• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۴/۲۶
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
«فرهیختگان» گزارش می‌دهد

تکرار برجام اروپایی با روسیه

ناتو از مسکو خواست به صورت یکجانبه در «پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد» که آمریکا از آن خارج شده باقی بماند.

تکرار برجام اروپایی با روسیه
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، آمریکا و اروپا می‌خواهند یک نقشه واحد را در کشورهای هدف با تفاوت‌های جزئی اجرایی کنند. به نظر می‌رسد الگوی مشترک برجامی برای طرف غربی آنقدر موفق عمل کرده است که آنها با همان نقشه سراغ روس‌ها رفته‌اند. همانند توافق هسته‌ای با ایران، آمریکا از یک پیمان دوجانبه خارج شده است ولی سازمان ناتو که اکثریت اعضای آن اروپایی هستند به روسیه هشدار داده است در صورت خروج از این پیمان، با واکنش‌های شدیدی روبه‌رو خواهد شد. «پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد» (INF) پیمانی است که در سال ۱۹۸۷ بین رونالد ریگان و میخائیل گورباچف، رهبران آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی امضا شد. بر اساس مفاد این پیمان، هر دو کشور حاضر در پیمان از تولید یا آزمایش موشک‌های زمینی با برد بین ۳۰۰ تا ۳۴۰۰ مایل (500 تا 5500 کیلومتر) منع شده‌اند. همه‌چیز درباره این پیمان 30 ساله از پاییز سال گذشته یکباره تغییر کرد. دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا که چند ماه قبل از برجام خارج شده و ناتو را به دلیل عدم اجرای تعهدات مالی اعضا، به خروج تهدید کرده بود، در اکتبر  ۲۰۱۸ صفحه شخصی‌اش در توئیتر را باز کرد و در آن نوشت که روسیه پیمان INF را نقض کرده است. او بدون هیچ اشاره‌ای به چگونگی نقض این پیمان از سوی روسیه، اعلام کرد کشورش به‌زودی از این پیمان خارج خواهد شد. او یک روز پیش از آن در گفت‌وگو با خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته بود که اگر «چین و روسیه با انعقاد یک پیمان جدید موافقت نکنند، ما [واشنگتن] این توافق را فسخ خواهیم کرد و پس از آن تسلیحات [موشکی] خود را توسعه خواهیم داد.» چند ماه بعد از این تهدید ترامپ، در اول فوریه 2017  (12 بهمن 97) مایک پومپئو، وزیر خارجه آمریکا رسما اعلام کرد که این کشور 6 ماه دیگر از پیمان موشک‌های هسته‌ای میان‌برد با روسیه خارج می‌شود. او البته گفت آمریکا آماده است در این زمینه با روسیه تعامل کند، اما چنانچه روسیه به تعهداتش عمل نکند، این پیمان ملغی می‌شود. او اضافه کرد که آمریکا طی 6ماه مهلتی که به روسیه داده، اجرای تعهداتش در قالب پیمان با روسیه را به حال تعلیق درمی‌آورد.


 حمایت معنادار ناتو از آمریکا

چند ساعت پس از اعلام رسمی خروج آمریکا از پیمان INF، سازمان پیمان آتلانتیک شمالی یا همان ناتو که اکثریت اعضای آن را کشورهای اروپایی تشکیل می‌دهند، از این اقدام آمریکا حمایت کرد. در بیانیه ناتو، ضمن درخواست از روسیه جهت انجام تعهداتش، از تصمیم آمریکا برای خروج از پیمان منع تولید موشک‌های میانبرد هسته‌ای حمایت شده بود. ناتو به این حد بسنده نکرد و بلافاصله پس از انتشار این بیانیه، «ینس استولنبرگ»، دبیرکل دانمارکی سازمان ناتو در مصاحبه‌ای با یک شبکه رادیویی اعلام کرد اقدام آمریکا را خطایی استراتژیک نمی‌داند. دبیرکل ناتو در این مصاحبه اقدام آمریکا برای خروج از پیمان INF را نه تصمیم ترامپ بلکه تصمیم تمام 29 عضو سازمان ناتو دانست و از آن حمایت کرد.


 روس‌ها هم خارج شدند

یک روز پس از اعلام تصمیم آمریکا برای خروج از پیمان منع تولید موشک‌های میانبرد هسته‌ای و حمایت ناتو از این تصمیم، مسکو نیز اعلام کرد از این پیمان خارج خواهد شد. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در جلسه‌ای با سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه و سرگئی شویگو وزیر دفاع این کشور عضویت کشورش در پیمان منع تولید موشک‌های هسته‌ای میانبرد را تعلیق کرد و گفت تا زمانی که آمریکا با روسیه از موضعی «برابر حقوق و عاقلانه» گفت‌وگو نکند، دیگر نیازی به مذاکره بیشتر با این کشور نیست. پوتین بلافاصله با پیشنهاد وزیر دفاع خود درباره ساختن موشک‌های مافوق‌صوت موافقت کرد.

 حامی آمریکا به دنبال نجات پیمان

موضع قاطع روسیه به خروج آمریکا از پیمان باعث شد ناتو که از این اقدام آمریکا حمایت کرده بود، به دنبال حفظ آن یا به تعبیر اروپایی‌ها «نجات» INF باشد. در هفتم فوریه یعنی پنج روز پس از واکنش روسیه، دبیرکل سازمان ناتو در موضع‌گیری جدید خود اعلام کرد ناتو ابتکارهای خود را بررسی خواهد کرد تا این پیمان را نجات دهد و کنترل تسلیحات در جهان را تقویت کند. به این ‌منظور ۶ ماه فرصت باقی است و ناتو با مسکو نیز مذاکره خواهد کرد.

طبق ماده خروج از پیمان‌ها، برای چنین اقدامی دو مرحله اعلامیه خروج و عملی شدن آن پیش‌بینی شده است. فاصله میان این دو اقدام در پیمان‌های خلع سلاح 180 روز معادل 6 ماه است. کشور خواهان خروج از پیمان، 6 ماه قبل از خروج عملی، اعلامیه‌ای منتشر کرده و طی 180 روز باقی مانده تا زمان عملی شدن خروج، مبادله اطلاعات و کارهای نهایی‌اش انجام می‌شود. در این دوره دستگاه‌های نظارتی که در دو کشور وجود دارند برچیده می‌شوند و پس از این اقدام خروج نهایی صورت می‌پذیرد.

  تهدید برای ماندن در توافق یکجانبه

پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میانبرد 11 مردادماه منقضی خواهد شد و آمریکا و روسیه دوباره رقابت‌های تسلیحاتی اتمی را در پیش خواهند گرفت. چند هفته مانده به پایان این زمان، دبیرکل ناتو از ادبیات تهدیدآمیز علیه مسکو استفاده کرده است. به گزارش تسنیم، «ینز استولنبرگ» در مقاله‌ای در روزنامه «فرانکفورتر آلگماینه سایتونگ»، از روسیه خواسته که مجددا به پیمان منع موشک‌های میانبرد هسته‌ای متعهد شود. او تاکید کرده که «اگر روسیه حالا از آخرین فرصت برای نجات این پیمان موشکی استفاده نکند به‌تنهایی مسئولیت لغو این توافق با عواقب آن را -که دنیا را برای همه ما ناپایدارتر خواهد کرد- بر دوش خواهد داشت.» او افزود: «ما درباره تحولات در زمینه  توافق INF که می‌تواند روز دوم آگوست (۱۱ مرداد) منقضی شود، نگرانیم. روزهای آتی آخرین فرصت برای مذاکره و گام‌های ضروری به‌منظور حفظ این سازوکار مهم در جهت امنیت اروپاست.» دبیرکل ناتو دیروز نیز از روسیه خواسته به صورت یکطرفه به پیمان منع موشک‌های میانبرد INF پایبند باشد و الا با واکنشی موثر از سوی ناتو مواجه خواهد شد. او اشاره‌ای به جزئیات واکنش ناتو نکرده ولی گفته این اقدام «بازدارنده و موثر» خواهد بود.

واکنش تند ناتو علیه روسیه در حالی است که دوشنبه وزارت خارجه روسیه در بیانیه‌ای از اتحادیه اروپا خواست به جای دنباله‌روی کورکورانه از مواضع واشنگتن و سرزنش کردن مسکو، با آمریکا برای حفظ پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میانبرد مذاکره کند.
 

 مدل برجامی INF

برای روس‌ها شاید نه، ولی برای ایرانی‌ها رفتار ناتو که عمده اعضای آن کشورهای اروپایی هستند، نمونه نعل به نعل برنامه جامع اقدام مشترک است. چهار سال پیش در چنین روزهایی ایران برجام را پذیرفت و زمینه را برای اجرای تعهدات برجامی خود آغاز کرد. پس از تایید تعهدات ایران از سوی آژانس، تعهدات طرف غربی از 27 دی‌ماه آغاز شد. آن‌گونه که مقامات مذاکره‌کننده هسته‌ای می‌گویند آمریکا از همان هفته اول نقض برجام را آغاز کرد. کشورهای اروپایی نیز در بخش‌های اصلی با کارشکنی‌های آمریکایی‌ها همراهی می‌کردند. با تغییر دولت در آمریکا و روی کار آمدن دونالد ترامپ اوضاع کمی تغییر کرد. ترامپ آخرین‌بار در 12 ژانویه 22 دی تعلیق تحریم‌های ایران در برجام را تمدید کرد. او همزمان تهدید کرده بود که اگر شروطش درباره تغییر برجام و همین‌طور مطالباتش درباره سیاست‌های منطقه‌ای و برنامه موشکی ایران محقق نشود، آمریکا را از برجام خارج خواهد کرد. مانند تصمیم آمریکا به خروج از پیمان INF، فرانسه، انگلیس و آلمان یعنی سه کشور اروپایی عضو برجام بلافاصله پس از تهدید ترامپ صراحتا اعلام کردند که درباره عقب‌نشینی ایران از منطقه و محدود کردن برنامه دفاع موشکی تهران با آمریکا هم‌نظرند. فرانسوی‌ها حتی وزیر خارجه‌شان را به تهران فرستادند تا درباره این موضوع رایزنی کنند.

اروپا با این پیش‌فرض که تنها چند هفته تا نجات برجام فرصت باقی است، در اردیبهشت ماه 97، دو رهبر خود یعنی امانوئل مکرون رئیس‌جمهور فرانسه و آنگلا مرکل صدراعظم آلمان را به واشنگتن فرستاد تا پیشنهادهایی برای حفظ توافقی که خودشان نیز همراه با آمریکا چندین بار آن را نقض کرده بودند، به ترامپ بدهند. مکرون در طرح پیشنهادی برای حفظ توافق هسته‌ای، از مکملی برای این توافق گفته بود که ضمن دائمی شدن محدودیت‌های هسته‌ای، برنامه موشکی ایران را محدود کرده و سیاست‌های منطقه‌ای ایران را تغییر می‌دهد. این مکمل دقیقا همان چیزی بود که دونالد ترامپ می‌خواست.

برخلاف روس‌ها، پس از خروج آمریکا از توافق، ایران اعلام کرد که برای زنده ماندن این توافق، به اروپایی‌ها دوماه فرصت می‌دهد تا منافع ایران را در برجام تضمین کنند. از این دو ماه، 10 ماه گذشت و اروپا هیچ اقدامی نکرد تا اینکه در سالگرد خروج آمریکا از برجام، ایران نیز اعلام کرد تعهداتش را بر اساس مفاد برجام کاهش خواهد داد. به دنبال این تصمیم ایران، اروپا دقیقا مشابه موضع روز گذشته ناتو در مواجهه با خروج روسیه از پیمان INF، علیه ایران موضع‌گیری و تهران را تهدید به ماندن در برجام و انجام تعهدات برجامی‌اش کرد. این در حالی است که مشابه پیمان موشکی، آمریکا از این توافق خارج شده و پایبندی ایران به آن هیچ منفعتی برای کشور ندارد اما اروپا مانند نقشه‌ای که برای روس‌ها طراحی کرده است، می‌خواهد ایران را در یک توافق یک‌طرفه نگاه دارد. تجربه روسی نشان می‌دهد که آنها به چنگ و دندان نشان دادن‌های اروپایی‌ها خیلی توجه نمی‌کنند. البته آنها از تجربه تلخ ایران در برجام با اروپایی‌ها نیز درس گرفته‌اند.

 

* نویسنده : مجتبی خراسانی روزنامه‌نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها