• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۷
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
«فرهیختگان» گزارش می‌دهد

همچنان آبنبات چوبی

با وجود اینکه بسته فرانسوی‌ها نسبت به گذشته اندکی ارتقا یافته است، اما همچنان بدون تاکید بر خرید نفت از ایران و برقراری روابط بانکی نمی‌تواند مانع اجرای گام سوم ایران شود.

همچنان آبنبات چوبی

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، پس از دومین گفت‌وگوی تلفنی حسن روحانی و امانوئل مکرون که عصر روز سه‌شنبه درباره سرنوشت توافق هسته‌ای و راهکار اروپا برای قانع‌کردن ایران به توقف فرآیند کاهش تعهدات خود در برجام انجام شد، اخبار مهمی از سوی رسانه‌های غربی درباره جزئیات این گفت‌وگو و پیشنهاد رئیس‌جمهور فرانسه به ایران منتشر شد. «المانیتور» درباره جزئیات بسته پیشنهادی مکرون به تهران گفت: «مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه در گفت‌وگو با روحانی پیشنهاد دیدار با ترامپ در حاشیه نشست هفت در پاریس را داده است.»

این نشست چهل‌وپنجمین نشست سران جی هفت است که از سوم تا پنجم شهریورماه در شهر «بیاریتز» فرانسه برگزار می‌شود. در ادامه این خبر آمده است مکرون به همتای ایرانی خود پیشنهاد کرده که اروپا «مبلغ ۱۵ میلیارد دلار » به‌صورت اعتبار برای خرید ایران در نظر بگیرد و به‌واسطه این مبلغ که ممکن است در آینده ذیل اینستکس در نظر گرفته شود، ایران بتواند از کشورهای عضو اتحادیه اروپا کالا وارد کند. علاوه‌بر این در جزئیات این خبر آمده است که از مبلغ یادشده، پنج‌میلیارد را فرانسه به‌عنوان حسن‌نیت واریز خواهد کرد و مابقی را دیگر طرف‌های اروپایی برجام متعهد خواهند شد.

«المانیتور» گفته است: «مکرون وعده داده است که بسیاری از مسائل میان تهران و واشنگتن فراتر از برجام حل‌وفصل خواهد شد اما روحانی حضور در نشست را نپذیرفته و قرار نیست نماینده‌ای بفرستد، نماینده‌ای که می‌توانست محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران باشد.»

همچنین «المیادین» به نقل از یک منبع آگاه گزارش داده حسن روحانی دیدار با ترامپ را مشروط بر «لغو تمامی تحریم‌ها» اعلام کرده است. این خبر که تا لحظه نگارش این گزارش از سوی مقامات رسمی کشور تکذیب نشده است و از شکل و شمایل آن می‌توان حدس زد که صحیح بوده یا حداقل درصد قابل‌توجهی از صحت را داشته باشد، شباهت قابل‌توجهی به پیشنهادهای قبلی اروپایی‌ها دارد، پیشنهادهایی که از 18 اردیبهشت‌ماه وارد فاز جدیدی شده‌اند. از این‌رو باید پیش از ورود به هرگونه مبحثی دراین‌باره، به این مساله پرداخت که رفتار اروپا در قبال برجام چگونه بود و چه تغییراتی کرده است.

 پیشنهادها در حال بهتر شدن هستند

پیش از این «فرهیختگان» گفته بود اروپایی‌ها در اردیبهشت سال 97 یعنی همان مقطعی که خروج ایالات متحده از توافق با ایران و پنج کشور دیگر قطعی شده بود، به تهران در قبال عدم خروج از برجام پیشنهاد خرید نفت برای چند پالایشگاه اروپایی را داده بودند و سازوکار قابل مذاکره‌ای برای بازگشت پول آن؛ اما زمانی که عدم جدیت ایران در پاسخ متناسب به آمریکا را مشاهده کردند از همین پیشنهاد نیز شانه خالی کردند و با بهانه‌هایی چون فشار آمریکا و اینکه شرکت‌های اروپایی خصوصی هستند و از دولت‌هایشان حرف‌شنوی ندارند، دقیقا یک‌سال از راه‌اندازی حداقلی اینستکس هم طفره رفتند و نشستند تا تحریم‌ها اثر نهایی خود را بگذارد.

در این یک‌سال هم با وجود تصمیماتی که برای پاسخ عملی به آمریکا گرفته شده بود، دولت از آذرماه تا اردیبهشت تغییر مسیر نداد و همچنان امید داشت که شاید رایزنی‌های دیپلماتیک با پایتخت‌های اروپایی جواب دهد. نهایتا اینکه در سالگرد برجام سکوت دولت یا همان چیزی که نامش را صبر استراتژیک گذاشته بودند، شکسته شد و با محوریت شورای عالی امنیت ملی تصمیم بر آن شد که پاسخ درخوری به غرب داده شود. بازگشت ایران از مسیر اجرای تمام و کمال تعهدات برجامی خود در دو مرحله اول یعنی 18 اردیبهشت با عدم التزام به سقف ذخیره 300 کیلو اورانیوم غنی‌شده و 130 تن آب سنگین و در گام دوم عبور از مرز غنی‌سازی 3.6 درصد، هرچند بازهم اقدامات سنگینی نبود اما همین سطوح هم باعث شد اروپایی‌ها به تکاپو بیفتند و پیشنهادهای خود را یکی‌یکی روی میز بگذارند؛ پیشنهادهایی که با گذشت زمان در حال بهتر شدن بود و پس از هدف قراردادن هواپیمای جاسوسی آمریکا در آسمان استان هرمزگان و توقیف نفتکش متخلف بریتانیا، بیشتر از قبل هم بهبود یافت.

آنها ابتدا عملیاتی‌کردن اینستکس را روی میز گذاشتند، بعدا آن را با پیشنهاد تزریق اعتبار تقویت کردند و همچنین با درخواست بازگشت ایران به مرحله اجرای کامل تعهدات قبول کردند در هر لحظه‌ای که توافق برای آغاز مذاکره صورت گرفت، ایران هم گام‌های دوماهه خود را در همان‌جا متوقف کند. ناگفته نماند که در این میان به‌تدریج اعتبار در نظر گرفته‌شده برای خرید کالا از سوی ایران نیز بهبود یافت، هرچند ایران هنوز هیچ‌کدام را قبول نکرده و معتقد است این پیشنهادها فاصله معناداری با کف انتظاراتش دارد. این فرآیند خود دلیل محکمی بر درستی مسیر حرکت ایران است که البته با مجموعه وقایع دیگری قابل تکمیل هم هست.

 کف خواسته‌های ایران چیست؟

صرف‌نظر از اینکه مقامات ایران بارها گفته‌اند هرگونه تداوم همکاری با اروپایی‌ها در برجام منوط به تامین منافع ایران مطابق بندهای توافق هسته‌ای است، سه اظهارنظر اخیر آنها توضیح‌دهنده آخرین مواضع ایران نسبت به بسته‌های پیشنهاد اروپاست. اولین آنها بخشی از مکالمه حسن روحانی در اولین گفت‌وگوی تلفنی با مکرون است.

او در این تماس که به گفت‌وگوی 100 دقیقه‌ای معروف شد، تاکید کرد: «عادی‌سازی روابط نفتی و بانکی ایران، گام اول تعهدات مورد انتظار از اروپاست.» حسن روحانی همچنین در دومین گفت‌وگوی تلفنی با رئیس‌جمهور فرانسه نیز تاکید کرد: «همکاری‌های نفتی و بانکی، اصلی‌ترین حقوق اقتصادی ایران در برجام است.»

ادامه این تاکید حسن روحانی که فاقد سطوح مشخص و ارقام دقیق است در سخنان وزیر امور خارجه قابل مشاهده است. محمدجواد ظریف در نشست خبری اخیر خود با خبرنگاران از کف انتظارات ایران از اروپا سخن گفت و توضیح داد اگر قرار است توافقی با اروپا برای توقف فرآیند کاهش تعهدات برجامی ایران صورت بگیرد باید شامل بازگشت فروش نفت ایران به مقطع ماه می ‌2018 یعنی امکان فروش 2.5 میلیون بشکه در روز شود. نتیجه اینکه از این سه اظهارنظر حداقل دو مساله قابل دریافت است:

اول: هرگونه توافقی باید شامل خرید نفت از ایران باشد.

دوم: این خرید الزاما باید حداقل 2.5 میلیون بشکه در روز باشد.

سوم: با ایجاد مسیر و کانال‌های بانکی، ارز حاصل این فروش نفت باید به ایران بازگردد.

اینها البته تمامی خواسته‌های ایران نیست؛ چراکه این وضعیت با «عادی‌شدن» یا حداقل با همان مفاد برجام تفاوت دارد؛ چراکه با بازگشت ارز به ایران باید شرایطی فراهم باشد تا ایران بتواند این ارز حاصل‌شده از فروش نفت را در هر مسیری که دلخواهش بود مطابق نیازهای واقعی کشور هزینه کند و این چهارمین مساله است. علاوه‌بر این، شروط دیگری هم وجود دارد که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم.

  نسبت پیشنهاد جدید با خواسته‌های ایران

آنچه «المانیتور» و برخی رسانه‌های دیگر مدعی آن شده‌اند که در آخرین گفت‌وگوی روسای دو کشور مطرح‌شده فاصله قابل‌توجهی با خواسته‌های ایران دارد و نشان می‌دهد همچنان این پیشنهاد در بالاترین سطوح تحریم‌های ظالمانه و غیرقانونی آمریکا را به رسمیت می‌شناسد.

اولا این پیشنهاد فاقد هرگونه محوری درباره خرید و فروش نفت ایران است، یعنی اروپایی‌ها با وجود اینکه ایران تاکید ویژه‌ای بر مساله فروش نفت دارد آن را نادیده گرفته‌اند که این خود محوری‌ترین بخش از خواسته‌های ایران را دربر ندارد. این اتفاق البته در حالی رخ می‌دهد که پیش‌تر مذاکرات دو طرف درباره جزئیات فروش نفت برقرار شده بود که اختلاف طرفین فاصله‌ای 1.5 میلیون بشکه‌ای را نشان می‌داد، به این معنا که اروپایی‌ها سقف امکان خرید خود را یک‌میلیون بشکه نفت در روز اعلام کرده بودند و ایران برمبنای همان عادی‌شدن 5/2 میلیون بشکه را مدنظر داشت.

ثانیا در این پیشنهاد هیچ اشاره‌ای به انتقال پول و ارز نشده و صرفا اعتباری را برای ایران در نظر گرفته که طبق آن اعتبار ایران خواهد توانست صرفا از کشورهای اروپایی کالا خرید کند ‌که البته آن کالا هم با استناد به اظهارات قبلی آنها همان کالاهای غیرتحریمی خواهد بود. این موارد توضیح‌دهنده این است که با وجود اینکه به‌نظر می‌رسد اروپایی‌ها لطف ویژه‌ای به ایران کرده‌اند صرفا به‌دنبال فروش کالاهای خود به ایران هستند، نه تلاش برای رفع نیاز و تامین منافع ایران. علاوه‌بر اینکه قاعدتا در اختیار قرار دادن این پول بدون در نظر گرفتن نحوه بازپرداخت و سود حاصل از آن نخواهد بود و باید درباره این مساله بیشتر جست‌وجو کرد.

ثالثا این فرآیند به‌هیچ‌عنوان مرتفع‌کننده دیگر نیاز و خواسته‌ اصلی ایران نیست. روابط عادی بانکی یعنی ایران امکان مراوده با دیگر کشورها و خرید و فروش از آنها را نیز داشته باشد. این مساله البته بر یک واقعیت مهم دیگر نیز استوار است؛ اینکه مراودات تجاری ایران با کل اتحادیه اروپا تنها سهم 12 درصدی از کل تجارت خارجی ایران است و در مقابل تنها سهم مراودات ایران با عراق یا امارات متحده عربی از کل تجارت خارجی ما، هرکدام 14 درصد و بیشتر از کل اتحادیه اروپاست. در این میان البته چین استثناست؛ چراکه مراودات تجاری تهران- پکن حدودا دو برابر کل مراودات ایران با اروپاست. از این‌رو طبیعی است که ایران خواهان روابطی گسترده‌تر از مراوده با اروپایی‌ها باشد و در مقابل پیشنهاد انحصاری‌شدن صادرات به ایران از مسیر لندن، پاریس و برلین بایستد؛ چراکه بتواند از تک‌کاناله شدن روابطش جلوگیری کرده و هم از پرداخت سود بی‌دلیلی که اروپایی‌ها در این میان برداشت خواهند کرد، ممانعت به عمل آورد.

 مهم‌ترین خواسته اروپا از ایران چیست؟

خواسته ابتدایی فرانسه بازگشت ایران به نقطه پیش از 18 اردیبهشت بود که با مخالفت ایران به فریزکردن در نقطه کنونی تقلیل یافت، آنها البته امید داشتند ایران را پیش از گام دوم متوقف کنند اما ایران گام دوم را برداشته بود و ادامه مذاکرات در مهلت 60 روزه این گام ادامه یافته بود. آنها حالا می‌گویند در قبال پیشنهاد جدید که به‌نظر می‌رسد نسبت به گذشته تغییراتی داشته و البته اندکی هم ارتقا یافته، ایران در نشستG8  که ماه آینده در پاریس برگزار خواهد شد پشت میز مذاکره با کل اعضای 1+5 بنشیند، یعنی دوباره مذاکراتش را با آمریکا آغاز کند.

این مساله البته باید نقطه کانونی پیشنهاد مکرون در نظر گرفته شود، چراکه کاملا مشخص است طراحی ویژه‌ای صورت گرفته تا با پیشنهادی به‌ظاهر جذاب که رقمی 15 میلیارد دلاری را نشان می‌دهد، وی از جانب دونالد ترامپ، ایران را به میز مذاکره جدیدی که از مدت‌ها پیش از سوی غربی‌ها تدارک دیده شده، بکشاند. شاید بپرسید چرا طراحی؟ و مگر نشستن پشت میز مذاکره آن هم با کل 1+5 مشکلی دارد؟ این سوال یک پاسخ دو بخشی دارد؛ اول اینکه ایران هرگز میز مذاکره را ترک نکرده و این آمریکاست که حالا در برجام نیست، لذا میز مذاکره برپاست و این آمریکاست که باید به همان صندلی قبلی خود بازگردد. اینکه آنها بتوانند هر میز مذاکره‌ای را برهم بزنند و با خواسته‌های بیشتر دوباره ترتیبات جدیدی را برای گفت‌وگو در نظر بگیرند، عدم اطمینانی را ایجاد می‌کند تا هر کشوری نه‌تنها ایران، از همراهی با آنها نگران باشد. از این‌رو حسن روحانی بارها تاکید کرده اگر آمریکا طالب مذاکره است باید به همان چارچوب برجام برگردد و تحریم‌های اعمالی خود را متوقف کند تا از سوی ایران پذیرفته شود.

مساله دوم اینکه آمریکا مذاکره با ایران را جامع و شامل مجموعه‌ای از مسائل از هسته‌ای تا منطقه و حتی صنعت دفاعی ایران در نظر گرفته و بارها بر آن تاکید کرده است. در حالی که ایران این‌گونه مسائل را قابل مذاکره نمی‌داند و حتی اگر تحت شرایطی بخواهد به آنها وارد شود، شروط خاصی را تعیین کرده است. رئیس‌جمهور قبلا گفته بود این مذاکرات در شرایطی آغاز خواهد شد که آمریکا همه تحریم‌ها را علیه ایران ملغی سازد. حالا اما با این شرایط باید گفت پیشنهاد جدید مکرون همچنان‌که حسن روحانی گفته، فاصله قابل‌توجهی با خواسته‌های ایران دارد و به احتمال فراوان گام سوم ایران در مسیر کاهش تعهدات نیز برداشته خواهد شد.

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها