• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۲:۵۰ - ۱۳۹۸/۱۱/۱۶
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
گزارش تحلیلی «فرهیختگان» از عملکرد 9ماهه کالا‌های منتخب اقتصاد ایران نشان می‌دهد

رونق بزرگان تولید منهای خودروسازی

با وجود این جنگ تمام‌عیار اقتصادی، بسیاری از صنایع و گروه‌ها در خط مقدم آن با افزایش در تولید محصولات جاری، به زنده بودن اقتصاد کمک کرده‌اند.

رونق بزرگان تولید منهای خودروسازی

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»،  جدیدترین آمارهای اعلام‌شده وزارت صمت از وضعیت تولید در کشور نشان‌دهنده آن است که از میان 29 کالای منتخب صنعتی 10 کالا افت تولید و 18 کالا رشد تولید را نسبت به مدت مشابه سال قبل ثبت کرده‌‌اند و با این شرایط می‌توان گفت 65 درصد از کالاهای منتخب صنعتی ارزیابی‌شده نسبت به مدت مشابه سال قبل، افزایش تولید را تجربه کرده‌اند. رصد داده‌های اعلام‌شده نشان می‌دهد تولید محصولات پتروشیمی و شیمیایی توانسته ۹ماه منتهی به آذرماه سال‌جاری را با روند صعودی سپری کند و با حدود دو درصد افزایش به عدد 41 میلیون تن برسد. محصولات منتخب صنعتی و معدنی نیز در این دوره روند صعودی را ثبت کرده‌اند و تنها در سه قلم از محصولات خود افت تولید داشته‌اند. صعودی بودن مجموع تولیدات محصولات پتروشیمی، شیمیایی، صنعتی و معدنی در شرایطی رقم خورده که با خروج آمریکا از برجام، اقتصاد ایران شاهد ازسر‌گیری تحریم‌ها از آبان 97 بوده است. همچنین در چند نوبت به‌طور جداگانه‌، محدودیت‌ها و تحریم‌های جدیدی علیه صنایع فلزات، معادن، پتروشیمی‌ها و دیگر بخش‌ها و همچنین بلندپایه‌ترین نهاد سیاستگذاری اقتصادی یعنی بانک مرکزی وضع شده است. اما با وجود این جنگ تمام‌عیار اقتصادی، بسیاری از صنایع و گروه‌ها در خط مقدم آن با افزایش در تولید محصولات جاری، به زنده بودن اقتصاد کمک کرده‌اند. براساس جزئیات این گزارش در مقایسه 9ماهه ابتدایی سال‌های 97 و 98 «داروی انسانی» و «ماشین لباسشویی» بیشترین تغییرات صعودی در تولید و انواع «کامیون» و «اتوبوس، مینی‌بوس و ون» بیشترین تغییرات نزولی را داشته‌اند.

   رشد پتروشیمی و شیمیایی‌ها در آستانه فصل سرد

ایران با در اختیار داشتن بیش از 33 تریلیون مترمکعب ذخایر متعارف گاز طبیعی و 157میلیارد بشکه ذخایر قابل برداشت نفت خام، از پتانسیل و مزیت نسبی مناسبی برای توسعه صنعت پتروشیمی با هدف تکمیل زنجیره ارزش نفت و گاز برخوردار است. لذا تشریح جایگاه بخش ساخت مواد و محصولات شیمیایی در اقتصاد ایران و بررسی اهمیت این بخش و پیوندهای آن با سایر بخش‌های اقتصادی ضروری است. از طرفی دیگر یکی از راه‌های جلوگیری از ضربه‌پذیری اقتصاد از درآمدهای نفت و گاز به‌ویژه در دوره کاهش قیمت یا کاهش تقاضای جهانی، افزایش صادرات محصولات پتروشیمی و استفاده از مزیت آنهاست. از سویی دیگر محصولات تولیدی این صنعت، مواد اولیه بخش‌های بسیاری از اقتصاد را فراهم می‌کند و از این منظر بسیار حائز اهمیت بوده و همواره موردتوجه سیاستگذاران کشور است. براساس برنامه ششم توسعه، ظرفیت نصب‌شده این صنعت تا سال ۱۴۰۰ به ۱۰۵میلیون و 700 هزار تن در سال افزایش خواهد یافت. 

یکی از چالش‌های موجود جهت رسیدن به افق 1400، تحریم شرکت‌های پتروشیمی است که بخشی از کمپین «فشار حداکثری علیه ایران» از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا را تشکیل می‌دهد. با این حال نکته‌ای که در این میان وجود دارد، بی‌اثر بودن یا کم‌اثر بودن تحریم‌های اخیر است، پس از خروج آمریکا از توافق بین‌المللی برجام و بازگشت کامل تحریم‌های این کشور علیه ایران از تاریخ پنجم نوامبر ۲۰۱۸، هر فرد یا شرکتی که در صنعت پتروشیمی ایران معاملات قابل‌توجهی داشت، وارد لیست تحریم‌ها شده و مشمول جریمه‌های بین‌المللی شد. تاثیر شوک تحریم به‌خصوص در ماه‌‌های نخست کاملا مشهود بوده است، به‌طوری که با بررسی آمار گمرک کشور در نیمه دوم سال گذشته، افت محسوس صادرات محصولات پتروشیمی به دنبال تحریم‌ها را می‌توان تایید کرد. البته فشار تحریم‌ها را نمی‌توان محدود به بخش فروش و آمار صادراتی کشور در نظر گرفت بلکه این فشار در بخش‌های تحقیق و توسعه، تامین قطعات و تجهیزات فنی نیز نمود پیدا کرد. اما درنهایت براساس پیش‌بینی تحلیلگران مبنی‌بر دشواری پیدا کردن جایگزین برای محصولات پتروشیمی ایران در بازارهای جهانی که به بیش از 60 کشور صادرات داشته و همچنین به جا ماندن اثر تحریم‌های آمریکا بر وضعیت پتروشیمی در همان نخستین روز‌های نقض برجام، می‌توان عنوان کرد که تحریم‌های آمریکا در ابتدا بر عملکرد پتروشیمی ایران موثر بود، اما حالا اثر تحریم‌ها به حداقل رسیده است، چراکه افزایش تولید و تداوم روند صعودی صادرات گواه این موضوع است.

براساس آمار‌های وزارت صمت، میزان فروش داخلی محصولات پتروشیمی در سال ۱۳۵۷ برابر 0.5 میلیون تن بوده که برآورد‌ها نشان می‌دهد این میزان تا پایان سال 1397 به بیش از 40 میلیون تن رسیده است. همچنین ارزش صادرات در سال 1357، عدد 0.05 میلیون دلار را به ثبت رسانده که تا پایان سال ۱۳۹۷ این میزان به 12 میلیارد و 760 میلیون دلار رسیده است. مقدار صادرات نیز که در سال ۱۳۵۷ برابر با 0.6 میلیون تن بوده، تا پایان سال ۱۳۹۷ به 21 میلیون 670 هزار تن رسیده است. براساس آمارهای اعلام‌شده از سوی وزارت صمت، در 9 ماهه سال جاری میزان تولید این بخش برابر با 42 میلیون تن بوده که در مقایسه با 40 میلیون تن مدت مشابه سال 97، حدود دو درصد افزایش پیدا کرده است. همچنین از میان 15 کالای درنظر گرفته‌شده در لیست اقلام پتروشیمی و شیمیایی، 9 قلم که جمع پلیمری‌ها و شیمیایی‌ها نیز در آن حضور دارند، با رشد تولید در سال جاری نسبت به سال 97 همراه شدند که رشد 18 درصدی استایرن بوتادین و هشت درصدی پلی‌اتیلن و افت 52 درصدی تولید پلی‌کربنات و پلی‌بوتادین از نکات جالب توجه آن است.

از طرفی دیگر آمار‌ها نشان می‌دهند با وجود گذشت بیشتر از دو سال از تحریم‌های آمریکا، سهم ایران از تولید محصولات پتروشیمی در خاورمیانه و جهان تغییر خاصی نکرده است. بدین صورت که سهم ایران از تولید محصولات عمده این بخش در خاورمیانه و جهان در سال 96 به ترتیب 24 و 3 درصد بوده است که با اندکی تغییر در سال 97 به ترتیب 24 و دو درصد ثبت می‌شود. اما نکته بسیار قابل‌تامل در 10 سال اخیر، ثابت ماندن و کاهش سهم ایران از تولید محصولات عمده در خاورمیانه است که نشان‌دهنده سرمایه‌گذاری‌های کشور‌های عربی به‌خصوص عربستان و قطر در رقابت با کشورمان است. سهم 25 درصدی محصولات ایران در خاورمیانه در طول این سال‌ها به 8/23 کاهش پیدا کرده که لزوم تجدیدنظر در برنامه‌ریزی‌ها را برای جبران این عقب‌افتادگی می‌طلبد.

    رشد 6 درصدی تولید فولادی‌ها

صنعت فولاد را می‌توان یکی از بنیان‌های مهم اقتصاد در هر کشوری برشمرد، به‌گونه‌ای که مصرف سرانه فولاد به‌عنوان شاخص صنعتی‌بودن یک کشور مطرح است. این محصول ترکیب بسیار متنوعی از آهن، کربن و عناصر آلیاژی است که می‌توان با تغییر مقدار و نوع این عناصر، ترکیبات مختلف فولادی را با خواص بسیار جالب و متفاوت تولید کرد. توسعه تکنولوژی تولید فولاد، باعث تولید مقادیر بسیار زیاد این محصول شد و درنتیجه کاربردهای جدیدی جهت استفاده از آن به‌عنوان مثال در راه‌آهن و صنایع اتومبیل‌سازی به وجود آمده و دامنه کاربرد و تولید این محصول روزبه‌روز گسترش بیشتری پیدا می‌کند. از همین‌رو در کشور ما نیز، فولاد با حضور در بخش‌های مهم تولیدی و صنعتی، نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند، به‌گونه‌ای که منبع تغذیه‌ای برای 600 صنعت پایین‌دستی محسوب می‌شود. بعد از چین، کشورهای ژاپن، آمریکا و هند در رتبه‌های بعدی بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فولاد جهان قرار دارند و ایران با تولید سرانه بیش از 18میلیون تن فولاد براساس آخرین آمار و اطلاعات جهانی در جایگاه دوازدهم قرار گرفته است.

  براساس آمار اعلام‌شده از سوی وزارت صمت در 9 ماه سال جاری فولاد خام و محصولات فولادی ازجمله کالا‌های منتخب معدن و صنایع محسوب می‌شوند که با 6 درصد افزایش تولید نسبت به مدت مشابه سال قبل، عملکرد قابل‌قبولی را رقم زده‌اند. براساس این آمار، تولید فولاد خام در 9ماهه ابتدایی سال 97، حدود 17میلیون بوده که این میزان تا پایان پاییز سال جاری به 18میلیون تن رسیده است. محصولات فولادی نیز با ثبت افزایش یک‌میلیونی، از 14.5 میلیون تن در سال 97 به 15.5 میلیون رسیده‌اند. علی‌رغم پیشرفت‌های صورت‌گرفته در چند سال اخیر در بخش فولاد، ایران همچنان به جایگاه شایسته خود در این زمینه دست پیدا نکرده است. ایران با داشتن ذخایر فراوان سنگ‌آهن و دستیابی به رتبه دهم در تولید آن و همچنین با توجه به جایگاه دومی در ذخایر گازی جهان در افق چشم‌انداز ۱۴۰۴ خود، دستیابی به ظرفیت ۵۵ میلیون تن فولاد خام را هدف‌گذاری کرده است. همچنین براساس برنامه راهبردی وزارت صنعت، معدن و تجارت، سهم ارزش‌افزوده صنعت فولاد در بخش صنعت و معدن در سال 97، میزان هشت درصد بوده و قرار است این رقم تا چشم‌انداز ۱۴۰۴ به ۲۰ درصد برسد.

   رشد 6 تا 19 درصدی محصولات معدنی

بخش معدن و صنایع معدنی یکی از حوزه‌های مهم و اثرگذار در تولید و تجارت کشور محسوب می‌شود. سال 1397، محصولات معدنی و فلزی، حدود 21 درصد به ارزش 9.2 میلیارد دلار از صادرات غیرنفتی کشور را به خود اختصاص داده است که در این میان فولاد و محصولات فولادی، کنسانتره و سنگ‌آهن، مس و محصولات مرتبط و سیمان بیشترین میزان صادرات را از نظر ارزشی به خود اختصاص داده‌اند. از سوی دیگر، طبق آمارهای وزارت صنعت، معدن و تجارت، در 9 ماهه سال جاری از میان 10 محصول منتخب (فولاد خام و محصولات آن در بخشی مجزا بررسی شد)، دو محصول افت تولید و هشت محصول رشد تولید را نسبت به مدت مشابه سال ۹۷ تجربه کرده‌اند. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد در مدت زمان بررسی، چهار محصول؛ ظروف شیشه‌ای، ظروف چینی، سیمان و شیشه جام به ترتیب بیشترین میزان تولید را میان محصولات معدنی و فلزی ثبت کرده‌اند. اما محصولات؛ آلومینا، زغال‌سنگ و شمش آلومینیوم بیشترین افت را تجربه کرده‌اند.  براساس آمار اعلام‌شده، مجموع ظروف شیشه‌ای تولیدشده در 9 ماه ابتدایی سال 390 هزار تن بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل 19 درصد رشد نشان می‌دهد.

ظروف چینی دومین محصولی است که در این مدت رشد بالغ بر 19 درصد را تجربه کرده است، مجموع تولید ظروف شیشه‌ای در مدت زمان مورد بررسی برابر با 410 هزار تن بوده است، در مدت مشابه سال قبل در مجموع 35 هزار تن ظروف شیشه‌ای در کشور تولید شده بود. اما مجموع تولید کاتد مس نیز برابر با 191 هزار تن بوده که نسبت به 9 ماهه ابتدایی سال 97، رشد 6 درصدی داشته است، در دوره مشابه سال قبل 180 هزار تن کاتد مس در کشور تولید شده بود. از سوی دیگر، براساس آمار اعلام‌شده در این مدت 300 میلیون کاشی و سرامیک تولید شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل رشدی بیش از پنج درصد را نشان می‌دهد.

  خودروسازان شاکی؛ تراکتورسازان پرکار

برخلاف محصولات شیمیایی، محصولات فولادی، بسیاری از محصولات صنایع معدنی و سایر صنایع منتخب، خودروسازان ازجمله بخش‌هایی هستند که به‌رغم حمایت‌های گسترده مادی و معنوی دولت، نتوانسته‌اند وضعیت تولید خود را با شرایط تحریمی مطابقت دهند. در این زمینه براساس داده‌های وزارت صمت، در 9‌ماهه سال‌جاری در بین 29 قلم کالا‌های منتخب صنعتی، صنعت خودروسازی با بیشترین افت روبه‌رو بوده است؛ به‌طوری‌که محصولات سواری، اتوبوس‌ها و انواع کامیون‌ها به ترتیب با کاهش تولید 26، 52 و 63‌درصدی نسبت به 9 ماه ابتدایی سال97 همراه بوده‌اند و تنها انوع وانت‌ها با هفت هزار افزایش در تولید موفق‌ترین گروه خودرو‌سازان در بازه مورد نظر است. همه اینها در‌حالی است که کارشناسان اقتصادی و متخصصان صنعت خودرو عنوان می‌کنند که خودروسازان هم‌اکنون در شرایطی قرار دارند که می‌توانند تولیدات خود را افزایش دهند، چراکه در این مدت قطعه‌سازان و مجموعه‌های تولیدکننده سطح همکاری‌ خود را با خودروسازان افزایش داده‌اند و برخلاف ماه‌های ابتدایی سال به تامین قطعات آنها پرداخته‌اند. اما همچنان خودروسازان این سناریو را نپذیرفته و عنوان می‌کنند که به‌دلیل وضعیت اقتصادی و عدم افزایش قیمت‌ها، با بحران مالی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند و نمی‌توانند به تامین قطعات و انجام تعهدات به مثابه سال‌های گذشته عمل کنند.

در کنار خودروسازان، محصولات وابسته به صنعت خودرو ازجمله روغن صنعتی و لاستیک خودرو نیز با کاهش تولید همراه بوده‌اند. در این زمینه لاستیک خودرو با تولید 164 هزار تن نسبت به مدت مشابه سال قبل افت 2درصدی را تجربه کرده و روغن صنعتی نیز با کاهش 90 هزار تنی یا 18‌درصدی، به 399 هزار تن تولید در 9 ماه ابتدایی سال 98 رسیده است.  برخلاف خودروسازان شاکی و نسبتا کم‌کار، تراکتورسازان ازجمله تولیدکنندگانی بوده‌اند که با رشد نزدیک به 16‌درصدی، طی 9 ماهه امسال حدود 13 هزار و 800 دستگاه تراکتور تولید کرده‌اند و از این منظر جایگاه یازدهم را در رشد محصول به خود اختصاص داده‌اند.

 

* نویسنده: مرتضی عبدالحسینی، روزنامه نگار
 
نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار