• ۳۲ بازدید
  • تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۵:۳۸ - ۱۳۹۸/۰۷/۱۸
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
به بهانه هجدهمین سالگرد تجاوز آمریکا به افغانستان «فرهیختگان» به بررسی نتایج «عملیات بلندمدت آزادی» پرداخت

ناامنی،سوغات لیبرالیسم برای افغانستان

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»،  18 سال پیش در چنین روزهایی (اکتبر2001) جورج بوش پسر، رئیس‌جمهور آمریکا تصمیم خود برای حمله به افغانستان را اجرا کرد. کمتر کسی بود که تصویری از فردای افغانستانی آباد، آزاد و به‌دور از قتل، کشتار و اسلحه را در ذهن نداشته باشد. رئیس‌جمهور آمریکا هدف از حمله به افغانستان را نابود کردن تروریسم در آن کشور عنوان کرد، با این حال گفت که «آمریکا دوست مردم افغانستان و حدود یک میلیارد نفر دیگری است که در جهان به دین اسلام معتقدند.» درست در همان دقایقی که بوش در آمریکا از پیروزی «صلح و آزادی» سخن می‌گفت، صدای انفجار مهیبی از کابل، پایتخت افغانستان شنیده شد و به دلیل قطع برق، شهر در تاریکی فرو رفت. یک ماه بعد از «عملیات بلندمدت آزادی» در 12 نوامبر، رسانه‌های آمریکایی پس از فتح کابل، خبر سقوط امارت اسلامی طالبان را به جهان مخابره کردند. طالبان سقوط کرد؛ پس از آن کنفرانس بُن برگزار شد و حامد کرزای به قدرت رسید و در نخستین انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان، رئیس‌جمهور شد تا افغانستان از آنچه در دوره طالبان بر سرش آمده بود، بیشتر فاصله بگیرد. اما زمانه بر وفق مراد افغانستان و مردمش نچرخید. طالبان از بین رفت اما آنها با یک دشمن بزرگ‌تر از طالبان یعنی آمریکا مواجه بودند که قصدی برای خروج از این کشور نداشت. خیلی طول نکشید که بر درد اشغالگران خارجی، طالبان هم افزوده شد. این گروهک سال 2006 بار دیگر اعلام موجودیت کرد و روند اشغال شهرها و روستاها را ادامه داد و کمتر از دوسال بعد به سمت پایتخت رفت. رویای افغانستانی‌ها خیلی زود بر باد رفت. آنان از یک‌سو سرزمین‌شان را تحت اشغال آمریکا و متحدان‌شان می‌دیدند و از سوی دیگر طالبان- همان گروهی که بهانه حمله به کشورشان بود- بار دیگر فعالیتش را از سر گرفت و علیه دولت مرکزی قیام کرد تا تاریخ یک‌بار دیگر برای افغانستان تکرار شود. افغانستان درگیر یک تراژدی خصمانه است. طالبان بهانه تهاجم به کشورشان شد و حالا پس از نزدیک به دودهه، آمریکا با همان طالبان و بدون حضور دولت مرکزی به توافقی دست پیدا می‌کند که دولت مرکزی هیچ‌نقشی در آن ندارد.

 هرچند این توافق به دلیلی عجیب، به نتیجه نرسید ولی دوطرف آماده مذاکرات مجدد شدند. 15 مهر 98، ورود به نوزدهمین سال اشغال نظامی افغانستان بود. به‌طور حتم خیلی از افرادی که سال 2001 پس از حمله آمریکا امیدوار به آینده کشورشان بودند، اکنون در قید حیات نیستند، چراکه توسط بمب‌های جنگنده‌های آمریکایی یا توسط گروهک طالبان کشته شده‌اند. ۱۸ سال پس از آن روز، باید به این پرسش پاسخ داد که افغانستان 2001 امن‌تر و مطلوب‌تر بود یا افغانستان 2019. در این گزارش به بررسی وضعیت افغانستان پس از دودهه اشغالگری پرداخته‌ایم.

رکورد کشتار غیرنظامیان در دست آمریکا

1 مردم افغانستان بیش از مرگ طبیعی، به دست آمریکا یا طالبان جان خود را از دست می‌دهند. بر اساس گزارشی که «هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان» (یوناما) منتشر کرده است، در ماه آوریل (فروردین) برای اولین بار، تعداد غیرنظامیان افغان که در حملات آمریکا و نیروهای دولتی افغانستان کشته شده‌اند، بیش از تعداد غیرنظامیان این کشور شده است که در حملات طالبان و دیگر گروه‌های شورشی کشته می‌شوند. این هیات روز گذشته در گزارشی اعلام کرد که در ماه می‌ (اردیبهشت) در حمله هوایی آمریکا به غرب افغانستان، 30 غیرنظامی کشته شده‌اند. بر اساس گزارش پایگاه «دینفنس‌پست» حملات هوایی آمریکا- که مدعی است مراکز تولید خشخاش در استان «فراه» را هدف قرار داده بود- به مرگ دست‌کم 30 غیرنظامی منتهی شده است. یوناما در تحقیقات خود درخصوص حمله هوایی به بیش از 60 مکان در منطقه «بکواه» در ماه می، مرگ 39غیرنظامی را تایید کرد و هم‌اکنون در تلاش است گزارش‌هایی مبنی‌بر کشته شدن حداقل 37 تن دیگر در این حملات را مورد بررسی قرار دهد.

تلفات بالای غیرنظامیان

2 نیروهای ناتو و آمریکا در سال 2014 اعلام کردند عملیات نظامی شان در افغانستان را به پایان رسانده‌اند. این خبر گرچه رسمی بود اما در عمل اشغالگران بعد این از تاریخ نیز کماکان در افغانستان مانده‌اند. در بازه زمانی 2001 تا 2014 که تاریخ مورد ادعای آمریکایی‌ها برای پایان جنگ است ۲۶هزار و ۲۷۰ غیرنظامی، بیش از 30 هزار نفر از نیروهای وابسته به طالبان و دیگر گروه‌های شبه‌نظامی کشته شده‌اند. در طول همین مدت حدود چهار هزار نفر از نیروهای نظامی خارجی نیز به دلایل مختلف کشته شده‌اند. در صحت این آمارها البته باید تردید داشت، زیرا بسیاری از ناظران می‌گویند نیروهای آمریکایی بارها با ادعای حمله علیه اعضای طالبان مراسم‌های عروسی و حتی عزاداری مردم افغانستان را با پهپاد به خاک و خون کشیده‌اند، جنایاتی که تهیه و ارائه آمار از تلفات آن کاری تقریبا ناشدنی است. علاوه‌بر این آمار، نیروهای امنیتی دولت افغانستان نیز در طول جنگ تلفات زیادی را متحمل شده‌اند. این نیروها از سال 2014 و زمانی که امنیت افغانستان به‌طور رسمی به دولت این کشور واگذار شد بیش از ۴۵ هزار کشته داده است. تنها در سال 97 بنابر آنچه کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان منتشر کرد بیشتر از 11 هزار غیرنظامی در این کشور کشته یا زخمی شده‌اند که نسبت به سال قبل از آن ۱۹ درصد افزایش نشان می‌دهد. در سال گذشته خورشیدی در افغانستان بیشتر از سه هزار نفر کشته و بیشتر از هشت هزار نفر زخمی شده‌اند. ۶۸درصد این قربانیان مرد، هشت‌درصد آنها زن و ۲۱ درصدشان کودک بوده‌اند. روند کشته شدن غیرنظامیان در افغانستان به نظر نمی‌رسد به این زودی‌ها پایان پیدا کند. در این روزها، ماه‌ها و سال‌ها، در افغانستان هیچ‌کالایی برای آمریکایی‌ها ارزان‌تر از جان مردم نیست.

ناامنی بی پایان

3 در یمن چندین گروه در حال نبرد با یکدیگرند، در سوریه دولت با تروریست‌ها همچنان درحال نبرد است و در آفریقا اوضاع چند کشور همچون لیبی نامساعد است، با این حال انستیتو بین‌المللی اقتصاد و صلح در تازه‌ترین رده‌بندی خود افغانستان را در صدر فهرست ناامن‌ترین کشورهای جهان قرار داده است. هزینه‌های اقتصادی ناامنی در افغانستان طی سال ۲۰۱۸ میلادی، برابر با ۴۷ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور بوده است. در گزارش انستیتو اقتصاد و صلح، پس از افغانستان، سوریه، سودان جنوبی، یمن و عراق به ترتیب از جمله ناامن‌ترین کشورها در جهان محسوب می‌شوند. دفتر معاونت سازمان ملل متحد در کابل (یوناما) گفته بود که مخالفان مسلح دولت افغانستان در ماه رمضان، غیرنظامیان را به صورت «عمدی و آگاهانه» هدف قرار داده‌اند. این سازمان حمله به غیرنظامیان را جنایت جنگی توصیف کرده و خواهان توقف آن شده است.

50 درصد مردم زیر خط فقر

4 در افغانستان پدرها برای سیر کردن شکم فرزندان‌شان با جان‌شان بازی می‌کنند. هر صبح که آنان از خانه خارج می‌شوند، احتمال مرگ‌شان توسط آمریکا یا طالبان، اگر بیش از زنده بودن‌شان نباشد، هم‌‌اندازه آن است. جنگ چیزی از زیرساخت‌های افغانستان باقی نگذاشته و میراث خود یعنی فقر را در سراسر این کشور گسترش داده است. یافته‌های مرکز آمار افغانستان که ابتدای سال جاری منتشر شده، نشان می‌دهد نزدیک به ۵۲ درصد از جمعیت این کشور در فقر همه‌جانبه به سر می‌برند. در این آمار مبنای فقر، کسانی در نظر گرفته شده‌اند که درآمد ماهانه کمتر از ۳۰ دلار( حدود 320 هزار تومان) داشته‌اند. میزان فقر در شهرها ۱۸ درصد، در روستاها ۶۱ درصد و در میان کوچی‌ها (عشایر) ۸۹ درصد است. سال گذشته زلتن ملیسیک، رئیس برنامه غذایی جهان در افغانستان اعلام کرد که آمار افراد زیر خط فقر این کشور از ۹ میلیون نفر در سه‌ سال گذشته به ۱۳ میلیون نفر افزایش یافته است. این آمارهای نامطلوب درصورتی که کشورهای خارجی حمایت مالی خود را از افغانستان پایان بدهند، اوضاع را برای مردم این کشور سخت‌تر خواهد کرد.

افغانستان درگیر 2 دشمن

5 طالبان پیش از حمله آمریکا تمام تلاش خود را برای پیشگیری از تجاوز صورت داد اما جرج بوش پسر، واکنش‌های تندتری نشان داد و درنهایت هم عملیات در افغانستان آغاز شد. در آن زمان طالبان به اتهام عدم همکاری با آمریکا برای تحویل سران القاعده، محکوم به نابودی شد. آمریکا حتی پس از سقوط حکومت طالبان در افغانستان، این گروه را به‌عنوان بخشی از روند صلح در افغانستان به رسمیت نشناخت. اما ۱۸ سال پس از آن روزها، آن‌گونه که وزارت دفاع افغانستان می‌گوید گروه طالبان همچنان با شبکه‌های تروریستی همچون القاعده ارتباط دارد و در عین حال با آمریکا پشت یک میز می‌نشیند و مذاکره می‌کند. شهریور سال گذشته آمریکا 9 دور مذاکره با طالبان داشته است. در آخرین دور که پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان بود، دوطرف بر سر یک قرارداد جامع به توافق رسیدند. این توافق به دلایل عجیبی نهایی نشد ولی در حالی که هیچ‌دورنمای مشخصی از رابطه و تعامل دولت و طالبان وجود نداشت، به معنای رسمیت بخشیدن به اقدامات طالبان در افغانستان، حتی پذیرش دولت امارت اسلامی در این کشور به جای دولت رسمی بود. آمریکا و متحدانش که در سراسر افغانستان حضور دارند، علاوه بر تقویت طالبان، به دنبال افزایش شکاف‌های قومی-مذهبی در این کشورند تا افغانستان را به نقطه کانونی بی‌ثباتی در منطقه تبدیل کنند. اگر آمریکا موفق به اجرای نقشه خود شود، افغانستان به زمین بازی‌ای تبدیل خواهد شد که در آن به جز غرب همه بازنده خواهند بود. حالا آمریکا از یک‌سو غیرنظامیان را هدف حملات خود قرار می‌دهد و از سوی دیگر طالبان را. در این بین تنها قربانیان بی‌گناه مردم افغانستان هستند. آنان حالا باید با دو دشمن در یک سرزمین بجنگند شاید روی آرامش را ببینند.

رشد چند ده برابری تولید تریاک

6 حمله نظامی شوروی به افغانستان (1979 تا 1989) باعث شد آمریکا به همراه سعودی‌ها و اماراتی‌ها برای ضرر زدن به روس‌ها اقدام به تشکیل گروه‌های جهادی در افغانستان کنند. پس از خروج شوروی از افغانستان که با کشتار و خرابی‌های زیادی همراه بود، گروه‌های مورد حمایت آمریکا توانستند بر بخش‌هایی از این کشور دست پیدا کنند. حضور این گروه‌های مورد حمایت آمریکا در قدرت باعث شد در سال 1992 افغانستان به بزرگ‌ترین تولید‌کننده تریاک (گیاه خشخاش) در جهان تبدیل شود. این مساله البته سال‌ها بعد در گزارشی که توسط روزنامه انگلیسی دیلی‌استار چاپ شد، مورد اشاره قرار گرفت. «جان پوتاش»، نویسنده این گزارش افشا کرد در دهه 1980 سازمان «سیا»ی آمریکا بعد از قاچاق مواد مخدر از افغانستان آن را به داخل کشور وارد کرده و سپس خود میان خوانندگان و چهره‌های مشهور توزیع می‌کرد. «جان استاکول»، نیروی سابق سازمان سیا نیز در گفت‌وگویی که در همین رابطه با دیلی‌استار داشت، اعلام کرد در دهه 1980 تا اوایل دهه 1990 تمام هروئین مصرفی آمریکا توسط سازمان سیا در افغانستان تامین و سپس به آمریکا منتقل می‌شد. به گفته استاکول، گلبدین حکمتیار، رئیس سابق حزب اسلامی افغانستان، حزبی که از جمله گروه‌های مورد حمایت آمریکا در زمان ورود ارتش سرخ به افغانستان بود از افراد موثر در تولید مواد مخدر در این کشور به‌شمار می‌رفت، زیرا برای تامین هزینه عملیات جنگی خود در افغانستان نیازمند بودجه مالی بود که با همکاری سازمان سیا از طریق قاچاق مواد مخدر این بودجه تامین می‌شد.

جهش دیگر در تولید مواد مخدر در افغانستان مربوط به دوره دوم دخالت‌های آمریکا در این کشور است. پس از اشغال این کشور توسط آمریکا در سال 2001 کشت و تولید خشخاش در بین سال‌های 2004 تا 2007 به بیشترین میزان خود در مقایسه با سال‌های حکومت طالبان رسید. طی این سال میزان زمین‌های زیرکشت خشخاش در افغانستان از میزان زمین‌هایی که برای کشت و تولید کوکائین در آمریکای جنوبی مورد استفاده قرار می‌گرفت، بیشتر شد. با وجود این دو آمار، می‌توان گفت دخالت و حضور نظامی آمریکا در افغانستان به‌طور مستقیم بر افزایش تولید مواد مخدر در این کشور تاثیرگذار است. تولید مواد مخدر در این کشور هم‌اکنون بالاترین سطح خود را در طول تاریخ چندهزار ساله تجربه می‌کند. بنابر گزارش «متیو رید»، تحلیلگر نشریه فارین‌افرز، در سال 2018 میلادی تولید مواد و محصولات مخدر در افغانستان شاهد رشد 87 درصدی بود و به بیش از 9 هزار تن رسید. این میزان در مقایسه با سال 2016 و 2017 افزایش چشمگیری داشته است. مهم‌ترین مساله در سال‌های اخیر ظرفیت رشد ناگهانی تولید مواد مخدر در افغانستان است، به‌گونه‌ای که میزان زمین‌های زیرکشت خشخاش در ولایت بلخ از سال 2016 تا 2017 چهار برابر رشد داشته است. سال‌ها جنگ و درگیری در افغانستان که به دنبال حمله آمریکا به این کشور به وقوع پیوسته و موجب ناامنی، بی‌ثباتی و تخریب زیرساخت‌های آن شده‌ از جمله مهم‌ترین دلایلی است که باعث شده بسیاری در این کشور به سمت کشت محصولات مخدر روی بیاورند. از سوی دیگر مسائلی مانند پایین بودن میزان اشتغال، فساد اداری گسترده و کمبود امکانات آموزشی که ماحصل اشغال دودهه‌ای افغانستان هستند نیز باعث به وجود آمدن شرایط اجتماعی و اقتصادی مناسب برای افزایش تولید مواد مخدر در این کشور بوده‌اند. بر اساس آمار‌ها در حال حاضر این صنعت حدود نیمی از تولید ناخالص داخلی افغانستان را تشکیل می‌دهد و تقریبا محل تولید 85درصد از تریاک جهان است.

انتخابات با حداقل مشارکت

7 تصور مردم افغانستان این بود که پس از سقوط طالبان، دموکراسی یا شکل دیگری از مردم‌سالاری در این کشور حاکم خواهد شد. در افغانستان از آن زمان تا به امروز چند بار انتخابات برگزار شده است اما آخرین انتخابات ریاست‌جمهوری در این کشور در سایه تهدیدات طالبان، به هر چیزی جز انتخابات شبیه بود. در انتخابات پارلمان سال گذشته افغانستان نیمی از حوزه‌ها تعطیل شد و از ۴۰۱ حوزه رای‌گیری در ۱۴ ولایت، تنها در ۲۵۳ حوزه رای‌گیری انتخابات برگزار شد. در انتخابات مهرماه نیز از چند صد شعبه تعیین‌شده برای برگزاری انتخابات، حدود 430 مرکز به دلیل تهدیدات امنیتی مسدود شده‌اند. طالبان مردم را تهدید کرده بود در انتخابات شرکت نکنند و الا تبعات آن را باید به جان بخرند. نگرانی‌ها از انتحاری‌ها باعث شد تنها 20درصد از واجدان شرایط در انتخابات شرکت کنند. این میزان حضور، پایین‌ترین سطح مشارکت سیاسی در افغانستان در 18 سال گذشته بوده است. با قدرت گرفتن بیش از این طالبان، این آمار کمتر نیز خواهد شد و عملا دموکراسی در این کشور به پایان خود نزدیک خواهد شد.

* نویسنده : صادق امامی دبیرگروه بین‌الملل
نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار