• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۵
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
جذابیت فلسفه کانت میان عموم یا طبقه‌ای خاص چه اهمیتی دارد

کو کانتی که انقلاب کرد؟

نویسنده محترم مقاله «این کانت غیر جذاب» در ابتدای نوشتار، از شخصیت‌هایی نام می‌برد که با رویکرد‌های مختلف و متفاوتی به فلسفه کانت توجه کرده‌اند.

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، بررسی «نقش فیلسوفان در جوامع» یا «بحث از اثر ایدئولوژیک یا دنباله‌های سیاسی و عملی فلسفه»، چیز تازه‌ای نیست. بحث از «توجه اهل سیاست به فیلسوفان» هم امر عجیب و بدیعی نیست. کتاب رومن سایدل یعنی «کانت در تهران» را نیز می‌توان به بحث از کانت میان برخی اهل سیاست ایران مربوط دانست. به این ترتیب بحث از جذابیت یا عدم جذابیت فلسفه کانت نزد اهل سیاست (نه از آن جهت که به فلسفه اشتغال داشته‌اند، بلکه از آن جهت که در سیاست ذی‌مدخلند)، بحثی است غیرفلسفی و در زمره «حواشی فلسفه». اما کانت در ایران، چه از جهت «توجه اهل سیاست به او» و چه از این جهت که دیگرانی -همچون سایدل- در کار بوده‌اند که به این توجه بپردازند، خوش‌اقبال بوده است. اما رای نهایی یکی از نویسندگان به این مساله، یعنی به جذابیت یا عدم‌جذابیت کانت چنین است:

«کانت با نگاه فلسفی ژرف‌اندیش به‌دنبال کشف عقلانیت محض بدون التزام به هیچ قاعده یا مبنای دیگری است و عموما ایدئولوژی در فلسفه کانت هیچ جایگاهی ندارد و از طرف دیگر، کانت برای خود جایگاه فیلسوف سیاسی قائل نیست و این مساله در شکل‌گیری تفکرات پیرامون فلسفه کانت، امری بدیهی است که آموزه‌ها و جاذبیت شخصیتی امانوئل کانت برای اهل ایدئولوژی، سیاست‌بازی و روشنفکری در ایران، جذابیت فکری سیاسی نخواهد داشت و در کشور ایران نگاه سیاسی به کانت کمتر محل مناقشه بوده است و تاکنون طرح اندیشه‌های کانت کمتر حاشیه‌ساز بوده‌اند.»(1)

پرسشی مقدم از این عبارات، این است که اساسا عدم جذابیت و مناقشه‌برانگیز بودن یا نبودن فلسفه سیاسی کانت -‌به‌طور خاص- و هر فلسفه‌‌ای -به‌طور کلی- میان عموم، اهل ایدئولوژی، اهل سیاست و روشنفکران، چه اهمیتی دارد؟ اینکه توجه این جماعات به افکار سیاسی و اجتماعی کانت جلب نشده است (فرضا چنین باشد، که نیست) را آیا نباید به فال نیک گرفت؟ و پرسش بهتر آیا این نبود که توجه «اهل» فلسفه و تفکر به افکار کانت در حوزهای مربوط به عقل عملی (اخلاق، سیاست و...) چه‌طور بوده است؟

  ذکاء‌الملک و کانت

نویسنده محترم مقاله «این کانت غیر جذاب» در ابتدای نوشتار، از شخصیت‌هایی نام می‌برد که با رویکرد‌های مختلف و متفاوتی به فلسفه کانت توجه کرده‌اند. آنچه در این میان حاکی از نوعی تسامح و احیانا کم‌د