• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۴:۴۲ - ۱۳۹۹/۰۴/۳۰
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
چرا کشورهای غربی که در تجربه ناکام برجام نقش‌آفرین هستند، با برنامه جامع همکاری ایران و چین مخالفند؟

دیوار دفاعی با چین محکم‌تر می‌شود

بازخوانی نقش چین در توسعه توانمندی دفاعی ایران

در توافق همکاری 10 ساله ایران و چین چه گذشته که مقامات غربی تا این حد مخالف نهایی‌شدن دومین سند همکاری دو کشور هستند؟

 به گزارش «فرهیختگان»،  شهریورماه سال گذشته پس از اینکه محمدجواد ظریف در سفر به چین، پیش‌نویس اولیه سند برنامه جامع همکاری ایران و چین را به طرف چینی ارائه‌ کرد، سایت خبری انگلیسی پترولیوم‌اکونومیست در گزارشی ادعا کرد ایران و چین توافقنامه‌ای امضا کردند که چین در ازای سرمایه‌گذاری 400 میلیارد دلاری در ایران، علاوه‌بر اینکه اولویت نخست اجرای پروژه‌ها هستند، 5 هزار سرباز چینی را نیز برای تامین امنیت پروژه‌ها به ایران اعزام می‌کند. در آن زمان وزارت امور خارجه این خبر را به‌سرعت تکذیب کرد. کمتر از یک‌سال بعد، پس از اینکه هیات دولت در جلسه اول تیرماه خود مجوز مذاکره درباره این سند را صادر کرد، برای دومین‌بار خبرسازی‌ها درباره این برنامه همکاری شدت گرفت. این‌بار به‌جای اعزام نیروی نظامی به ایران، خبرسازی‌ها حول واگذاری آسمان ایران، جزیره کیش و فروش نفت ارزان به طرف چینی در رسانه‌های غربی و شبکه‌های اجتماعی شکل گرفت. جدا از تکذیبیه‌های وزارت امور خارجه، در بی‌اعتبار بودن این خبرسازی‌ها همین‌بس که وزارت امور خارجه (مامور پیگیری این برنامه)، اول تیرماه اجازه مذاکره در این مورد را پیدا کرده است. هنوز دو طرف مذاکر‌ات دراین‌باره را آغاز نکرده‌‌ بودند که رسانه‌های غربی و برخی افراد در ایران، ادعاهایی درباره این برنامه منتشر کرده‌اند و آن را به سطح «قرارداد» ارتقا داده‌اند.

قابل‌توجه‌ترین و جالب‌ترین موضع درباره این برنامه را مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین گرفته و به «تسنیم» گفته است: «من می‌گویم هر کسی فکر می‌کند این قرارداد ایراد دارد، پیشنهادهای خود را بدهد تا براساس آن قرارداد را به چین پیشنهاد دهیم یا اگر خیلی نگاه استعماری دارد برود یک کشور دیگری را بیاورد رقیب این استعمار باشد، ما از همه استعمارگران اینچنینی استقبال می‌کنیم.» این خبرگزاری به نقل از حریری نوشته است: «اگر توافق با چین استعماری است چرا آمریکا و غرب حاضر به امضای این توافق با ایران نیستند؟»

اینکه کشور انگلیس که رسانه‌های آن از آغاز خبرسازی‌ها در شهریور 98 تا به‌امروز بیش از چندده گزارش درباره این برنامه منتشر کرده‌ و آن را با ترکمانچای مقایسه کرده‌اند یا چرا آمریکا که وزارت امور خارجه آن، درباره تبعات این توافق برای منافع ملی ایران ابراز نگرانی کرده است، حاضر به امضای چنین توافقی با ایران نیستند؟ این مساله قابل کتمان نیست که از ابتدای انقلاب کشورها و شرکت‌های غربی حاضر به کمک به ایران برای توسعه زیرساخت‌ها و انتقال تکنولوژی نبوده‌اند. این ممانعت در دو دهه گذشته و با رشد ایران در برخی حوزه‌ها ازجمله نظامی و هسته‌ای، جدی‌تر شد. برجام تا حدودی توانست فضای ایجادشده برای انزوای ایران را بشکند اما با خروج آمریکا از برجام و به تبع آن شرکت‌های اروپایی، غرب تمرکز خود را بر انزوای ایران گذاشت. همکاری با چین با توجه به توان اقتصادی و دانش فنی این کشور، ضمن شکست راهبرد انزوای ایران، توسعه زیرساخت‌ها و به تبع آن پویایی اقتصاد را به‌همراه خواهد داشت و عملا نقشه غرب را برای سرنگونی یا تغییر رفتار حکومت بی‌اثر می‌کند. بر همین اساس هم غربی‌ها نه‌تنها به‌هیچ‌عنوان تمایل به توسعه زیرساختی ایران ندارند، بلکه تا حد امکان اجازه چنین همکاری‌ای را نیز به کشورهای دیگر نمی‌دهند. در عراق، آمریکایی‌ها با بهره‌برداری از اعتراضات مردمی، قرارداد عادل عبدالمهدی نخست‌وزیر سابق با چین را به بایگانی فرستادند و نه‌تنها بعد از 17 سال خودشان هیچ زیرساخت اساسی را در عراق ایجاد نکردند که اجازه این کار را به سایر رقبا ازجمله چین ندادند تا بغداد دائما وابسته به واشنگتن باشد.

  چرا چین نه؟

جدا از رقابت‌های جهانی بین چین و آمریکا و پیش‌بینی‌های نهادهای اقتصادی درباره تبدیل‌شدن چین به قدرت برتر اقتصاد دنیا در سال 2030 و احتمال پایان عصر جهان تک‌قطبی و تبدیل آن به یک نظم چندقطبی، به اعتقاد غرب، چین حداقل در پرونده ایران یک گناه نابخشودنی دارد. پکن اصلی‌ترین شریک ایران در توسعه برنامه موشکی و نظامی بوده و همین همکاری نیز باعث شده آمریکا و متحدانش توان تجاوز نظامی به ایران را نداشته باشند. حال اگر این همکاری در حوزه‌های دیگر نیز چنین نتیجه‌ای در پی داشته باشد، امکان سرنگونی حکومت در ایران تقریبا محال خواهد شد. آمریکایی‌ها با توجه به تجربه توافق همکاری 10 ساله نظامی ایران و چین، مخالف سرسخت این قرارداد هستند و به همین دلیل هم مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا هفته گذشته در جلسه‌ای در «باشگاه اقتصادی نیویورک» عنوان کرده است این سند ضرورت تمدید تحریم تسلیحاتی ایران را نشان می‌دهد. اما در توافق همکاری 10 ساله ایران و چین چه گذشته که مقامات غربی تا این حد مخالف نهایی‌شدن دومین سند همکاری دو کشور هستند؟

آغاز جنگ تحمیلی، عرصه جدیدی را پیش‌پای جمهوری اسلامی ایران قرار داده بود. در طول سال‌های جنگ، برخلاف بسیاری از کشورها، چین مهم‌ترین تامین‌کننده مهمات و کالاهای اصلی تولید مهمات ایران بود. چین مقادیر قابل‌توجهی از سلاح‌های سنگین همچون توپخانه سنگین و تانک و موشک‌های خاص را دراختیار ایران قرار داد. با وجود این برای اینکه به سیاست بی‌طرفی پکن در جنگ خدشه‌ای وارد نشود، چینی‌ها همواره فروش اسلحه یا موشک به ایران را رد می‌کردند چراکه آنها این تسلیحات را ازطریق واسطه‌هایی از کره‌شمالی، هنگ‌کنگ، پاکستان و انگلیس به تهران می‌رساندند. چین با اقدامات آمریکا برای قطع صادرات مهمات به ایران (به‌جز چند مورد استثنای مهم) یا ایجاد مشکل برای دستیابی ایران به آنچه واشنگتن «سلاح‌های غیراتمی پیشرفته» می‌نامید، همراهی نکرد و انواع سلاح‌های مورد نیاز ایران را به تهران فروخت.

با پایان یافتن جنگ ایران و عراق همکاری نظامی چین-ایران تغییر پیدا کرد و ایران بر توسعه تکنولوژی‌های کلیدی پیشرفته به‌ویژه قابلیت‌های موشکی، متمرکز شد. تهران به‌دنبال توسعه قابلیت تولید بومی خودکفا در زمینه فناوری‌های کلیدی بود و چین برای این منظور اعلام آمادگی کرد. مذاکرات مقدماتی دراین‌باره با سفر سال ۱۹۸۹ (اردیبهشت 1368) آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور وقت ایران به چین با معاون رئیس کمیسیون دولتی علوم، فناوری و صنعت در امور ملی، ژنرال جیان