• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۵/۰۲
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
ابلاغ شیوه‌نامه واحدهای پژوهشی در دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند حلقه وصل پژوهش و تولید محصول باشد

واحدهای پژوهشی دانشگاه آزاد چگونه اداره می‌شوند؟

دانشگاه آزاد اسلامی از دو سال پیش اقداماتی را برای راه‌اندازی واحدهای پژوهشی انجام داده و حالا با ابلاغ شیوه‌نامه این واحدها، قرار است گام عملی برای راه‌اندازی آنها برداشته شود.

واحدهای پژوهشی دانشگاه آزاد چگونه اداره می‌شوند؟

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، پژوهشگران و محققان حلقه‌های اصلی پروژه‌های تحقیقاتی در هر کشوری را تشکیل می‌دهند و به همین دلیل یکی از مهم‌ترین اقشار در پیشبرد اهداف علمی محسوب می‌شوند. دولت‌ها و بالطبع آموزش عالی نیز برای تحقق سیاست‌های علمی سرمایه‌گذاری زیادی را روی این قشر انجام می‌دهند؛ افرادی که قطعا برای پیگیری امور تحقیقاتی خود نیازمند فراهم شدن بسترها و امکانات خاص خود هستند و شاید اصلی‌ترین محفل برای دور هم جمع شدن آنها و انجام تحقیقات روی پروژه‌ها در حوزه‌های مختلف همان دانشگاه‌ها باشد؛ فضایی علمی‌ که به‌خاطر فراهم بودن شرایط دسترسی آسان پژوهشگران به تجهیزات آزمایشگاهی و... می‌تواند زمینه را برای به‌سرانجام رسیدن سریع‌تر پژوهش‌ها مهیا کند. در این میان تمام دانشگاه‌های کشور بخشی از فضای خود را در قالب آزمایشگاه‌ها و مراکز رشد و هسته‌های نوآور و پارک‌های علم و فناوری در اختیار این افراد می‌گذارند، اما قطعا اختصاص فضای ویژه به پژوهشگران و محققان می‌تواند اثرگذاری بیشتری برای رسیدن به اهداف حوزه علمی باشد. در این میان دانشگاه آزاد اسلامی از دو سال پیش اقداماتی را برای راه‌اندازی واحدهای پژوهشی انجام داده و حالا با ابلاغ شیوه‌نامه این واحدها، قرار است گام عملی برای راه‌اندازی آنها برداشته شود.

چیستی واحدهای پژوهشی

واحدهای پژوهشی که قرار است در دانشگاه آزاد اسلامی راه‌اندازی شود، شامل گروه پژوهشی (هسته پژوهشی) و مرکز پژوهشی (پژوهشکده) هستند. در این میان گروه پژوهشی/ هسته پژوهشی، کوچک‌ترین واحد پژوهشی است که در حوزه‌های مختلف علوم با همکاری گروهی از اعضای هیات‌علمی یا پژوهشگران یک یا چند دانشکده برای تحقیقات با موضوعی تخصصی تاسیس می‌شود و در مقابل نیز مرکز تحقیقات (پژوهشکده) واحد پژوهشی است که متشکل از دو یا چند گروه/ هسته پژوهشی مرتبط با برنامه پژوهشی پژوهشکده ایجاد می‌شود. البته قرار است واحدهای پژوهشی یا به‌صورت مستقل یا مدت زمان محدود با هدف فراهم کردن بسترهای لازم به‌منظور انجام طرح‌های پژوهشی تقاضامحور و ماموریت‌های پژوهشی دانشگاه ایجاد شوند و اعتبار موردنیاز آنها نیز برای انجام این قبیل فعالیت‌ها در قالب طرح‌های مصوب پژوهشی تامین خواهد شد یا به‌صورت مشترک با دستگاه‌های متقاضی، نهادها و موسسات عمومی دولتی و غیردولتی و با هدف پاسخگویی به نیازهای پژوهشی آنها شکل می‌گیرد.

هدف از راه‌اندازی واحدهای پژوهشی

قطعا هر بخشی که در واحدهای دانشگاهی راه‌اندازی می‌شود، دارای اهداف از پیش تعیین‌شده است و تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت و جامعه و همکاری علمی با مراکز پژوهشی و آموزشی سایر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی، هدایت فعالیت‌های پژوهشی به سمت اولویت‌های پژوهشی و فناوری کشور، بالا بردن کیفیت انجام تحقیقات و مدیریت بهنیه دانش و یافته‌های پژوهشی، انجام طرح‌های پژوهشی کلان و میان‌رشته‌ای جهت رفع نیازهای کشور، بسترسازی مناسب جهت تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی و کسب درآمدهای غیرشهریه‌ای از طریق ارتباط موثر با مراکز رشد و معرفی نمونه‌های اولیه تولیدشده برای استقرار در آن مراهبری این واحدها برعهده کیست؟راکز از جمله هدف‌های درنظر گرفته‌شده برای واحدهای پژوهشی محسوب می‌شود.

قطعا برای راهبری دقیق و منسجم این واحدها نیاز به سیاستگذاری و تدوین دستورالعمل و ترسیم نقشه راه است؛ مساله‌ای که قرار است از طریق شورای واحدهای پژوهشی دنبال شود که در آن رئیس پژوهشگاه و شبکه‌های آزمایشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی به‌عنوان رئیس شورا، معاون مراکز تحقیقاتی و شبکه‌های آزمایشگاهی در مسند نایب‌رئیس شورا، مدیرکل پژوهشکده‌ها و مراکز تحقیقاتی به‌عنوان دبیر شورا و مدیران کل امور پژوهشی معاونت علوم، مهندسی کشاورزی، علوم انسانی و هنر، کارآفرینی و تجاری‌سازی، توسعه پژوهش، فناوری و نوآوری علوم پزشکی، رئیس باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان حضور دارند و در کنار آنها نیز یک نفر عضو هیات‌علمی متخصص در حوزه تخصصی واحد پژوهشی نیز قرار خواهد گرفت.

تجاری‌سازی محصولات، وظیفه اصلی

شیوه‌نامه واحدهای پژوهشی 6 وظیفه را برای این واحدها تعریف کرده است که اجرای طرح‌های کلان مصوب واحد موسس در قالب طرح درون‌دانشگاهی و پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد و رساله دکتری، انجام طرح‌های برون‌دانشگاهی، انجام تحقیقات محصول‌محور در راستای تاسیس شرکت‌های دانش‌بنیان و تجاری‌سازی تحقیقات، برگزاری دوره‌های آموزشی، تولید دانش فنی و ثبت اختراع و همچنین تولید یا توسعه نرم‌افزارها و تجهیزات آزمایشگاهی موردنیاز صنعت و جامعه با قابلیت تجاری‌سازی در زمره وظایف این واحدها محسوب می‌شود.

شرایط خاص ایجاد واحدها

یکی از مهم‌ترین مولفه‌ها در بحث واحدهای پژوهشی آن است که این واحدها در شرایط خاصی ایجاد خواهند شد، چراکه دارا بودن برنامه جامع پژوهشی مبتنی‌بر اسناد بالادستی، نیازهای ملی و بین‌المللی، منطقه‌ای، محلی و آینده‌پژوهانه و انعقاد تفاهمنامه یا قرارداد همکاری با سازمان‌ها و دستگاه‌های متقاضی اجرای طرح جزء شرایط اصلی برای راه‌اندازی این واحدها محسوب می‌شود.

چگونگی راهیابی به واحدهای پژوهشی

البته عضویت در این واحدها نیز به راحتی امکان‌پذیر نیست، چراکه پژوهشگرانی که عضو هیات‌علمی هستند، باید درخواست خود را به شورای گروه آموزشی ارسال کنند و بعد از آن گرفتن موافقت شورای گروه آموزشی و شورای آموزشی واحد دانشگاهی را کسب کنند. همچنین گرفتن موافقت شورای گروه واحد پژوهشی مبنی‌بر موافقت با ماموریت عضو هیات‌علمی، ارسال کلیه مستندات ذکرشده در بالا به هیات امنای استان و صدور مجوز ماموریت هیات‌علمی به واحد پژوهشی و انعقاد قرارداد بین رئیس واحد پژوهشی و پژوهشگر مراحل بعدی خواهد بود؛ مراحلی که برای پژوهشگر غیرعضو هیات‌علمی متفاوت است و آنها باید درخواست خود را به همراه سوابق علمی پژوهشی برای فعالیت در طرح برون‌دانشگاهی به رئیس واحد پژوهشی ارائه دهند تا برای بررسی و تایید به شورای واحد پژوهشی برود و بعد از آن نظر شورای این واحد به رئیس واحد دانشگاهی موسس اعلام می‌شود و همچنین انعقاد قرارداد طرح برون‌دانشگاهی بین رئیس واحد دانشگاهی موسس و سازمان خارج از دانشگاه که توسط پژوهشگر معرفی شده نیز الزامی است.

تعریف واحدهای پژوهشی از پژوهشگر

طبیعتا اصلی‌ترین مولفه درباره واحدهای پژوهشی نیروی انسانی خواهد بود که قرار است در این واحدها مشغول فعالیت شود؛ نیرویی که دو دسته از پژوهشگران را شامل می‌شود، اول اعضای هیات‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی که به‌صورت مامور برای تکمیل بخشی از موظفی آموزشی خود با مجوز هیات امنای استانی در واحد پژوهشی فعالیت می‌کنند و دسته دوم پژوهشگرانی که رابطه استخدامی با دانشگاه آزاد اسلامی ندارند در صورت داشتن رزومه علمی مناسب و پژوهانه جذب شده  از نهادهای مختلف نیز می‌توانند در قالب قرارداد اجرای طرح برون‌دانشگاهی با واحد پژوهشی همکاری داشته باشند. البته این بند از شیوه‌نامه تبصره‌هایی نیز دارد که براساس آنها اعضای هیات‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی به دو صورت همکار تحقیقاتی و مامور با واحد پژوهشی همکاری خواهند داشت و در این میان‌، مدت ماموریت اعضای هیات‌علمی واحد دانشگاهی به مرکز یک‌ساله و در صورت عمل کردن به تعهدات این زمان قابل‌تمدید است و مهم‌ترین تبصره نیز آن است که زمان شروع ماموریت پژوهشگر باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که هیچ‌گونه خللی در وظایف آموزشی عضو هیات‌علمی ایجاد نشود. از سوی دیگر پژوهشگران میهمان و نیروهای قراردادی واحد پژوهشی که از واحد دانشگاهی مامور نشده و با پروژه وارد مجموعه شده‌اند، هیچ رابطه استخدامی با واحد دانشگاهی ندارند و در صورت انحلال واحد پژوهشی یا عدم رضایت شورای واحد پژوهشی و با موافقت رئیس واحد پژوهشی با آنها قطع همکاری خواهد شد.

درآمدزایی؛ مولفه اصلی حیات

براساس این شیوه‌نامه، تامین اعتبار واحدهای پژوهشی توسط واحد دانشگاهی موسس و از مجاری مختلف (اعتبارات پژوهشی واحد و در صورت امکان منابع دولتی و غیردولتی، خیرین و...) طبق ضوابط و مقررات دانشگاه آزاد اسلامی انجام می‌گیرد و این کمک‌ها در یک سال اول فعالیت واحد پژوهشی به‌منظور تاسیس و تقویت زیرساخت‌ها انجام می‌شود و از سال دوم واحد پژوهشی موظف به درآمدزایی و تامین هزینه‌هایش خواهد بود و در صورتی که این واحدها نتوانند از سال دوم به موقعیت درآمدزایی و تامین هزینه‌ها دست یابند، موضوع در مرجع صدور مجوز واحد پژوهشی بررسی و مجوز آن باطل خواهد شد و در صورت اصرار واحد دانشگاهی موسس بر حفظ مجوز، امکان تمدید آن به مدت یک سال دیگر و با شرط حمایت خود واحد موسس وجود خواهد داشت.

پژوهشگر واحد پژوهشی و ساعت کاری

قطعا ساعت کاری پژوهشگر در واحدهای پژوهشی نیز از اهمیت قابل‌توجهی برخوردار است؛ مساله‌ای که در این واحد با توجه به رتبه علمی پژوهشگر تعیین می‌شود. به عبارت دیگر، حداکثر میزان ساعات موظفی آموزشی که عضو هیات‌علمی می‌تواند در واحد پژوهشی بگذراند، برای مرتبه استادی 10، دانشیاری 9، استادیاری 8 و مربی 7 ساعت خواهد بود و در صورت بیشتر شدن تعداد ساعات تحقیق از ساعت موظفی، مطابق طرح توجیهی مصوب شورای واحد پژوهشی امکان پرداخت حق‌التحقیق تا سقف 60 ساعت در ماه وجود خواهد داشت.

واحدهای پژوهشی چگونه ارزیابی می‌شوند؟

ایجاد قطب علمی و پژوهشی، همکاری در طرح پایش، انجام پژوهش‌های متمرکز، هدفمند، ماموریت‌گرا و مساله‌محور، تعداد محصولات یا طرح‌های ارائه‌شده به مراکز رشد یا پارک‌های علم و فناوری، تولید و فروش دانش فنی، میزان درآمدزایی از طریق فعالیت‌های دانش‌بنیان، میزان همکاری‌های علمی، اجتماعی و صنعتی با سایر مراکز علمی- پژوهشی داخلی و خارجی، ارائه و انجام طرح‌های نوین صنعتی، فرهنگی، اجتماعی و هنری و ارائه نظریه‌های نوین و... ملاک‌های ارزیابی عملکرد واحدهای پژوهشی قرار می‌گیرد؛ عملکردی که به‌صورت سالیانه و بر اساس این مولفه‌ها و بازدیدهای کارشناسان پژوهشگاه و شبکه‌های آزمایشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی ارائه می‌شود.
 

* نویسنده: زهرا رمضانی روزنامه‌نگار

 

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها