• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۵/۰۷
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
تحلیلی بر تنش‌ها میان ترکیه و آمریکا در موضوع اس 400

زمان شکاف استراتژیک فرا رسیده است؟

اعمال مجازات بر ترکیه از سوی آمریکا، می‌تواند نتیجه نامطلوبی مثل نزدیکی هرچه بیشتر روابط روسیه با ترکیه داشته باشد که این امر، خسارتی سنگین برای سیاست خارجی آمریکا به حساب می‌آید.

زمان شکاف استراتژیک فرا رسیده است؟

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، تشدید تنش‌ها میان ترکیه و ایالات متحده آمریکا در موضوع خرید سامانه دفاع هوایی اس 400 توسط ترکیه از روسیه، به اوج خود رسیده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا بارها و بارها هشدار داده است که اگر ترکیه سامانه اس 400 را از روسیه بخرد، واشنگتن نیز اقدامات تنبیهی علیه این کشور را در قالب‌های مختلف مثل حذف آنکارا از برنامه ساخت جنگنده اف 35 و همچنین اعمال تحریم‌های شدید اقتصادی دنبال خواهد کرد. با این حال، مقام‌های ارشد ترکیه به‌ویژه رئیس‌جمهور این کشور رجب طیب اردوغان، تهدیدهای ایالات متحده آمریکا را رد کرده و معامله خرید سامانه اس 400 از روسیه را معامله‌ای قطعی و غیرقابل تغییر دانسته‌اند. اولین محموله از تجهیزات سامانه اس 400، 12 جولای سال جاری میلادی (21 تیرماه) وارد پایگاه هوایی مرتد آنکارا شد و انتظار می‌رود تا اکتبر سال 2020، این سامانه به صورت کامل در ترکیه مستقر شود؛ امری که گویای عزم جدی دولت ترکیه در پافشاری بر موضع خود و مقابله با فشارهای احتمالی از جانب ایالات متحده آمریکاست. بسیاری از صاحب‌نظران عرصه روابط بین‌الملل با توجه به اوج‌گیری تنش‌ها میان آنکارا و واشنگتن، تحلیل‌های مختلفی در مورد شرایط جاری و همچنین آینده روابط میان این دو کشور ارائه کرده‌اند. هفته گذشته، کان کاساپ‌اوغلو در مقاله‌ای در پایگاه خبری نشنال‌اینترست، معامله اس 400 میان ترکیه و روسیه را به مثابه معامله‌ای توصیف کرده که همه‌چیز را در روابط آنکارا و واشنگتن تغییر داده است. حاکی اوکال، ستون‌نویس دیلی‌صباح نیز با پرداختن به موضوع اس 400، به غیرقابل‌اعتماد بودن آمریکا اشاره کرده و گفته است ترکیه و آمریکا فقط روی کاغذ به‌عنوان متحد و شریک استراتژیک محسوب می‌شوند. با در نظر گرفتن این تحلیل‌ها، این گزارش سعی دارد ریشه‌های اختلاف ترکیه و آمریکا در موضوع اس 400 را در سه‌بخش مجزا و در قالبِ پاسخ به  پرسش کلیدی بررسی کند تا تصویری روشن‌تر از این موضوع و ابعاد مختلف آن ارائه شود.

 چرا ترکیه به خرید سامانه اس 400 متمایل شد؟

ایالات متحده آمریکا همواره تاکید کرده برای روابط خود با ترکیه اهمیت زیادی قائل است. با این حال، مقام‌های ترک به‌خوبی می‌دانند واشنگتن، آنکارا را صرفا در راستای منافع ملی خود قلمداد می‌کند و خارج از این چارچوب، آزادی عمل چندانی را برای این کشور بر نمی‌تابد. به‌عنوان مثال، آمریکا پس از وقوع کودتای نافرجام علیه دولت ترکیه در سال 2016، حاضر نشد فتح‌الله گولن را که به‌زعم دولت ترکیه، چهره اصلی سازمان‌دهنده کودتا بود و در تبعیدی خودخواسته در آمریکا به سر می‌برد به آنکارا تحویل دهد. جدای از این، واشنگتن به‌صراحت از گروهک YPG (یگان‌های مدافع خلق) که ترکیه آن را گروهی تروریستی می‌داند و در خاک سوریه فعال است، حمایت می‌کند. ترک‌ها به‌خوبی دریافته‌اند واشنگتن شریک و متحدی نیست که بتوان به آن اتکا کرد. در سال 2015، آمریکا سامانه دفاعی موشکی پاتریوت خود را از مرزهای مشترک ترکیه با سوریه و همچنین از پایگاه اینجرلیک خارج کرد که این امر شکاف امنیتی بزرگی را برای ترکیه به بار آورد. این موضوع موجب دلخوری مقام‌های ترک از واشنگتن در آن برهه زمانی شد. در این راستا، مقام‌های ترکیه تلاش‌های زیادی را برای خرید سامانه دفاع هوایی پاتریوت از آمریکا به کار گرفتند اما دولت آمریکا حاضر نشد متناسب با شروط ترکیه، این سامانه را به این کشور تحویل دهد. بلند شدن دیوار بی‌اعتمادی میان ترکیه و آمریکا موجب شد آنکارا دریابد که نمی‌تواند در مسائل مهم و اساسی به آمریکا تکیه کند. در نتیجه رسیدن به این تحلیل، ترک‌ها خرید سامانه اس400 را در دستور کار قرار دادند و در سال 2017 قرارداد خرید این سامانه از روسیه را به امضا رساندند. این قرارداد مطابق برنامه پیش رفته و از 12 جولای، ترکیه اولین محموله از سامانه اس 400 را دریافت کرده است. حتی محل ورود سامانه اس 400 به خاک ترکیه نیز حامل پیغامی روشن برای واشنگتن بود. سامانه اس 400 وارد پایگاه هوایی مرتد آنکارا شد. همان پایگاهی که در سال 2016، یکی از مقرهای اصلی کودتاچیان ترکیه بود.

 مزایای خرید سامانه اس 400 بر نمونه‌های غربی آن به‌ویژه بر سامانه آمریکایی پاتریوت چیست؟

جدای از تحلیل‌های سیاسی آنکارا درباره غیرقابل اعتماد بودن واشنگتن، سامانه اس 400 در مقایسه با همتایان خود به‌ویژه سامانه آمریکایی پاتریوت از مزایایی برخوردار است که ترکیه را بیش از پیش در خرید این سامانه تشویق می‌کند. اولا، قرارداد خرید سامانه اس 400 توسط ترکیه از روسیه، صرفِ خرید یک سامانه تسلیحاتی نیست و بر اساس آن، بحث انتقال تکنولوژی توسط روسیه به ترکیه نیز مدنظر قرار گرفته است. مقام‌های ترکیه و روسیه در جریان نشست‌های اخیر خود اعلام کرده‌اند موضوع تولید مشترک سامانه اس 400 در خاک ترکیه نیز در دستورکار است و قرار است ترکیه در تامین و ساخت برخی قطعات سامانه اس 400 با روسیه همکاری کند. حتی صحبت‌هایی نیز مبنی‌بر همکاری و سرمایه‌گذاری مشترک روسیه و ترکیه جهت ساخت سامانه اس 500 به گوش می‌رسد. اهمیت این موضوع زمانی مشخص می‌شود که بدانیم اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه بارها قول داده کشورش تا سال 2023، از لحاظ تکنولوژی و صنعت دفاعی، تا حد زیادی به خارج وابسته نخواهد بود.

جدای از این، سامانه اس 400 سامانه‌ای به مراتب پیشرفته‌تر در مقایسه با سامانه پاتریوت است. سامانه اس 400، بردی حدود 400 کیلومتر دارد و توانایی شلیک چندین موشک به هدف را داراست. در مقابل، سامانه پاتریوت بردی حدود 96 کیلومتر دارد و فقط می‌تواند یک موشک برای حفاظت از حریم هوایی کشورِ مدافع شلیک کند. این سامانه، در جریان جنگ خلیج‌فارس(1991) نیز به اذعان کارشناسان نظامی و فرماندهان میدانی، ناکارآمدی خود را نشان داده و نرخ موفقیت پایینی را از خود به‌جا گذاشته است. بر اساس آمارها، این سامانه در جنگ خلیج فارس، نرخ موفقیت 25تا 50 درصد را به ثبت رسانده است.

 آینده روابط ترکیه و آمریکا در سایه خرید سامانه اس 400 توسط ترکیه از روسیه چگونه خواهد بود؟

تحلیل‌های مختلفی از آینده روابط ترکیه و آمریکا پس از خرید سامانه اس 400 توسط ترکیه از روسیه وجود دارد. برخی بر این باورند آمریکا اقدامات تنبیهی علیه ترکیه را به اجرا خواهد گذاشت که می‌تواند تبعاتی منفی به‌ویژه در بحث اقتصاد برای این کشور به همراه داشته باشد. سال 2017، قانونی در کنگره آمریکا به تصویب رسید که بر اساس آن، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا باید اقدامات تنبیهی را علیه افراد و کشورهایی که معامله‌ای مهم در بخش‌های اطلاعاتی و دفاعی با دولت روسیه دارند، به اجرا بگذارد. از این رو، دولت ترکیه به دلیل خرید سامانه اس 400 تحریم خواهد شد. با این حال، دونالد ترامپ در روزهای اخیر برخلاف این موضوع رفتار کرده و حتی در دیداری که اخیرا با برخی نمایندگان جمهوری‌خواه نظیر لیندسی گراهام، تد کروز و مارک روبیو داشته تاکید کرده در شرایط فعلی به دنبال اعمال تحریم بر ترکیه نیست.

وی حتی در اظهارنظری گفته است ترکیه را به خاطر خرید سامانه اس 400 سرزنش نمی‌کند و تقصیرها در بحث شکاف میان ترکیه و آمریکا در موضوع اس 400 را متوجه سلَف خود یعنی باراک اوباما دانسته که با نفروختن سامانه پاتریوت به ترکیه زمینه را برای ایجاد تنش با این کشور فراهم ساخته است. واشنگتن حتی سعی داشته با ارائه مشوق‌های اقتصادی به آنکارا از آن دلجویی کند. به‌عنوان مثال، لیندسی گراهام از سناتورهای نزدیک به ترامپ اخیرا اعلام کرده رایزنی‌هایی با مقام‌های ترک داشته و از آنها خواسته تا با کنار گذاشتن سامانه اس 400، از مزایایی که دولت آمریکا در بحث تجارت آزاد به کشورشان ارائه خواهد کرد، بهره‌مند شوند. درمورد حذف ترکیه از برنامه ساخت جنگنده‌های اف 35 توسط آمریکا نیز باید گفت این امر، صرفا برای ترکیه خسارت محسوب نمی‌شود بلکه آمریکا نیز از این موضوع آسیب می‌بیند. ترکیه در برنامه ساخت جنگنده اف 35، قریب به 180 میلیون دلار سرمایه‌گذاری کرده و حدودا 900 قطعه از این جنگنده را تولید می‌کند.

حذف ترکیه از برنامه ساخت جنگنده اف 35، حدودا 9 میلیارد دلار خسارت برای آمریکا به همراه خواهد داشت که این رقم باید از جیب مالیات‌دهندگان آمریکایی تامین شود که مسلما این موضوع برای واشنگتن هزینه‌زاست. واقعیت این است که ترامپ در مورد ترکیه نه با اقدامات تنبیهی اقتصادی بلکه دست به عصا رفتار خواهد کرد. زمانی که ترامپ روی کار آمد، بسیاری از روابط نزدیک وی با پوتین انتقاد می‌کردند با این حال، رفتار ترامپ در مورد روسیه، تابعی از وحشت سیاستمداران آمریکایی از نزدیکی روزافزون چین و روسیه بود که ترامپ سعی داشت با اقدامات خود، از این نزدیکی که می‌تواند برای آمریکا در عرصه معادلات بین‌المللی خطرناک باشد، جلوگیری کند. در مورد ترکیه هم، داستان متفاوت نیست. اعمال مجازات بر ترکیه از سوی آمریکا، می‌تواند نتیجه نامطلوبی مثل نزدیکی هرچه بیشتر روابط روسیه با ترکیه داشته باشد که این امر، خسارتی سنگین برای سیاست خارجی آمریکا به حساب می‌آید.

 

* نویسنده : سعیده اسکندری روزنامه‌نگار

 

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها