا شیعه هستند.

شیعیان عمان را می‌توان ذیل سه قبیله و دسته تعریف کرد. یک‌دسته اللواتیه هستند. اینها از حیدرآباد هند به عمان مهاجرت کردند و بیش از 500 سال در این کشور حضور دارند و الان شناسنامه عمانی دارند. گروه بعدی العجمیه‌ها هستند که تقریبا ریشه ایرانی دارند و از بلوچ‌ها و از عجم‌ها (معمولا به ایرانی‌ها عجم می‌گویند) هستند. یک دسته سوم هستند که به آنها بحارانه می‌گویند و ریشه بحرینی و شرق عربستان‌سعودی دارند.

شیعیان عمان هم در دوره سلطان‌قابوس و هم در دوره سلطان‌هیثم‌بن‌طارق، از آزادی خوبی برخوردارند و برای هرکدام از گروه‌های شیعه عمان اوقاف ویژه خود را دارند. یعنی سه تا اوقاف داریم اوقاف‌اللواتیه، اوقاف‌العجمیه و اوقاف‌بحارانه. امور رسمی ازدواج و طلاق و مسائلی که مربوط به فقه آن مذهب است، دراختیار این اوقاف است.

حدود 30 مسجد شیعه در این کشور وجود دارد که عمدتا در مسقط و شهرهای ساحلی اینجا هستند و در استان باطنه ازجمله شهرهای خابوره و صحار و رستاق و... شهرهایی است که شیعیان در آنجا متمرکز هستند.

حدود 60 حسینیه در عمان است که تقریبا چهارپنج‌تا از این حسینیه‌ها مرکزیت دارند و مثل مسجد جامع می‌مانند و شیعیان بیشتر در این حسینیه‌ها حضور دارند و مابقی حسینیه‌های کوچک هستند که مراسم عزاداری و سایر مناسبت‌های مذهبی در آن برگزار می‌شود.

اکثر ائمه‌جماعات و روحانیون‌شان عمدتا در حوزه‌های علمیه در شهرهای قم، نجف و لبنان درس خوانده‌اند و بخش معدودی هم در مراکز شیعه عربستان درس خوانده‌اند که این شخصیت‌ها مجوز رسمی اداره اوقاف عمان را دارند. نکته جالب بین این روحانیون این است که بین خودشان حضور در مساجد را به‌صورت چرخشی کرده اند. بخش اوقاف شیعیان این هماهنگی را انجام می‌دهند.

مثلا در مسقط مسجد رسول‌اعظم(ص) در منطقه مطرح قرار دارد که این منطقه در گذشته، پایتخت عمان و کاخ سلطنتی عمان بوده و در دوره‌ای هم سلطان‌قابوس در این منطقه حضور داشته است. مسجد رسول‌اعظم(ص) که مسجد شیعیان است، موقعیت خیلی خوبی بین مسلمانان دارد و به‌عنوان نمادی از شهر مسقط شناخته می‌شود و قدمتی بالای 400 سال دارد و تاکنون چندین‌بار بازسازی شده است. درکنار همین مسجد هم حسینیه بزرگی وجود دارد. در ماه‌های محرم و صفر مثل سایر عرب‌های شیعه اینجا هم برنامه‌های متنوعی هست که منبری‌های خوبی از کشورهای عراق و خوزستان ایران می‌آورند. از بحرین و عربستان هم سخنران می‌آیند. عمده این سخنران‌ها، معروف هستند و در هر دهه سخنران تغییر می‌کند. عزاداری و سینه‌زنی و نوحه‌خوانی بیشتر در دهه اول متمرکز است و شب‌های دیگر هم هست ولی به شور همان دهه اول محرم نیست.

غیر از مسجد رسول‌اعظم(ص)، حسینیه‌ها و مساجد مهم دیگری هم در کشور عمان وجود دارد. مثلا مسجدی به‌نام المعز است که شیعیان درکنار این مسجد یک حسینیه بزرگ به‌نام مجمع اهل‌بیت دارند. این دومین حسینیه بزرگ شیعیان عمان است و به‌صورت مداوم برنامه دارند یعنی هم برای ولادت و شهادت ائمه برنامه دارند و اینکه مثلا در شب‌های سه‌شنبه، برنامه حدیث کساءخوانی دارند و نذورات‌شان را پخش می‌کنند.

یکی از نکات جالب درمورد حسینیه مجمع اهل‌بیت این است که دسته‌های عزاداری را درکنار خودش جمع می‌کند. چون روبه‌رویش، فضای باز است، این اجازه به شیعیان داده شده که سینه‌زنی و نوحه‌خوانی کنند.
 در این مراسم و درکنار مردم، پلیس حضور دارد و از مردم محافظت می‌کند که اتفاق خاصی نیفتد.

حسینیه دیگری به‌نام امام‌حسین(ع) است که در منطقه الخوض مسقط است و تقریبا محل تجمع العجمیه‌هاست. البته این را هم یادآوری کنم که این حسینیه‌ها محل حضور همه شیعیان است ولی بیشتر العجمی‌ها در این حسینیه حضور دارند. مثل همان مسجد رسول‌اعظم(ص) که بیشتر اللواتیه‌ها در آنجا هستند.

بحارانه هم بیشتر در حسینیه مجمع اهل‌بیت هستند. عمده ایرانی‌ها هم به حسینیه‌های مختلف می‌روند.

پاکستانی‌های شیعه و مقیم عمان نیز دارای حسینیه بزرگی هستند و عزاداری‌های باشکوهی در ماه محرم برگزار می‌کنند.

  ایام عزای سیدالشهدا(ع) و مجالس وعظ خطبای مشهور

عمانی‌ها سبک عزاداری‌شان شبیه عراقی‌هاست. یکی از نکاتی که در عزاداری شیعیان عمان دیده می‌شود، این است که خیلی منظم هستند و مثلا اگر سر ساعت 8 شب مراسم شروع می‌شود، باید سر ساعت مثلا 10 شب تمام شود و برنامه به‌صورت دقیق برپا می‌شود. به مدت 50 دقیقه سخنرانی است و حدود 40 دقیقه هم مداحی و سینه‌زنی. در مراسم عزاداری عمان تمرکز بیشتر روی سخنرانی است. البته امسال به‌دلیل جلوگیری از شیوع ویروس کرونا، برپایی مراسم عزای امام‌حسین(ع) به‌صورت مجازی از ساعت 8 ونیم شب تا 10 شب است.

فضای کشور عمان در دوره سلطنت سلطان‌قابوس به‌گونه‌ای طراحی شده که بیشتر روی زندگی مسالمت‌آمیز همه مذاهب تاکید دارد. برای همین خطبا و سخنران‌ها در این مجالس بیشتر موضوعات اجتماعی را مطرح می‌کنند. طبیعی است که با چنین رویکردی، جنبه‌هایی از مفهوم عاشورا همچون مبارزه با ظلم و ستم به‌صورت علنی گفته نمی‌شود. خطبا در سخنرانی‌هایشان در مراسم ماه محرم و صفر بر نکات اخلاقی و آموزه‌های اجتماعی اسلام تاکید دارند.

فلسفه قیام امام‌حسین(ع) مبارزه با ظلم و ستم بود اما اینجا به‌صورت واضح بیان نمی‌شود و تلاش می‌کنند رنگ‌وبوی سیاسی نگیرد. بالاخره خطبای اینجا ازجمله وعاظ مشهوری هستند و برای اینکه هرساله امکان حضور در این مراسم را داشته باشند ترجیح می‌دهند منبرهایشان سیاسی نشود.

مذهب رسمی عمان، اباضی‌ است. اباضیه مذهب خود را الدعوه، مذهب‌الحق، فرقه‌المحقه و فرقه‌الناجیه می‌خوانند و آن را کهن‌ترین مذهب اسلامی، نزدیک‌ترین مذهب به عصر نبوت و نزدیک‌ترین مذهب به روح اسلام می‌دانند. به‌طور کلی در منابع تاریخی بحث‌های متفاوتی درباره ریشه این گروه مذهبی مطرح است اما خود آنها معتقدند با توجه به نامه معروف پیامبر اسلام به اهالی عمان، از کهن‌ترین مذاهب اسلامی هستند.

به هر حال بنا به آمار خودشان 70 درصد از عمانی‌ها اباضی هستند. ولی خیلی جالب است که همین اباضی‌ها هم در بسیاری از مراسم عزاداری شیعیان حضور دارند. اینها در مسائل فقهی هم شباهت‌هایی با شیعیان دارند و در برنامه‌های شیعیان شرکت می‌کنند و حتی در خیلی از برنامه‌های مشترکی که ما با مسلمان‌ها داریم، مثلا میلاد حضرت‌رسول(ص) و مبعث پیامبر(ص)، اینها به مساجد شیعیان می‌آیند و شعر می‌خوانند و مشارکت‌های این شکلی هم دارند. اهل تسنن هم در مراسم عزای امام‌حسین(ع) حضور دارند و به اهل‌بیت علاقه دارند. شیخ‌احمد خلیلی، مفتی اعظم عمان در کتاب‌هایش اشارات زیادی به اهل بیت دارد و برایشان احترام قائل است.

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار