• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۴:۳۰ - ۱۳۹۸/۰۶/۱۰
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
تاملی بر حال و روز روشنفکری در زمانه روشنفکری عامه‌پسند

«مساله»‌دار یا «مساله‌دار»؟

نوشتار حاضر سعی دارد با نگاهی به وضعیت روشنفکری در عصر حاضر، به برخی چالش‌های روشنفکری در مقطع کنونی بپردازد.

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، صحبت از روشنفکری و مباحث مرتبط با آن همواره یکی از بحث‌های جذاب و پرطرفدار در محافل اندیشه است. غالب روشنفکران به این دلیل که معمولا متفاوت از افراد جامعه فکر می‌کنند و حرف‌هایشان جدید به نظر می‌رسد، برای جامعه جذابیت دارند. در تحولات مهم اجتماعی و تاریخی، نقش روشنفکران غیرقابل انکار است و گاه حتی نقل چند جمله از برخی روشنفکران تاثیر زیادی بر تغییر نگاه جامعه داشته است. با آنکه روشنفکران در تحولات تاریخ معاصر ایران به‌ویژه از مشروطه به این سو نقش مهمی ایفا کرده‌اند، اما تنوع فکری و شیوه‌های متفاوت مواجهه با مسائل زمانه‌ از سوی آنها، همواره مناقشاتی را برانگیخته است؛ به‌طوری که گاه حتی از مفهوم این کلمه و مولفه‌های مرتبط نیز تعاریف متفاوتی ارائه می‌شود. نوشتار حاضر سعی دارد با نگاهی به وضعیت روشنفکری در عصر حاضر، به برخی چالش‌های روشنفکری در مقطع کنونی بپردازد.

  مواجهه ذهنیت امروز با روشنفکران دیروز

یکی از پدیده‌های رایج در جامعه روشنفکری امروز عدم مواجهه تاریخی با پدیده‌ها بوده و بالطبع، مواجهه روشنفکری امروز با روشنفکران دیروز نیز به چنین عارضه‌ای مبتلا است. جدا کردن شخصیت‌ها از زمینه‌های تاریخی‌شان و تفسیر آنها براساس فهم امروز، اشتباهی فاحش است؛ البته روشن است که هر نسل می‌تواند قضاوت خود از تاریخ را داشته باشد و این گزاره بدان معنا نیست که حق قضاوت و تفسیر از آیندگان خلع شود؛ بلکه مقصود آن است که «اندیشه» و «شخص» از هم تفکیک شوند و تفسیر شخص به اشتباه با تفسیر اندیشه او یکی انگاشته نشود. احتمالا مخاطب آگاه خواهد گفت که به‌هرحال اندیشه شخص از وی جدا نیست و این زیست و محیط پیرامونی شخص است که اندیشه وی را شکل می‌دهد؛ این نکته البته درست است و منافاتی با تفکیک اندیشه از شخص ندارد. در حقیقت علت آنکه باید چنین تفکیکی قائل شد، سیالیت اندیشه در تمام زمان‌ها است، حال آنکه حاملان اندیشه در چارچوب خاصی از زمان و مکان گرفتار آمده‌اند که به فراخور این حصار، عمل آنها نیز محدود می‌شود. مخاطب امروز بیش از آنکه به‌دنبال تقدیس یا تمسخر شخصیت‌های تاریخی مهم باشد، به‌دنبال نقادی اندیشه آنها و شناخت تاثیراتی است که پس از چند دهه بر جامعه گذاشته‌اند. امروزه برخی سعی دارند بعضی از متفکران را به جریان‌های سیاسی خاصی وابسته کرده و از این رهگذر با آنها در ستیز بیفتند. برای نمونه جلال آل‌احمد که تا همین چند سال پیش آثار ادبی و فکری او مورد توجه گروه‌های مختلف قرار داشت، در حال حاضر توسط