• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۲:۴۳ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۷
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
رهبر انقلاب در خطبه‌های نماز جمعه تهران نکات مهمی را در خصوص وقایع اخیر مطرح کردند

بیعت با خط امام

رهبر معظم انقلاب فرمودند: ملت ایران بار دیگر در ابعادی بی نظیر نشان داد شجاعانه از خط مجاهدت دفاع می کند، اهل تسلیم نیست و به نمادهای مقاومت عشق می ورزد.

بیعت با خط امام

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، نمازجمعه باشکوه و به یادماندنی دیروز تهران به امامت حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای برگزار شد. رهبر معظم انقلاب اسلامی در خطبه‌ اول نمازجمعه حضور معجزه‌گون ملت فهیم در تشییع پیکر مطهر حاج قاسم سلیمانی و یارانش و نیز پاسخ کوبنده سپاه در حمله به پایگاه آمریکایی‌ها در عین‌الاسد را دو یوم‌الله درس‌آموز و تعیین‌کننده خواندند. ترور سردار سلیمانی توسط جنایتکاران آمریکایی، مکتب و منش سردار سلیمانی و سپاه قدس، انتقام موشکی سپاه، مذاکره و تهدیدات کشورهای اروپایی و همدستی آنان با آمریکا از جمله محورهای مهمی بود که رهبر انقلاب علاوه‌بر حادثه ناگوار هواپیمای اوکراینی و ادعای سراسر کذب و توطئه‌آمیز آمریکا مبنی‌بر حمایت از مردم ایران در خطبه‌های نمازجمعه به آن اشاره داشتند.

رهبر انقلاب اسلامی بخش اصلی خطبه دوم خود را به زبان عربی بیان کردند. اگرچه پیش از آغاز خطبه عربی بار دیگر به حادثه سقوط هواپیما اشاره داشته و ضمن تصریح بر رفع ابهامات در این حادثه، بار دیگر ضرورت پیگیری درخصوص این حادثه را یادآور شدند و تاکید کردند: «مهم‌تر از پیگیری پیشگیری از تکرار این حوادث است.» انتخابات مجلس نیز یکی دیگر از محورهای مهم خطبه دوم نمازجمعه روز گذشته تهران به امامت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای بود. آنچه در ادامه می‌آید مشروح خطبه‌های نمازجمعه به یادماندنی 27 دی ماه 1398 در مصلای تهران است.

«بسم الله الرّحمن الرّحیم؛ الحمدلله‌ ربّ العالمین نحمده و نستعینه و نستغفره و نتوکّل علیه و نصلّى و نسلّم على حبیبه و نجیبه و خیرته فى خلقه حافظ سرّه و مبلّغ رسالاته بشیر نعمته و نذیر نقمته سیّدنا و نبیّنا ابى‌القاسم المصطفی محمّد و على آله الاطیبین الاطهرین المنتجبین الهداة المهدیّین سیّما بقیّة ‌الله‌ فى الارضین و صلّ الله على ائمّة المومنین و هداة المستضعفین و حماة المومنین.
 همه‌ برادران عزیز را و خودم را دعوت می‌کنم و توصیه می‌کنم به رعایت تقوای الهی. اگر نصرت الهی را می‌خواهیم در تقوا است؛ اگر توفیقات الهی را می‌خواهیم، هدایت‌الهی را می‌خواهیم در تقوا است؛ اگر فرج و گشایش در مسائل شخصی و اجتماعی را می‌خواهیم در تقوا است؛ همه باید کوشش کنیم که تقوای الهی را معیار کار خودمان قرار بدهیم. در نمازجمعه آنچه مهم است، توصیه‌ به تقوا است؛ خود این حقیر بیشتر از شما محتاج این توصیه هستم و امیدواریم خدای متعال توفیق بدهد بتوانیم هرکدام به حد وسع خودمان تقوای الهی را رعایت کنیم.  یک آیه‌ پُر مغز و پُر مضمونی -‌مثل بقیه‌ آیات قرآن‌- در سوره‌ ابراهیم هست. امروز بحث من پیرامون این آیه و آیات بعد از این آیه است. می‌فرماید که وَلَقَداَرسَلنا موسىّْ بِآیاتِنا ان اَخرِج قَومَکَ مِنَ الظُّلُماتِ اِلَی النّورِ وَذَکِّرهم بِاَیّام ‌الله؛(۱) توصیه می‌کند، دستور می‌دهد حضرت موسی را که «ذَکِّرهم بِاَیّامِ ‌الله». دو احتمال در معنای «ذَکِّرهم بِاَیّامِ ‌الله» هست که در مقصودی که ما از این آیه داریم فرقی نمی‌کند. یک احتمال این است که منظور این است که ایام‌الله را به یاد آنها بیاور؛ یک احتمال هم اینکه مقصود این است که به وسیله‌ ایام‌الله خدا را، دین را، قیامت را به یاد آنها بیاور. اهمیت ایام‌الله در اینجا معلوم می‌شود که موسی پیامبر عظیم‌الشأن الهی مأمور است که ایام‌الله را به یاد مردم بیاورد. بعد می‌فرماید: ان فی ذّْلِکَ لَأیّْتٍ لِکُلِّ‌صَبّارٍشَکور.(۲) ایام‌الله آیه‌اند، نشانه‌اند، دلیل راهند. برای چه کسانی؟ برای کسانی که این دو صفت را دارند: صبارند و شکورند. صبار یعنی کسی که سر تا پا استقامت و صبر است، یکسره اهل صبر و استقامت، شکور یعنی آن کسی که نعمت را می‌شناسد و شکرگزاری می‌کند که حالا درباره‌ این شکرگزاری من عرایضی خواهم کرد. بعد در آیه‌ بعد می‌فرماید که حضرت موسی این دستور را عمل کرد: وَ اِذ قالَ موسیّْ لِقَومِه اذکُروا نِعمَةَ الله عَلَیکُم اِذ اَنجیّکُم مِن ءالِ فِرعَونَ؛(۳) به یاد آنها آورد نجات‌شان از دست فرعون را، فرعونیان را، از دست قدرت فائقه و غالب ستمگر را که چطور شما را نجات داد؛ این از ایام‌الله است یکی از نمونه‌های ایا‌م‌الله این است؛ اِذ اَنجیّکُم مِن ءالِ فِرعَونَ. پس این [روز] یکی از ایام‌الله شد؛ آن وقتی که جوامع و انسان‌ها و اقوام از دست قدرت‌های ستمگر نجات پیدا می‌کنند. بعد دنباله‌ این ندای عمومی پروردگار است، صدای بلند خدا است: وَ اِذ تَأذَّنَ رَبُّکُم، «تأذّن» یعنی با صدای بلند خدای متعال به همه اعلان می‌کند که لَئِن شَکَـرتُم لَاَزیدَنَّکُم؛ اگر شکرگزاری کردید، ما آن نعمتی را که به شما دادیم این را روزبه‌روز افزایش خواهیم داد، زیاد می‌کنیم؛ وَلَئِن کَفَرتُم اِنَّ عَذابی لَشَدید؛(۴) اما اگر کفران نعمت کردید، وظایف شکر را به‌جا نیاوردید، آن وقت آنجا عذاب الهی است، مشکلات فراوانی است که برای شما پیش خواهد آمد. بعد در آیه‌ بعد هم نتیجه‌ کلی از این مطالب را می‌فرماید که: وَ قالَ موسیًّ ان تَکفُروِّا اَنتُم وَ مَن فِی‌الاَرضِ جَمیعًا فَاِنَّ الله لَغَنِیٌّ حَمید.(۵) اینکه ما می‌گوییم شکرگزار باشید، اینکه می‌گوییم مراقب نعمت خدا باشید، نعمت خدا را از یاد نبرید، این برای خود شماست و الّا خدای متعال بی‌نیاز است.
 خب، ایام‌الله مهم است؛ بنده می‌خواهم درباره‌‌ ایام‌الله صحبت کنم؛ برای چه کسانی؟ برای مردمی که صبارند و شکورند. صبارند یعنی یکپارچه اهل استقامت و صبرند، به اندک چیزی از میدان خارج نمی‌شوند، ایستادگی می‌کنند. شکورند، یعنی اولا نعمت را می‌شناسند، ابعاد پنهان و آشکار نعمت را می‌بینند؛ ثانیا قدرشناس نعمتند، یعنی ارزش این نعمت را، وزن این نعمت را، قیمت این نعمت را می‌دانند؛ ثالثا براساس آن احساس مسئولیت می‌کنند، براساس این نعمتی که خدا داده، احساس مسئولیت می‌کنند؛ ملتی، جمعیتی، قومی که بی‌صبر نیستند، مسئولیت‌ناشناس نیستند. این آیات، آیات سوره‌ ابراهیم است، مکی است؛ یعنی در آن وقتی که مسلمان‌ها در اوج مبارزات و ایستادگی و مقاومت در مقابل جریان کفر قرار داشته‌اند، در آن وقت این آیات نازل شده است، به آنها مژده می‌دهد، به مردم می‌گوید بدانید که خدای متعال ایام‌اللهی دارد، آن ایام‌الله را به شما نصیب خواهد کرد؛ باید شما شکرگزار ایام‌الله باشید. اگر واکنش درست و شاکرانه نشان دادید از آنچه خدای متعال به شما داده است، خدای متعال به شما پیروزی‌های بیشتری را در آینده خواهد داد. همین چند نکته‌ای که در این آیه‌ شریفه وجود دارد، موضوع صحبت ما امروز در خطبه‌ اول است.

  تشییع ده‌ها میلیونی سردار سلیمانی و کوبیدن پایگاه‌های آمریکا از سوی سپاه «ایام الله» است

 این دو هفته‌ای که بر ما گذشت، دو هفته‌ پرماجرا و استثنایی بود؛ ماجراهای تلخ، ماجراهای شیرین، حوادث درس‌آموز در این دو هفته برای ملت ایران پیش آمد. یوم‌الله یعنی چه؟ یعنی آن روزی که دست قدرت خدا را انسان در حوادث مشاهده می‌کند؛ آن روزی که ده‌ها میلیون در ایران و صدها هزار در عراق و بعضی کشورهای دیگر به پاس خون فرمانده سپاه قدس به خیابان‌ها آمدند و بزرگ‌ترین بدرقه‌ جهان را شکل دادند، این یکی از ایام‌الله است. آنچه اتفاق افتاد، کار هیچ عاملی جز دست قدرت خدا نمی‌توانست باشد. آن روزی هم که موشک‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پایگاه آمریکایی را در‌هم کوبید، آن روز هم یکی از ایام‌الله است. ما این دو روز را جزء ایام‌الله در همین چند روز گذشته، در همین دو هفته‌ گذشته، در مقابل چشم خودمان، ما ملت ایران مشاهده کردیم؛ اینها روزهای نقطه‌ عطف تاریخند، روزهای تاریخ ‌سازند، روزهای عادی نیستند اینها. این که یک نیرویی، یک ملتی، این قدرت را دارد، این توان روحی را دارد که به یک قدرت متکبر زورگوی عالم این‌جور سیلی بزند، نشان‌دهنده‌ دست قدرت الهی است، پس آن روز جزء ایام‌الله است؛ روزها تمام می‌شوند، لکن تاثیرات این روزها در زندگی ملت‌ها باقی می‌مانند؛ در روحیه‌ ملت‌ها، در منش ملت‌ها، در مسیر ملت‌ها، آثاری که این روزها باقی می‌گذارند آثار ماندگار و بعضا جاودانه است.   خب، حالا جامعه‌ ایرانی به نظر ما یک جامعه‌ صبار و شکور است؛ ملت ما ملت پراستقامتی است و ملت شکرگزاری است. در طول این سال‌های متمادی، ملت ایران همواره سپاسگزار الطاف الهی در طول این سال‌ها بوده است. ما ملت صبار و شکور باید از این آیات درس بگیریم. گفتیم اولین مساله این است که ابعاد مادی و معنوی این پدیده را شناسایی کنیم. من عرض می‌کنم پس از ۴۱سال از پیروزی انقلاب اسلامی، این جمعیت بی‌نظیر را کدام دست قدرتی به میدان آورد؟ این اشک و عشق و شور را چه کسی پدید آورد؟ کدام عاملی می‌توانست یک چنین معجزه‌ای را نشان بدهد جز دست قدرت الهی؟ آن کسانی که دست قدرت خدا را نمی‌توانند در این حوادث ببینند و تحلیل‌های مادی در این مسائل می‌کنند، عقب می‌مانند. باید دست قدرت خدا را دید. بعد معنوی و بسیار مهم این حادثه همین است که خدای متعال این کار را می‌کند. وقتی خدای متعال یک چنین حرکتی را در ملت به‌وجود می‌آورد، انسان باید احساس کند که اراده‌ الهی بر پیروزی این ملت است. این نشان‌دهنده‌ این است که اراده‌ الهی بر این است که این ملت در این راه و در این خط حرکت کند و پیروز شود. نشان‌دهنده‌ معنویات و باطن این ملت هم هست. این عشق و این وفا و این ایستادگی و در این بیعت بزرگ با خط امام، مردم با این حضورشان در میدان با خط امام بیعت کردند؛ بیعتی با این عظمت، آن‌هم بعد از گذشت بیش از 30 سال از رحلت امام بزرگوار این‌جور با امام، مردم بیعت می‌کنند، این‌جور امام زنده است.  چه شد که پس از تلاش امپراتوری خبری صهیونیسم -در چند روز قبل از این حادثه و بعد از این حادثه، امپراتوری خبری صهیونیسم در همه‌ دنیا سعی کردند سردار بزرگوار عزیز ما را متهم کنند به تروریست؛ خود رئیس‌جمهور آمریکا گفت، وزیر خارجه‌اش گفت، دستگاه‌های خبری صهیونیستی در همه‌ دنیا تکرار کردند «تروریست، تروریست»- خدای متعال صفحه را درست بعکس آنچه آنها می‌خواستند ترتیب داد. نه‌فقط در اینجا در ایران، در کشورهای مختلف مردم به روح این شهید بزرگ درود فرستادند و پرچم آمریکا و صهیونیست‌ها را آتش زدند. آیا دست خدا را به‌وضوح نمی‌شود دید؟ آیا «لا تَحزَن ان الله مَعَنا»(6) را که درباره‌ پیغمبر، درنهایت شدت، در غار ثَور تنها، بی‌کس، به همراهش می‌گوید «لا تَحزَن ان الله مَعَنا»خدا با ما است؛ این را نشان نمی‌دهد؟ آیا این فرمایش حضرت موسی را به قوم بنی‌اسرائیل که ترسیده بودند می‌گفتند «اِنّا لَمُدرَکون»(۷) الان است که نیروهای فرعون بیایند ما را محاصره کنند و از بیخ و بن کار ما را تمام کنند، حضرت موسی فرمود، «کـَلّاِّ ان مَعِیَ رَبّی سَیَهدین»؛(۸) آیا اینجا «ان مَعِیَ رَبّی» را انسان نمی‌شود ببیند؟ ملت ایران نمی‌تواند احساس کند که «اِنَّ الله مَعَنا»(۹) خدا با ما است؟ خدا دست‌های قدرت خود را در این کشور، در این جامعه، در میان این ملت فعال کرده است.

  ترور قوی‌ترین و سرشناس‌ترین فرمانده ضدتروریسم باعث روسیاهی آمریکا شد

خود این شهادت بزرگ هم -اینکه حالا مربوط به تشییع بود- خود این شهادت هم یکی از آیات قدرت الهی است؛ رسوایی دولت آمریکا، دولت بی‌آبروی آمریکا، رسوایی این دولت را رقم زد؛ اینها کسی را که سرشناس‌ترین و قوی‌ترین فرمانده‌ مبارزه‌ با تروریسم بود -شهید سلیمانی به‌معنای واقعی کلمه، قوی‌ترین فرمانده مبارزه‌ با تروریسم در این منطقه است، به همین عنوان هم شناخته شده است [ترور کردند]؛ کدام فرمانده دیگر قدرت داشت می‌توانست کارهایی را که او انجام داد انجام بدهد؟ به یک منطقه‌ای که در محاصره‌ ۳۶۰ درجه‌ای دشمن است، شهید سلیمانی با بالگرد وارد این منطقه می‌شود، در محاصره‌ کامل دشمن جوان‌های خوبی در آن منطقه هستند که دست‌تنها هستند، فرمانده‌‌ای ندارند، چشم‌شان که به حاج‌قاسم سلیمانی می‌افتد، جان پیدا می‌کنند، روحیه پیدا می‌کنند، ‌انگیزه پیدا می‌کنند، محاصره را از بین می‌برند و دشمن را متواری و فراری می‌کنند؛ چه‌کسی می‌تواند این کارها را انجام بدهد؟ فرمانده ضد تروریسم در کل منطقه، قوی‌ترین و سرشناس‌ترین فرمانده را ترور کردند. در میدان روبه‌روی جنگ با او مواجه نشدند، دولت آمریکا دزدانه و بزدلانه او را ترور کرد، خودشان هم اعتراف کردند؛ این [کار] مایه‌ روسیاهی آمریکا شد؛ در این منطقه تا قبل از این حادثه، این جور کار مخصوص رژیم صهیونیستی بود که افراد را ترور کند، رهبر حماس را ترور کردند و گفتند ما ترور کردیم، رهبر جهاد را ترور کردند، گفتند ما ترور کردیم؛ ترور می‌کردند و می‌گفتند ما کردیم؛ آمریکایی‌ها آدم خیلی کشته‌اند؛ در عراق در افغانستان در جاهای دیگر هر چه توانسته‌اند، آدم کشته‌اند، ترور کرده‌اند منتها اعتراف نمی‌کردند که ترور کردیم؛ اینجا اعتراف کردند که ترور کردیم؛ اینجا رئیس‌جمهور آمریکا به زبان خودش [اعتراف می‌کند] خدای متعال می‌زند پشت گردن افراد که خودشان اعتراف کنند؛ اعتراف کردند که ما تروریست هستیم، گفتند ما ترور کردیم. رسوایی از این بالاتر چه می‌شود؟ پاسخ قدرتمندانه‌ سپاه هم درخور تدبر است.

  ضربه حیثیتی به هیبت ابرقدرتی آمریکا با هیچ چیز جبران نخواهد شد

این یوم‌الله تشییع جنازه و شهادت بزرگ شهید عزیز یک طرف قضیه است، عکس‌العمل و واکنش قدرتمندانه‌ سپاه طرف دیگر قضیه است، آن‌هم درخور تدبر است، این ضربه‌ به آمریکا بود. البته ضربه‌ نظامی بود، ضربه‌ موثر نظامی بود، اما مهم‌تر و بالاتر از ضربه‌ نظامی، ضربه‌ حیثیتی بود، ضربه‌ به هیبت ابرقدرتی آمریکا بود. آمریکا سال‌هاست در سوریه، در عراق، در لبنان، در افغانستان ضربه می‌خورد، از دست قدرتمند مقاومت ضربه می‌خورد لکن این ضربه از همه‌ آنها بالاتر بود؛ این ضربه، ضربه‌ حیثیتی بود، ضربه به ابهت آمریکا بود؛ این ضربه با هیچ چیزی جبران نمی‌شود. حالا اعلام می‌کنند که ما تحریم کردیم، تحریم‌ها را افزایش می‌دهند اما این کار نمی‌تواند آبروی از‌دست‌رفته‌ آمریکا را برگرداند. این پاسخ قدرتمندانه یک چنین خصوصیتی بود. این هم یک جلوه‌ کمک الهی است که پاسخ مجاهدت مخلصانه است. عزیزان من، برادران و خواهران نمازگزار! اخلاص برکت دارد. هر جا اخلاص بود، خدای متعال به اخلاص بندگان مخلصش برکت می‌دهد، کار برکت پیدا می‌کند، رشد و نمو پیدا می‌کند، کار به‌نحوی می‌شود که اثر آن به همه می‌رسد، برکات آن در میان مردم باقی‌ می‌ماند. این ناشی از اخلاص است. نتیجه‌ آن اخلاص، همین عشق و وفاداری مردم، همین اشک و آه مردم، همین حضور مردم، همین تازه شدن روحیه‌ انقلابی مردم است.

  باید سرداران شهید مقاومت را به چشم یک مکتب نگاه کنیم

اما اینکه ما بیاییم این حوادث را تقویم کنیم، قیمت‌گذاری کنیم، قدر آنها را بدانیم و ببینیم که اندازه و قیمت این حوادث چقدر است؛ در‌صورتی تحقق پیدا می‌کند که ما به حاج‌قاسم سلیمانی -شهید عزیز- و به ابومهدی -شهید عزیز- به چشم یک فرد نگاه نکنیم؛ به آنها به چشم یک مکتب نگاه کنیم. سردار شهید عزیز ما را با چشم یک مکتب، یک راه، یک مدرسه‌ درس‌آموز، با این چشم نگاه کنیم آن وقت اهمیت این قضیه روشن خواهد شد. قدر و قیمت این قضیه روشن خواهد شد. سپاه قدس را به‌عنوان یک مجموعه و سازمان اداری صرفا نبینیم؛ بلکه به‌عنوان یک نهاد انسانی و دارای ‌انگیزه‌‌‌های بزرگ و روشن انسانی مشاهده‌ کنیم. اگر این جور شد، آن‌وقت این اجتماع مردم، این تجلیل و تعظیم مردم، تکریم مردم معنای دیگری پیدا می‌کند. البته همه‌ نیروهای مسلح ما از ارتش، سپاه، بسیج زیربنای فکری‌شان هدف‌های الهی است، بدون تردید. امروز در کشور ما مساله این است. زیربنای فکری همه‌ نیروهای مسلح ما، همین اهداف الهی و بلند است. سپاه قدس یک نیرویی است که با سعه‌‌ صدر به همه‌جا و همه کس نگاه می‌کند. رزمندگان بدون مرزند؛ رزمندگان بدون مرز. رزمندگانی که هرجا نیاز باشد، آنها در آنجا حضور پیدا می‌کنند؛ کرامت مستضعفان را حفظ می‌کنند، خود را بلاگردان مقدسات و حریم‌های مقدس می‌کنند. سپاه قدس را به این چشم نگاه بکنیم، آن وقت، همین‌ها، همین کسانی که با جان خودشان، با همه‌ توان خودشان به کمک ملت‌های دیگر و ضعفای اطراف منطقه که در دسترس آنهاست می‌روند، همین‌ها سایه‌ جنگ و ترور و تخریب را از کشور خودمان هم دور و دفع می‌کنند. میهن عزیز ما یک بخش مهمی از امنیتش محصول کار همین جوانان مومنی است که در ذیل فرماندهی سردار شهید عزیزمان سال‌ها کار کردند، تلاش کردند؛ اینها امنیت ‌آورند، برای کشور هم اینها امنیت می‌آورند؛ بله، به کمک فلسطین و غزه و دیگر مناطقی که به‌وجود آنها نیاز هست، می‌روند اما برای کشور خودمان امنیت ایجاد می‌کنند. آن دشمنی که آمریکا او را تجهیز کرده است، نه برای عراق و سوریه، بلکه درنهایت برای ایران، ایران عزیز؛ داعش را درست کردند، نه برای اینکه فقط در عراق مسلط بشود، هدف اصلی و نهایی ایران بود. آنها می‌خواستند از این طریق، امنیت ما را، مرزهای ما را، شهرهای ما را، خانواده‌های ما را دچار ناامنی و تشویش بکنند؛ اینها متوقف شدند به کمک همین جوانان مومن و عزیزی که رفتند و این تلاش بزرگ را انجام دادند.  آن فریب‌خوردگانی که یک روزی فریاد زدند «نه غزه، نه لبنان»، آنها نه‌فقط جان‌شان را فدای ایران نکردند، حتی حاضر نشدند راحتی و منافع خودشان را هم در راه کشور فدا کنند؛ آن کسانی که جانش را فدای ایران کردند باز همین شهید سلیمانی‌ها بودند؛ اینها بودند در زمانی که نیاز به دفاع از کشور بود، جان خودشان را کف دست گرفتند و به میدان جنگ رفتند از کشور دفاع کردند، از ایران دفاع کردند؛ اینها هستند که می‌توانند ادعا بکنند که دفاع می‌کنند از امنیت کشور، از امنیت ملت؛ همین فداکاری و اخلاص اینها است که در همه‌ مراحل، این جور بوده. خب، با این نگاه، ما می‌توانیم ملت ایران را و معنویات ملت را و باطن ملت را کشف کنیم.

  ملت ایران از هر جناح و حزب و از هر قوم طرفدار ایستادگی در مقابل ظلمند

این کسانی که به خیابان آمدند، میلیون‌ها انسانی که در تهران و در قم و در کرمان و در خوزستان و [دیگر شهرها] آمدند زیر جنازه‌ این عزیزان راه رفتند و کسانی که از دور دیدند و اشک ریختند، و کسانی که در شهرهای مختلف توانستند از دور برای اینها عزاداری بکنند -که واقعا ده‌ها میلیون جمعیت ملت ما در این آزمون بزرگ شرکت کردند- می‌شود باطن اینها را، حقیقت اینها را تشخیص داد. ملت از هر جناح و حزب، از هر مجموعه، از هر قوم، از هر خصوصیت جغرافیایی، در این جهت مثل همند؛ طرفدار انقلابند، طرفدار حاکمیت اسلامند، طرفدار ایستادگی در مقابل ظلمند، طرفدار «نه» گفتن به همه‌ مطامع دولت‌های استکباری و استعماری‌اند.  ملت ایران نشان داد که از خط مجاهدت شجاعانه دفاع می‌کند، ملت ایران نشان داد که به نمادهای مقاومت عشق می‌ورزد، ملت ایران نشان داد که طرفدار مقاومت است، طرفدار تسلیم نیست. آن کسانی که سعی می‌کنند چیز دیگری را از ملت بزرگ ما به مردم و به افکار بیگانگان یا افکار عمومی داخل نشان بدهند، با صدق و صفا با مردم رفتار نمی‌کنند؛ ملت این است، ملت طرفدار ایستادگی است، طرفدار مقاومت است، ملت طرفدار ایستادگی در مقابل زورگویی دشمنان است.

  دلقک‌ها و سخنگویان شریر دولت آمریکا حتما نخواهند توانست هیچ غلطی کنند

 این دلقک‌های آمریکایی که به‌دروغ و با کمال رذالت می‌گویند که ما در کنار مردم ایرانیم، ببینند مردم ایران چه کسانی هستند. آن چند صد نفری که به عکس سردار شهید باافتخار ما اهانت می‌کنند، آنها مردم ایرانند یا این جمعیت میلیونی عظیمی که در خیابان‌ها نشان می‌دهند خودشان را؟ سخنگویان دولت شریر آمریکا مدام تکرار می‌کنند که ما در کنار مردم ایرانیم. دروغ می‌گویید! اگر در کنار مردم ایران هم باشید برای این است که خنجر زهرآلود خود را به سینه‌ مردم ایران فروکنید. البته تا حالا نتوانسته‌اید، بعد از این هم حتما نخواهید توانست هیچ غلطی بکنید. ملت ایران در این قضیه خود را نشان داد، باطن خود را نشان داد، قاعده و زیربنای فکری خود را ملت ایران نشان داد؛ احساسات صادقانه‌ خود را ملت ایران نشان داد؛ این فریاد انتقامی که از مردم شنیده شد در سرتاسر کشور، در واقع این فریاد انتقام، سوخت حقیقی موشک‌هایی بود که پایگاه آمریکایی را زیر و رو کرد.

  حادثه تلخ سقوط هواپیما دل ما را به معنای حقیقی کلمه سوزاند

یک نکته‌ دیگری که باید به آن توجه کرد در اهمیت این یوم‌الله، این است که خدای متعال به موسی می‌فرماید که وَذَکِّرهم بِاَیّامِ ‌الله؛(۹) یعنی ایام‌الله باید در یاد مردم باقی بماند؛ یک عده‌ای سعی می‌کنند این یوم‌الله‌های حساس این روزها را به دست فراموشی بسپارند، مسائل دیگری را مطرح کنند، شاید بتوانند یاد این یوم‌الله بزرگ را تحت‌الشعاع قرار بدهند. یکی همین قضیه تأسف‌انگیز حادثه‌ سقوط هواپیما بود. خب سقوط هواپیما حادثه‌ تلخی بود؛ دل ما را به معنای حقیقی کلمه سوزاند. از دست دادن جوان‌های عزیز، مردم خوب‌مان و کسانی که از کشورهای دیگر اینجا بودند، حادثه‌ بسیار تلخی بود. در این هیچ‌شکی نیست؛ لکن یک عده‌ای به تبع و هدایت تلویزیون‌های آمریکایی و رادیوهای انگلیسی سعی کردند این قضیه را به نحوی آرایش بدهند که ماجرای یوم‌الله ناشی از شهادت بزرگ این دو شهید عزیز را به دست فراموشی بسپارند. سعی کردند کاری کنند که به خیال خودشان آن را به دست فراموشی بسپارند. افرادی که انسان هیچ‌علاقه‌ای در اینها نسبت به منافع ملی و نسبت به مصالح کشور احساس نمی‌کند؛ واقعا انسان تعجب می‌کند. حالا یک عده‌ای جوانند، احساساتی‌اند، فریب می‌خورند؛ یک عده‌ای نه، جوان هم نیستند؛ انسان می‌بیند که اینها هیچ حاضر نیستند منافع ملی را درک کنند، فهم کنند، پای این منافع بایستند. آنچه دشمن مایل است از زبان اینها سر می‌زند، در عمل اینها خودش را ظاهر می‌کند.

  همان اندازه‌ای که ما از حادثه سقوط هواپیما غصه خوردیم دشمن ما خوشحال شد

من می‌خواهم عرض بکنم همان اندازه‌ای که ما از این حادثه‌ سقوط هواپیما غصه خوردیم و غم بر دل ما فرود آمد، دشمن ما از این حادثه به همان اندازه خوشحال شد؛ دشمن ما خوشحال شد؛ به خیال اینکه یک مستمسکی به دست آورده است که بتواند سپاه را زیر سوال ببرد، نیروهای مسلح را زیر سوال ببرد، نظام جمهوری اسلامی را زیر سوال ببرد. می‌خواستند این کار را بکنند، شاید بتوانند آن حادثه‌ عظیم را تحت‌الشعاع قرار بدهند؛ اشتباه کردند. وَ مَکَروا وَ مَکَرَ الله وَ الله خَیرُ الماکِرین؛(10) آنها مکر کردند، اما ندانستند که مکرشان در مقابل دست قدرت پروردگار هیچ تاثیری ندارد، و نمی‌توانند این کار را بکنند. حادثه‌ یوم‌الله تشییع جنازه‌ شهید و حادثه‌ یوم‌الله در هم کوبیدن پایگاه آمریکایی از ذهن این مردم نخواهد رفت و روزبه‌روز ان‌شاءالله زنده‌تر خواهد شد.

  با اصحاب این مصیبت همدردیم و در غم آنها شریک

 من همین‌جا لازم است صمیمانه بار دیگر با اصحاب این مصیبت همدردی کنم ــ ما در غم آنها شریک هستیم ــ و تشکر کنم، از آن پدر و مادرها و صاحب‌عزاهایی که با وجود اینکه دل‌هایشان پر از درد و غم بود، در مقابل توطئه و وسوسه‌ دشمن ایستادند، برخلاف آنچه میل دشمنان بود موضع گرفتند و حرف زدند. مادر یکی از همین عزیزانی که در این هواپیما بودند به من نامه نوشته و اظهار کرده که «ما پای جمهوری اسلامی ایستاده‌ایم، پای‌ انگیزه‌های شما ایستاده‌ایم.» اینها شجاعت می‌خواهد، اینها فهم و بصیرت می‌خواهد و انسان واقعا با همه‌ وجود، در مقابل این جور شخصیت‌‌هایی احساس تکریم و تعظیم می‌کند.

  امروز کاملا واضح شده که سه کشور اروپایی عضو برجام پادوی آمریکا هستند

 این را هم عرض بکنیم، یکی از کارهای دیگری که برای تحت‌الشعاع قرار دادن این حوادث بزرگ انجام دادند، همین کاری است که این سه دولت اروپایی کردند؛ دولت خبیث انگلیس، دولت فرانسه، و دولت آلمان؛ تهدید ایران که ما مساله‌ هسته‌ای را بار دیگر به شورای امنیت می‌بریم؛ که البته مسئولان کشور خوشبختانه محکم پاسخ اینها را دادند، جواب محکم به اینها داده شد؛ این سه کشور همان سه کشوری هستند که در دوران جنگ تحمیلی به ما، تا توانستند، به صدام‌حسین کمک کردند؛ دولت آلمان، ابزار، وسایل شیمیایی و سلاح شیمیایی را در اختیار صدام‌حسین گذاشت که شهرها و جبهه‌ها را با آن سلاح هدف قرار بدهد، که هنوز آثارش در بین رزمندگان قدیمی ما وجود دارد؛ دولت فرانسه بالگردهای جنگی سوپر اتاندارد را برای زدن کشتی‌های نفتی ما در اختیار صدام‌حسین قرار داد؛ سوابق اینها این است؛ دولت انگلیس با همه‌ وجود در خدمت دشمنان ما بود، در خدمت صدام بود. اینها این جوری‌اند، سوابق‌شان این است، امروز هم این جوری دارند عمل می‌کنند. به اینها به این چشم باید نگاه کرد. بنده از اول هم گفتم، بعد از خروج آمریکا از برجام که این سه دولت مدام حرف می‌زدند، مدام یاوه‌گویی می‌کردند، بنده همان روز هم گفتم من به اینها اعتمادی ندارم، اینها کاری نخواهند کرد، در خدمت آمریکا خواهند بود؛ امروز کاملا واضح شده است، بعد از گذشت حدود یک سال معلوم شده است که اینها به معنای واقعی کلمه، پادوی آمریکا هستند؛ اینها پادوی آمریکا هستند. آن‌وقت این دولت‌های حقیر در انتظار این هستند که ملت ایران را به زانو در بیاورند. آمریکا که بزرگ‌تر شما بود، پیشروِ شما بود، ارباب شما بود، قادر نبود ملت ایران را به زانو در بیاورد؛ شما کوچک‌تر از آن هستید که بخواهید ملت ایران را به زانو در بیاورید.

  آن جنتلمن‌های پشت میز مذاکره همان تروریست‌های فرودگاه بغداد هستند

اینها مذاکره هم که می‌کنند، مذاکره‌شان آمیخته‌ با دغل و فریب‌کاری است؛ این کسانی که پشت میز مذاکره ظاهر می‌شوند، آن جنتلمن‌های پشت میز مذاکره، همان تروریست‌های فرودگاه بغداد هستند، اینها همان‌ها هستند؛ تفاوتی نمی‌کنند؛ لباس عوض می‌کنند؛ این دست چدنی‌ است که پوشش مخملی و دستکش مخملی را بیرون می‌آورد و خودش را نشان می‌دهد، و الا باطن، همان باطن است؛ هیچ تفاوتی ندارد. اینها نمی‌توانند کسانی باشند که انسان به اینها اطمینان پیدا کند.  خب حالا که ملت ایران این حادثه را شناخت، قدر و قیمت آن را دانست؛ حالا باید چه کار کنیم؟ من در یک کلمه عرض می‌کنم: ملت عزیز ایران باید همت‌شان این باشد که قوی بشوند. تنها راه در پیش پای ملت ایران عبارت است از قوی شدن؛ باید تلاش کنیم قوی بشویم.

  از مذاکره ابایی نداریم البته نه با آمریکا و نه از موضع ضعف

ما از مذاکره هم ابائی نداریم؛ البته نه با آمریکا، با دیگران؛ اما نه از موضع ضعف، از موضع قوت، از موضع قدرت. ما بحمدالله دارای قدرتیم و به توفیق الهی قوی‌تر هم خواهیم شد. البته قدرت فقط قدرت نظامی نیست؛ قدرت، قدرت نظامی نیست؛ اقتصاد کشور باید قوی شود، وابستگی به نفت بایستی تمام بشود، نجات پیدا کنیم از وابستگی اقتصادمان به نفت؛ جهش علمی و فناوری باید ادامه پیدا کند؛ پشتوانه‌ همه‌ اینها هم حضور مردم عزیزمان در صحنه است. باید ملت ایران و مسئولان کشور تلاش‌شان برای قوی شدن کشور و قوی شدن ملت باشد، با اتحاد، با حضور، با صبر و استقامت و با کار سخت و پرهیز از تنبلی؛ این اگر [محقق شد]، به توفیق الهی، به فضل الهی، ملت ایران در آینده‌ نه‌چندان دوری آنچنان خواهد شد که دشمنان حتی جرأت تهدید هم پیدا نکنند... .

خطبه‌ دوم

  در حادثه سقوط هواپیما ابهاماتی وجود دارد مهم‌تر از پیگیری پیشگیری از تکرار این حوادث است

بسم‌الله الرّحمن الرّحیم و الحمدلله‌ ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام على سیّدنا و نبیّنا ابى‌القاسم المصطفی محمّد و آله الطّاهرین سیّما علىّ امیرالمومنین و حبیبته الزّهراء المرضیّة و الحسن و الحسین سیّدی شباب اهل الجنّة و علىّ ‌بن ‌الحسین زین العابدین و محمّد بن‌ علىّ الباقر و جعفر بن‌ محمّد الصّادق و موسى ‌بن ‌جعفر الکاظم و علىّ ‌بن‌ موسى الرّضا و محمّد بن ‌علىّ الجواد و علىّ ‌بن ‌محمّد الهادی و الحسن ‌بن ‌علىّ الزکیّ العسکری و الحجّة بن الحسن القائم المهدی صلوات‌ الله علیهم اجمعین. اوصیکم عباد الله‌ بتقوى الله‌.
مجددا همه‌ برادران و خواهران را توصیه می‌کنم تقوای الهی را در گفتار، در کردار، در رفتار، در معاشرت‌ها، در بروز خلقیات، در همه‌ اینها تقوای الهی را در نظر داشته باشیم، رضای الهی را در نظر داشته باشیم. من دو مطلب کوتاه عرض می‌کنم، بعد یک مقداری خطاب به برادران عرب مطالبی را عرض خواهم کرد. دو مطلب کوتاه، یکی در مورد همین حادثه‌ هواپیما است که مجددا تسلیت عرض می‌کنیم، اظهار همدردی می‌کنیم. در این حادثه ابهام‌هایی وجود دارد. تشکر می‌کنیم از فرماندهان سپاه که توضیح دادند، برای مردم مطالبی را بیان کردند ولی باید حادثه پیگیری بشود و از حوادث مشابه هم باید به‌طور جدی پیشگیری بشود. پیگیری مهم است اما مهم‌تر از پیگیری، پیشگیری از تکرار این حوادث است.

  کم‌رنگ کردن و بی‌رونق کردن انتخابات خواست دشمن است

مطلب دوم راجع به انتخابات است. بنده راجع به انتخابات ان‌شاءالله صحبت خواهم کرد آنچه امروز عرض می‌کنم این است: برادران عزیز، خواهران عزیز، ملت عزیز ایران! حضور ملت ایران مهم‌ترین عامل اقتدار است و این حضور در جاهای متعددی است؛ یکی از مهم‌ترینش انتخابات است. در انتخابات حضور ملت ایران کشور را بیمه می‌کند، دشمن را مأیوس می‌کند. سعی و تلاش [دشمنان] بر این است که با انواع و اقسام حیل نگذارند که مردم با شوق در انتخابات شرکت کنند. من عرض می‌کنم: مردم با شوق و ذوق باید در انتخابات شرکت کنند. حالا مسائل گوناگونی درباره‌ انتخابات، تذکراتی هست که ان‌شاءالله در آینده اگر زنده بودیم عرض خواهم کرد. آنچه امروز خواستم عرض بکنم اصل این قضیه است؛ مراقبت کنید که مبادا دشمن بتواند در این زمینه خواسته‌ خودش را؛ که عبارت است از کم‌رنگ کردن و بی‌رونق کردن انتخابات تحقق ببخشد.»

خطبه‌ عربی

  برای چندمین بار خون فرزندان ایران و عراق مخلوط شد و تلاش‌های شیطانی را باطل کرد

رهبر انقلاب اسلامی در ادامه خطبه دوم نمازجمعه با توجه به این برهه حساس از تاریخ منطقه، سخنان مهمی را به زبان عربی خطاب به برادران عرب بیان کردند. ترجمه کامل بیانات عربی رهبر انقلاب در خطبه دوم نمازجمعه به این شرح است:
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم؛ الحمدللّه ربّ العالمین و صلّی اللّه علی محمّد و آله الطّاهرین و صحبه المنتجبین.
مایلم در این برهه‌ حساس از تاریخ این منطقه، سخن کوتاهی با شما برادران عرب داشته باشم. در این روزها یک سردار بزرگ و شجاع ایرانی و یک مجاهد فداکار و با اخلاص عراقی به دست نظامیان مزدور آمریکایی و به دستور رئیس تروریست آمریکا به شهادت رسیدند. این جنایت به صورت کاملا بزدلانه و نه در میدان روبه‌رو، انجام گرفت. سردار شهید سلیمانی کسی بود که با شجاعت مثال‌زدنی در صفوف مقدم و در خطرناک‌ترین جایگاه‌ها حضور می‌یافت و شجاعانه می‌جنگید و او یکی از موثرترین عوامل در شکست عناصر تروریست داعش و اشباهش در سوریه و عراق بود. آمریکایی‌ها بدون اینکه جرأت کنند با وی در نبرد روبه‌رو شوند، بزدلانه با هواپیما به او که به دعوت دولت عراق در فرودگاه بغداد بود، حمله کردند و خون مطهر او و همراهانش را بر زمین ریختند. برای چندمین بار خون فرزندان ایران و عراق مخلوط شد و در راه خدا بر زمین ریخته شد.سپاه ایران ضربه‌ متقابلی علی‌العجاله زد و پایگاه آمریکایی را با موشک‌های خود درهم کوبید و ابهت و آبروی آن دولت ظالم و متکبر را لگد‌مال کرد و تنبیه اصلی او اخراج از منطقه است. ملت ایران با اجتماع ده‌ها میلیونی این دو مجاهد بزرگ را بدرقه‌ای بی‌نظیر کردند. ملت عراق در شهرهای متعدد با تکریم و احترام تمام آنها را تشییع کرد و در چندین کشور دیگر مردم همدردی خود را در اجتماعات پرشور نشان دادند.  تلاش‌های مغرضانه‌ فراوانی شد تا ملت ایران و عراق را به یکدیگر بدبین کنند، پول‌های فراوانی خرج کردند، انسان‌های بی‌مسئولیتی را به کار گرفتند، در ایران علیه ملت عراق و در عراق علیه ملت ایران تبلیغات شیطنت‌آمیز کردند؛ این شهادت بزرگ همه‌ این تلاش‌های شیطانی و وسوسه‌های اهریمنی را باطل کرد.
آنچه مایلم به شما بگویم این است که قدرت اسلامی، قدرت ما و شما، می‌تواند بر هیبت ظاهری قدرت‌های فاسد مادی فائق‌ آید. قدرت‌های غربی با پشتوانه‌ علم و فناوری و با سلاح نظامی و تبلیغات دروغین و با سیاست‌های مکارانه توانستند بر کشورهای این منطقه مسلط شوند و هرگاه با نهضتی مردمی ناچار به خروج از کشوری شدند تا آنجا که توانستند دست از توطئه و نفوذ اطلاعاتی و سلطه‌ سیاسی و اقتصادی بر نداشتند و غده‌ بدخیم رژیم صهیونیستی را در قلب کشورهای غرب آسیا جاسازی کردند و تهدیدی دائمی برای کشورهای این منطقه تدارک دیدند.

  سرنوشت منطقه؛ نجات از سلطه‌ استکباری آمریکا و رهایی فلسطین از حاکمیت بیگانگان صهیونیست است

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، ضربه‌های سیاسی و نظامی سختی بر رژیم غاصب پدید آمد و پس از آن، زنجیره‌ شکست‌های استکبار و در رأس آن آمریکا از عراق و سوریه تا غزه و لبنان و از یمن تا افغانستان تشکیل گردید. رسانه‌های دشمن، ایران را متهم به جنگ‌های نیابتی می‌کنند؛ این دروغ بزرگی است. ملت‌های منطقه بیدار شده‌اند. توانایی ایران در مقاومت بلند‌مدت در برابر خباثت‌های آمریکا تاثیر خود را در فضای عمومی منطقه و روحیه‌ ملت‌ها گذاشته است. سرنوشت منطقه، نجات از سلطه‌ استکباری آمریکا و رهایی فلسطین از حاکمیت بیگانگان صهیونیست است.

  جهان اسلام باید عوامل تفرقه را بزداید

همت ملت‌ها باید زمان رسیدن به این مقصود را نزدیک کند. جهان اسلام باید عوامل تفرقه را بزداید. وحدت علمای دین، راه‌حل‌های اسلامی برای سبک زندگی نوین اسلامی را کشف می‌کند. همکاری دانشگاه‌های ما علم و فناوری را ارتقا بخشیده، زیر‌بناهای تمدن جدید را خواهد ساخت. هماهنگی رسانه‌های ما فرهنگ عمومی را از ریشه اصلاح خواهد کرد. ارتباط نیروهای مسلح ما جنگ و تجاوز را از همه‌ منطقه دور خواهد کرد. ارتباط بازارهای ما، اقتصاد کشورهایمان را از سلطه‌ کمپانی‌های غارتگر بیرون خواهد آورد. رفت و آمدها و سفرهای مردم ما، همزبانی و همدلی وحدت و دوستی به ارمغان خواهد آورد. دشمنان شما و ما می‌خواهند اقتصاد خود را با منابع کشورهای ما، عزت خود را با ذلت ملت‌های ما، و صدرنشینی خود را با تفرقه‌ ما تامین کنند. می‌خواهند ما و شما را به دست خودمان نابود کنند.آمریکا، فلسطین را بی‌دفاع در برابر صهیونیست‌های بی‌رحم و جنایتکار، سوریه و لبنان را در تصرف دولت‌های وابسته و مزدور خود، عراق و ثروت نفتی آن را یکسره متعلق به خود می‌خواهد. برای این هدف‌های شوم، از بزرگ‌ترین ظلم‌ها و شرارت‌ها رویگردان نیست. آزمون سخت چندساله‌ سوریه، فتنه‌های پی‌درپی در لبنان، تحریکات و خرابکاری مستمر در عراق نمونه‌‌هایی از آن هستند. ترور صریح شهید ابومهدی فرمانده شجاع حشد الشعبی و شهید سلیمانی سردار بزرگ سپاه، نمونه‌ کم‌نظیری از این فتنه‌انگیزی در عراق است. آنها هدف پلید خود در عراق را می‌خواهند از راه ایجاد فتنه و جنگ داخلی و سرانجام تجزیه‌ عراق و حذف نیروهای مومن و مبارز و مجاهد و میهن‌دوست تامین کنند. نمونه‌ وقاحت آنان این است که پس از حکم پارلمان عراق به اخراج آنان، آنها که خود را حامی دموکراسی وانمود می‌کردند، تعارف را کنار گذاشته و می‌گویند ما برای ماندن در عراق آمده‌ایم و نمی‌رویم.  دنیای اسلام باید صفحه‌ جدیدی بگشاید. وجدان‌های بیدار و دل‌های مومن باید اعتمادبه‌نفس را در ملت‌ها بیدار کنند. و همه بدانند که تنها راه نجات ملت‌ها تدبیر و استقامت و نترسیدن از دشمن است. خداوند رحمت و نصرت خود را بر ملت‌های مسلمان شامل فرماید.»

  پی‌نوشت:
۱)سوره‌ ابراهیم، بخشی از آیه‌ ۵؛ «و در حقیقت، موسى را با آیات خود فرستادیم [و به او فرمودیم‌] که قوم خود را از تاریکی‌ها به سوى روشنایى بیرون آور، و روزهاى خدا را به آنان یادآورى کن‌... .»
۲) سوره‌ ابراهیم، بخشی از آیه‌ ۵؛ «... که قطعا در این [یادآورى‌]، براى هر شکیباى سپاسگزارى عبرت‌هاست. ‌»
۳) سوره‌ ابراهیم، بخشی از آیه‌ ۶
۴) سوره‌ ابرهیم، بخشی ازآیه‌ ۷
۵) سوره‌ ابراهیم، آیه‌ ۸
6) سوره‌ توبه، بخشی از آیه‌ ۴۰؛ «... اندوه مدار که خدا با ما است... .»
7)سوره‌ شعراء، بخشی از آیه‌ ۶۱؛ «... ما قطعا گرفتار خواهیم شد... .»
8) سوره‌ شعراء، بخشی از آیه‌ ۶۲؛ «... چنین نیست، زیرا پروردگارم با من است و به‌زودى مرا راهنمایى خواهد کرد.»
9) سوره‌ ابراهیم، بخشی از آیه‌ ۵؛ «... روزهاى خدا را به آنان یادآورى کن‌... .»
10) سوره‌ آل‌عمران، آیه‌ ۵۴؛ «و [دشمنان] مکر ورزیدند، و خدا [در پاسخ‌شان] مکر در میان آورد، و خداوند بهترین مکرانگیزان است.»

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار