• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۴/۳۱
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
گفت‌وگو با مدیر توانمندسازی صندوق نوآوری و شکوفایی

فروش بیش از 100 میلیارد تومانی دانش‌بنیان‌های‌ پیشگام

نمایشگاه الکامپ به‌عنوان یکی از بسترهای مناسب برای الگوسازی، شکوفایی و شکل‌گیری بسیاری از ایده‌های استارتاپی است که بیست‌وپنجمین دوره آن هم به پایان رسید. به این بهانه با مرضیه شاهوردی، مدیر توانمندسازی صندوق نوآوری و شکوفایی گفت‌وگو کردیم.

فروش بیش از 100 میلیارد تومانی دانش‌بنیان‌های‌ پیشگام
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، در سال‌های اخیر، شاهد رشد استارتاپ‌ها و شرکت‌های نوپایی بوده‌ایم که فرصتی را برای دانشجویان و افراد صاحب ایده فراهم کرده تا در قالب گروه‌، ایده‌های خام را به محصول تبدیل کرده و گامی در جهت توسعه فناوری‌ بردارند. بسیاری از این استارتاپ‌ها با توسعه یافتن، تبدیل به شرکت‌های دانش‌بنیانی می‌شوند که می‌توانند با گرفتن حمایت‌هایی از سوی مراکز مختلف، تا مرز تجاری‌سازی پیش روند و محصولاتی را روانه بازار کنند. نمایشگاه الکامپ به‌عنوان یکی از بسترهای مناسب برای الگوسازی، شکوفایی و شکل‌گیری بسیاری از ایده‌های استارتاپی است که بیست‌وپنجمین دوره آن هم به پایان رسید. به این بهانه با مرضیه شاهوردی، مدیر توانمندسازی صندوق نوآوری و شکوفایی گفت‌وگو کردیم که شرح آن را در ادامه می‌خوانید.


 از فعالیت و وظیفه صندوق نوآوری و شکوفایی بگویید.

صندوق نوآوری و شکوفایی یک نماد توسعه و حمایتی است که زیرنظر مستقیم ریاست‌جمهوری قرار دارد و یک نهاد عمومی غیردولتی محسوب می‌شود که به‌صورت هیات‌امنایی اداره می‌شود. این صندوق براساس ماده پنج قانون حمایت از شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان به‌منظور حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان راه‌اندازی شده است. صندوق سه دسته خدمت به شرکت‌ها ارائه می‌کند: یکی تسهیلات، سرمایه‌گذاری و توانمندسازی. تسهیلات شامل انواع مختلفی است: تسهیلات نمونه‌سازی که در مراحل اولیه رشد شرکت‌ها به آنها داده می‌شود و مواردی چون تسهیلات قبل از تولید صنعتی، تولید صنعتی و... را دربر می‌گیرد. در حوزه سرمایه‌گذاری، رویکرد صندوق، سرمایه‌گذاری با سایر نهادهاست و به‌صورت مستقیم روی شرکت‌ها سرمایه‌گذاری انجام نمی‌دهد. در حوزه توانمندسازی هم خدمات بلاعوض صندوق مطرح است که شامل هفت دسته مختلف آموزش، مشاوره، عارضه‌یابی (تحلیل مسائل شرکت‌ها و اداره راهکارها برای بهبود مسائل)، حمایت از شرکت‌ها برای حضور در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی، حمایت از شرکت‌ها برای اخذ استانداردهای تخصصی و صادراتی، حمایت از ثبت مالکیت فکری و بحث رویدادها و شبکه‌سازی که ذیل آن رویدادهای تبادل فناوری برگزار می‌شود و حمایت از شرکت‌ها برای عضویت در اتاق بازرگانی، انجمن‌ها و اصناف مطرح است. صندوق در سال‌های اخیر روی رویکردهای جدیدی که بیشتر در حوزه توسعه اکوسیستم و همکاری‌های اکوسیستمی هستند، متمرکز است.

  حمایت صندوق به چه شکلی است؟

حوزه تمرکز صندوق، شرکت‌های دانش‌بنیان هستند، پس وقتی از شرکت دانش‌بنیان حرف می‌زنیم، ایده نمی‌تواند باشد و باید مرحله ایده را پشت‌سر گذاشته و شرکت ثبت‌شده وجود داشته باشد که مراحل دانش‌بنیانی را در معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری پشت‌سر گذاشته و بعد از آن به سمت صندوق نوآوری و شکوفایی هدایت شده است. اولین مرحله‌ای که صندوق می‌تواند حمایت کند، مرحله نمونه‌سازی است؛ شرکت‌ها در فضای نمونه‌سازی می‌توانند تسهیلات قرض‌الحسنه از صندوق دریافت کنند. در مرحله جنینی شرکت که قضیه ایده مطرح است، صندوق از شتاب‌دهنده‌های دانش‌بنیان حمایت می‌کند که این شتاب‌دهنده‌ها می‌توانند از صاحبان ایده‌ها و هسته‌های فناور حمایت کنند. درواقع حمایت صندوق در این مرحله غیرمستقیم است.

 وضعیت دانش بنیان ها در کشور چگونه است؟

از نظر تعدادی بیش از 4400 شرکت دانش‌بنیان در کشور وجود دارد که براساس دسته‌بندی جدید معاونت علمی در هشت دسته مختلف مشغول فعالیت هستند که برخی از آنها عبارتند از فناوری زیستی، آی‌تی، محصولات پیشرفته، تجهیزات پزشکی و تجاری‌سازی. از حدود یک‌سال گذشته تجاری‌سازی هم به این دسته‌بندی اضافه شده، بنابراین شرکت‌هایی هم که مشاوره تجاری‌سازی می‌دهند، می‌توانند دانش‌بنیان شوند. از نظر کمی و کیفی، شرکت‌های حوزه فناوری زیستی و فناوری اطلاعات توانسته‌اند بیشترین تسهیلات را از صندوق دریافت کنند؛ به این معنا که تعداد طرح‌هایی که شرکت‌های این حوزه به صندوق ارائه داده‌اند، بیشتر از طرح‌های حوزه‌های دیگر است؛ نه اینکه صندوق اولویت خاصی برای استان‌ها یا حوزه‌های مختلف قائل شده باشد. این دو حوزه با ارائه طرح‌های بیشتر توانسته‌اند تسهیلات بیشتری را از صندوق دریافت کنند.
در سال 92 که دومین مدیریت جدید صندوق شکل گرفته بود، تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان به هزار شرکت هم نمی‌رسید. یادم هست سال 93 در دانشگاه شریف جشنی به‌مناسبت راه‌اندازی هزارمین شرکت دانش‌بنیان برگزار شد اما امروز 4400 شرکت هستند که تعدادی از آنها پس از اتمام دوره دوساله اعتبار دانش‌بنیانی را از دست داده‌اند و از لیست خارج شده‌اند. حدود 15 تا 16 هزار شرکت دانش‌بنیانی ارزیابی شده اما در حال حاضر 4400 شرکت به‌عنوان دانش‌بنیان فعالیت می‌کنند که حدود 16 هزار شرکت از این چرخه خارج شده و تعداد زیادی هم در فهرست ارزیابی هستند که دانش‌بنیان شوند.
 
 در چه شرایطی صندوق به طرح‌ها تسهیلات می‌دهد؟

ما در مراحل مختلف و متناسب با نیازهایی که شرکت‌ها دارند، با انواع خدمات از شرکت‌ها حمایت می‌کنیم. وقتی طرحی به صندوق ارائه می‌شود، ابتدا ارزیابی فنی، اقتصادی و مالی روی آن انجام می‌شود که هم ابعاد فنی طرح را بررسی می‌کند، هم توجیه اقتصادی و هم شاخص‌های مالی طرح مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. طبیعتا طرحی که بازار نداشته باشد، حمایت از آن فایده‌ای ندارد، بنابراین طرح باید بازار توجیه‌شده‌ای داشته باشد تا صندوق از آن حمایت کند و تسهیلاتی را به آن اختصاص دهد. طرح از نظر ویژگی‌های فنی هم باید طرح نو و جدیدی باشد و چیز متمایزی نسبت به بحث موجود فعلی داشته باشد تا صندوق از آن حمایت کند. اگر طرح این ویژگی‌ها را نداشته باشد، تایید نمی‌شود. ممکن است هزاران طرح در حوزه‌های مختلف به صندوق ارائه شوند اما صندوق از طرح‌هایی حمایت می‌‌کند که ویژگی‌ متمایز و خاصی نسبت به بقیه طرح‌ها داشته و نوآورانه باشند.

 الگوبرداری از طرح‌ها و نمونه‌های داخلی یا خارجی مفید است یا خیر؟

نمی‌توان صرفا خوب یا بد بودن آن را عنوان کرد. تا حدودی الگوبرداری از طرح‌های دیگر لازم است و از نظر من اشکالی ندارد. برنامه‌ای مانند اسنپ، تپسی یا دیجی‌کالا در زمانی که شکل گرفتند نیاز آنها احساس می‌شد و پلتفرم آنها توسعه پیدا کرده و دانش‌بنیان شده بودند و از تسهیلات هم استفاده کردند. صندوق و دیگر نهادهای حمایتی تلاش می‌کنند به سمت استارتاپ‌های مهندسی و فناوری‌محور حرکت کنند و این‌گونه نباشد که همه طرح‌ها خدمات‌محور باشند؛ چراکه تعداد طرح‌های الگوبرداری‌شده از سایر طرح‌ها زیاد شده و این موضوع جالبی نیست. به‌عنوان مثال شاید بودن برخی استارتاپ‌های خدماتی مانند تاکسی‌های اینترنتی خوب و لازم باشد اما اینکه به‌طور نمونه هر ایرانی یک استارتاپ تاکسی راه‌اندازی کند، هرگز خوب نیست. باید مشتری برای آن وجود داشته باشد و این غیرمعقول است که همه استارتاپ‌های خدماتی تاسیس و خدمات مشابهی را ارائه کنند. تا حدودی حضور و بودن آنها لازم است اما در حال حاضر بیشتر تمرکزها روی هدایت استارتاپ‌ها به سمت حوزه‌های فناوری‌محور است که خیلی خدماتی نباشند.

شرکت‌های دانش‌بنیان تا چه اندازه برای کشور بازدهی مالی به‌دنبال داشته‌اند؟

بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیانی که داشتیم، توانسته‌اند توسعه صادرات داشته باشند و به شرکت‌های بزرگ صادراتی تبدیل شوند. ما حدود 400 شرکت دانش‌بنیان بزرگ داریم که به‌عنوان پیشگامان در حوزه‌های مختلف فناوری شناخته می‌شوند که فروش بالای 10 میلیارد تومان دارند. بنابراین می‌توانیم به‌جرأت بگوییم که این حمایت‌ها موثر و اثرگذار بوده و به نتیجه رسیده است و این‌گونه نبوده که شرکت‌ها از حمایت‌ها و تسهیلات استفاده کنند و اتفاقی در توسعه بازار آنها رخ نداده باشد چون هدف نهایی ما همین است که موسسات و شرکت‌های دانش‌بنیان را در بازارهای جهانی و داخلی عرضه کنیم. این شرکت‌ها توانسته‌اند در حوزه‌های سلامت، IT، تجهیزات پزشکی، صنعت فولاد و... فعالیت کنند. ما شرکت‌های بزرگی داریم که توانسته‌اند با استفاده از تسهیلات و حمایت‌ها، کارشان را توسعه دهند.

  غیر از حمایت‌های صندوق، حمایت‌های دانشگاهی را به چه شکل می‌بینید؟ آیا این حمایت‌های دانشگاهی آنقدر هست که بتواند تاثیرگذار باشد؟

زیرساختی که دانشگاه‌ها در‌حال‌حاضر دارند، بیشتر مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری یا شتاب‌دهنده‌ای هستند که در کنار دانشگاه راه‌اندازی شده و از شرکت‌های دانش‌بنیان حمایت می‌کند. شاید انتظاری که داشتیم در حوزه پارک‌ها و مراکز رشد تا حد کافی محقق نشده، ولی حمایت‌هایی صورت‌گرفته که سازوکار مناسب آنها به اندازه کافی وجود نداشته و رویکردها دولتی بوده و به‌سمت خصوصی‌شدن حرکت نکرده است. در سایر نقاط دنیا، نهادهای حمایتی، نهادهای خصوصی هستند که با سازوکارهای خصوصی فعالیت می‌کنند، اما پارک‌ها و مراکز رشد ما کاملا دولتی عمل می‌کنند و چابکی خوبی برای حمایت از شرکت‌ها ندارند. شاید به این دلیل بتوان گفت حمایت‌های دانشگاهی چندان اثربخش نبوده و به‌خوبی نتوانسته‌اند از شرکت‌های دانش‌بنیان حمایت کنند. اما در یکی، دو سال اخیر، تلاش‌هایی اتفاق افتاده که صندوق نوآوری و شکوفایی برای اینکه بتواند حمایتی از آن موضع داشته باشد، بسته همکاری با پارک‌های علم و فناوری را تدوین کرده که به‌زودی از آن رونمایی خواهد شد و جزئیاتی از آن بیان می‌شود.

 دانشگاه‌ها تا حد بسیار زیادی به‌ویژه در مقاطع دکتری و ارتقای استادان به مقالات ISI وابسته هستند و به آن استناد می‌کنند. این مقالات تا چه اندازه در ایده‌سازی و تجاری‌سازی شرکت‌های دانش‌بنیان‌ تاثیر داشته است؟

متاسفانه نزدیک به صفر. چون هیچ توجهی به تجاری‌سازی نمی‌شود. در ادبیات دانشگاه‌ها این‌ قضیه مطرح نشده است که دانشگاه‌ها چندین مأموریت اصلی دارند که آنها عبارتند از مأموریت اول آموزش، مأموریت دوم پژوهش و مأموریت سوم هم به‌صورت کارآفرینی و دانشگاه‌های کارآفرین است که متاسفانه دانشگاه‌های ما هنوز به این سمت (کارآفرینی) حرکت نکرده‌اند؛ در این میان می‌توانیم به دانشگاه صنعتی شریف اشاره کنیم که تا حدی در راستای کارآفرینی حرکت کرده و در این حوزه خوب عمل کرده است. مرکز رشد این دانشگاه، شرکت‌های خوبی را توسعه و رشد داده که وارد بازار کار شده‌اند. اما بقیه دانشگاه‌ها چندان موفق نبوده و تمرکز دانشگاه‌ها هنوز روی مقالات است. من یکی از مخالفان سرسخت همین مقاله‌نویسی‌ها هستم، اما به این دلیل که ارتقای استادان وابسته به ارائه مقالات است، استادان بیشتر روی این حوزه تمرکز می‌کنند. اگر بخواهیم این موضوع را اصلاح کنیم، باید ابتدا آیین‌نامه ارتقای استادان را اصلاح کنیم که به‌جای اعطای امتیاز عمده به مقالات، در بحث تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی و تبدیل این دستاوردها به یک محصول کاربردی که برای عموم جامعه ارزشی را ایجاد کند، اقداماتی صورت گیرد و استادان ارتقا بگیرند. به‌صرف اینکه استادی مقاله‌ای بنویسد و ارتقا بگیرد و مدارج علمی خود را طی کند یا دانشجویی با نوشتن مقاله، بتواند مدرکش را اخذ کند، برای جامعه مفید نیست. مساله‌ای که در نسل چهارم دانشگاه‌ها مطرح می‌شود باید رفاه اجتماعی را درنظر داشته باشد که حتی فراتر از کارآفرینی است درصورتی که خود کارآفرینی نیز می‌تواند اثربخش بوده و به عموم مردم جامعه منفعت برساند. امیدوارم که روزی بتوانیم به این سمت حرکت کنیم.

 بچه‌هایی که وارد استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌شوند، در این مسیر با چه مشکلاتی روبه‌رو می‌شوند؟

ایده هر ایرانی یک استارتاپ تا مرز خطرناک‌شدن پیش رفته است و باید فکری به حال آن کرد، به‌طوری که راه‌اندازی استارتاپ از سوی بسیاری از افراد نه صحیح است و نه فایده‌ای به‌دنبال دارد. ولی حمایت از شکل‌گیری استارتاپ‌ها هم به‌نوبه خود اهمیت دارد، اما با برنامه مشخص و منظم که به‌سمت استارتاپ‌های فناوری محور برویم، می‌تواند فضا را بهتر و متعادل‌تر کند. مشکلی که افراد فعال در حوزه استارتاپ‌ها با آن روبه‌رو هستند، این است که اغلب بچه‌های فعال در این زمینه‌ها، فنی هستند که دید مدیریتی ندارند و کار را که شروع می‌کنند، در زمینه مدیریتی با مشکل مواجه می‌شوند. به‌عنوان مثال، از کدگذاری و توسعه یک محصول کاملا مطلع هستند، اما نمی‌دانند محصول تولید‌شده را چگونه به فروش برسانند؛ آنها نه از بازاریابی فروش، نه مدیریت منابع انسانی و نه ورود به مدیریت ارتباط با مشتری اطلاعی دارد. به همین دلیل بیشتر آنها در این مسیر با مشکل مواجه  و دلسرد شده و کار را کنار می‌گذارند. به‌نظر‌ من، تقویت جنبه‌های مدیریتی بچه‌هایی که می‌خواهند کار را شروع کنند، خیلی مهم است که شتاب‌دهنده‌ها سعی می‌کنند همین کار را انجام دهند و در مرحله شتاب‌دهی، تلاش می‌کنند به استارتاپ‌ها کمک کنند تا در کنار بعد فنی که خودشان در آنها قوی عمل می‌کنند، بخش مدیریتی خود را هم تقویت کرده و مشکلات‌شان را حل کنند.

 

* نویسنده : ندا اظهری روزنامه نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها