• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۴/۲۵
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
استدلال‌های موافقان و مخالفان افزایش ظرفیت پزشکی چیست؟

جدال انحصارشکنان با مخالفان اشباع پزشک

در ارتباط با مساله رفع‌انحصار از بازار پزشکی حق با مخالفان انحصار است. سازمان نظام پزشکی با سیاستگذاری‌هایی در سال‌های اخیر فضای پزشکی را به سمتی هدایت کرده است که این رشته دانشگاهی به مثابه محلی برای درآمدزایی نجومی معرفی می‌شود و هرساله تعداد بالایی از دانشجویان پشت سد کنکور منتظر ورود به آن می‌مانند و فشارها و مصائب بسیاری را هم تحمل می‌کنند.

جدال انحصارشکنان با مخالفان اشباع پزشک
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»،دیروز حدود 40 دقیقه با یکی از دانشجویان دندانپزشکی همدان تلفنی صحبت کردم. خودش می‌گفت شماره‌ام را با واسطه از چند نفر گرفته و در ارتباط با مساله داغ این روزهای رشته‌های پزشکی و دندانپزشکی و... یعنی ظرفیت و آمار و پذیرش و... صحبتی دارد. صحبت‌ها خواه و ناخواه به نزدیک‌ترین اتفاق این حوزه، یعنی مناظره کارشناسان چند شب پیش در تلویزیون مرتبط شد. البته این دانشجو اولین نفری نبود که در ارتباط با این مساله با من صحبت کرد، اما اولین نفری بود که با او حدود 40دقیقه پشت تلفن از ادعاهای مطرح‌شده در این حوزه حرف زدیم و بحث کردیم. محتوای این گفت‌وگو و کنش‌های مختلف و متعدد در فضای مجازی باعث شد برای روشن‌تر شدن ماجرا این چند پاراگراف را بنویسم و در یک صورت‌بندی کلی ادعاهای موافقان و مخالفان مساله رفع‌انحصار در پزشکی و رشد پذیرش دانشجو را طرح کنم.

 

موافقان افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی

اینکه ابتدا به مواضع موافقان انحصارشکنی از مساله پزشکی و افزایش میزان پذیرش دانشجوی پزشکی می‌پردازیم برای این است که بیان ادعاها و مواضع این گروه فضایی از کلیت بحث را ترسیم می‌کند و این فضا برای فهم مواضع دوطرف لازم است. مضاف بر این وجود این ادعاها باعث شده پزشکان و مخالفان افزایش پذیرش دانشجوی پزشکی واکنش نشان بدهند و موضع‌گیری کنند. به هر طریق ابتدای تشریح وضعیت باید یک دسته‌بندی ایجاد کرد؛ یکی مساله انحصارگرایی که به اذعان موافقان افزایش پذیرش دانشجوی پزشکی برآمده از اختیارات بالای سازمانی به نام نظام پزشکی است و دیگری هم همین مساله افزایش پذیرش رشته پزشکی است که البته به‌عنوان راهکار عنوان می‌شود. بنا بر ادعای افرادی همچون سیدمجید حسینی و برخی دیگر از کنشگران فضای عدالتخواهی، انحصارگرایی برآمده از سیاست‌های سازمان نظام پزشکی، وضعیت تولید و توزیع پزشک در کشور را به سمتی برده است که نه‌تنها از لحاظ آماری از سایر کشورهای دنیا، حتی کشورهای توسعه‌نیافته و در حال توسعه عقب افتاده‌ایم، بلکه نمود بیرونی این انحصار پزشکی را به کاسبی تبدیل کرده است و به آن به چشم منبع درآمد شگرف نگاه می‌شود. در این بین البته این افراد به مصائب رشته پزشکی و فشارهای مختلفی که به رزیدنت‌ها و... وارد می‌شود هم اشاره می‌کنند و نوک‌پیکان انتقادات را به سمت متخصصانی می‌گیرند که درآمدهای نجومی دارند و از این انحصار به نفع سود مالی بهره‌برداری می‌کنند. برنامه مناظره که چند شب پیش از شبکه یک و با موضوع شکستن انحصار بازار پزشکی و دندانپزشکی با افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو برگزار شد، محفلی بود برای ارائه نظرات موافق و مخالف این حوزه با حضور کارشناسان. علیرضا سلیمی، معاون آموزش و پژوهش سازمان نظام پزشکی، میثم مهدیار کارشناس اقتصاد سلامت، مجید حسینی جامعه‌شناس و عبدالمجید ظفرمند عضو هیات‌مدیره انجمن دندانپزشکان ایران میهمان کارشناسان این برنامه بودند. سیدمجید حسینی و میثم مهدیار در قامت مخالفان انحصار پزشکی و موافقان افزایش ظرفیت رشته پزشکی حاضر شدند. همانطور که بالاتر هم نوشتیم، اظهارات موافقان و مخالفان در این برنامه هم در همان پارادایم انحصار و عدم‌انحصار، افزایش پذیرش، عدم‌افزایش پذیرش دانشجوی پزشکی تقسیم‌بندی می‌شد. ابتدا به مساله انحصار اشاره می‌کنیم و بعد از آن سراغ راهکار ادعایی، یعنی افزایش ظرفیت دانشجویان پزشکی می‌رویم.

سیدمجید حسینی، عضو هیات‌علمی دانشگاه تهران در ارتباط با تعارض منافع در سیاستگذاری پزشکی در کشور گفت: «برخی استدلال می‌کنند وزیر بهداشت و اعضای کمیسیون بهداشت باید پزشک باشند. این موضوع مانند این است که عنوان کنیم وزیر صنعت باید مکانیک باشد؛ در کشورهای پیشرفته اصولا سیاستگذار پزشک نیست و متخصصان حقوق و اقتصاد در سیاستگذاری نقش دارند. دولت ما خصوصی شده و وزرا نماینده بخش خصوصی هستند، این ساختار غلط است و ما به‌عنوان جامعه‌شناس موظفیم علیه دولت استدلال کنیم نه علیه پزشکان، پزشک در نظام سلامت ذی‌نفع است و مناظره با ذی‌نفعان فایده‌ای ندارد؛ متاسفانه آموزش و درمان در کشور بازارمحور شده است، سال گذشته مردم 30هزار میلیارد تومان صرف درمان کرده‌اند، این درحالی است که در قانون کشور آمده آموزش و درمان در کشور باید رایگان باشد.» بعد از آن حسینی به شکست این انحصار با افزایش تعداد ورودی‌ها اشاره کرد و گفت: «نظام درمان به نظام کاسبی تبدیل شده است، وقتی نظام درمان از بیماری مردم درآمد کسب می‌کند طبیعی است با یک بازار اقتصادی طرفیم، در یک نظام بازار، ورودی مهم‌ترین مساله است، هرچه تعداد ورودی بازار بیشتر شود یعنی دست زیاد شده و منافع ذی‌نفعان کمتر شده است، وقتی ورودی پزشک متخصص در کشور کم باشد، می‌توان با افزایش ظرفیت انحصار را از بین برد.

اگر نظام درمان کاسبی نیست، چرا یک پزشک در روز 120 بیمار ویزیت می‌کند؟ و پزشکی در روز 15 عمل قلب انجام می‌دهد؟ چرا وقتی تعرفه پزشکی 2.5 برابر زیاد شد کسی اعتراض نکرد؟ چرا پزشکان در برابر افزایش تعرفه‌ها مقاومت نمی‌کنند؟ دلیل دفاع شما از بالا نرفتن ورودی‌های پزشکی شکسته‌شدن انحصار است. آمار پزشک در کشور ما از قزقیزستان، مغولستان و سوریه کمتر است. به ازای هر 10‌هزار نفر در ایران 11 پزشک وجود دارد که از این 11 نفر پنج نفر متخصص هستند، به ازای هر 10هزار نفر در سوئد 54 پزشک و در روسیه 43 پزشک وجود دارد. وزیر بهداشت سابق اعلام کرد  17میلیون تومان برای اعزام پزشکان به مناطق محروم حقوق می‌دادیم اما کسی قبول نکرد به این مناطق برود این موضوع به دلیل کمبود پزشک است. یک پزشک متخصص مامایی در سراوان 100 میلیون تومان پرکیس دریافت می‌کند. پزشک در کشور ما 10 برابر معلم و مهندس درآمد دارد. ایران بهشت پزشکان متخصص است. رزیدنت‌ها بیماران را در بیمارستان‌ها ویزیت می‌کنند و هزینه را پزشک دریافت می‌کند، پزشکان در ایران کسب درآمد می‌کنند و در کشورهای دیگر خرج می‌کنند، در ایران اگر شخصی بیمار شود ورشکست می‌شود.» مواضع موافقان افزایش ظرفیت پزشکی به خوبی در اظهارات سیدمجید حسینی مشخص شده است. انحصارشکنی از سازمان نظام پزشکی، افزایش تعداد ورودی‌های پزشکی، تربیت تعداد بالاتر نیروی متخصص و شفافیت در دریافتی‌ها و... همه به‌عنوان مسائلی مطرح شد که وضعیت امروز نظام سلامت را ایجاد کرده و کار را به جایی رسانده که بیماری در ایران را با ورشکستگی از لحاظ مالی برابر کرده است.

 

مخالفان افزایش‌ظرفیت رشته‌های پزشکی

لابه‌لای همان صحبت 40دقیقه‌ای که ابتدای گزارش وصفش را گفتم، دانشجوی دندانپزشکی همان که از قضا گویا مدرک مهندسی کامپیوتر هم داشت، اول صحبت‌هایش به عاقبت افزایش ظرفیت‌های مهندسی اشاره کرد و گفت: «ما دوست نداریم عاقبت پزشکی و دندانپزشکی، شبیه عاقبت مهندسی شود. یک ایامی در کشور در رشته مهندسی را به بهانه انحصار و کمبود مهندس و... باز کردند و عاقبت وضعیت فعلی ایجاد شد که هرکسی را که می‌شناسیم مهندس است، اما کارش ربطی به رشته تحصیلی‌اش ندارد. من چند سال پیش با رویای مهندسی وارد این رشته شدم و مدرکش را گرفتم، اما کاری نبود و مدتی خبرنگاری کردم تا اینکه دوباره کنکور دادم و رشته دندانپزشکی قبول شدم و آمدم همدان تا پزشک شوم. اما حالا دوباره همان فضایی برای پزشکی ایجاد شده است که سال‌ها پیش برای مهندسی ایجاد شده بود.»

البته صحبت‌های ما خیلی طولانی شد و در انتهای گفت‌وگو به درک نسبی نسبت به مواضع هم رسیدیم. این دانشجوی دندانپزشکی هم بحث انحصارگرایی را پذیرفت، حتی مساله کمبود پزشک، اما نوع مواجهه و رفع و رجوع آن را افزایش ظرفیت پزشکی نمی‌دانست و با آن موافق نبود. البته دلایلی هم داشت که قابل‌تامل هم بود. او مساله اصلی را نبود زیرساخت‌ها می‌دانست، می‌گفت بارها مشاهده شده دانشجویان در دانشگاه‌ها به دلیل نبود زیرساخت‌های لازم و کمبود امکانات تجمعاتی داشته‌اند، حتی این قضیه در شهرستان‌ها به وفور دیده می‌شود. در همین رشته دندانپزشکی دانشجوی ترم آخر هنوز یک دندان را نکشیده و... به خاطر نبود امکانات. او می‌گفت: «پس در صورتی افزایش ظرفیت‌ها توجیه دارد که امکانات کامل باشد. البته در ارتباط با افزایش هم مخالفتی دارم، آن هم از این جهت که بالاتر از مساله ظرفیت و تعداد پزشکان، مساله توزیع پزشک در کشور اولویت دارد. متاسفانه در بعضی مناطق با مساله اشباع پزشکان مواجهیم و در برخی مناطق دیگر با کمبود پزشک.»

از صحبت‌های این دانشجوی پزشکی که بگذریم دوباره بهتر این است که به برنامه مناظره شبکه یک گریزی بزنیم. علیرضا سلیمی، معاون آموزش و پژوهش سازمان نظام پزشکی در این برنامه به دفاع از جامعه پزشکی در برابر انتقادات پرداخت و ضمن قبول صددرصدی نبودن پوشش پزشکی در کشور گفت: «من به نمایندگی از قشر مظلوم و فرهیخته در این برنامه حضور پیدا کرده‌ام، نهایت آرزوی پزشکان این است که پوشش سلامت برای تمام اقشار جامعه ایجاد شود؛ این را که با استانداردهای جهانی فاصله داریم قبول می‌کنیم و قبول داریم پوشش در کشور ما صددرصد نیست و ارائه خدمات نیز ایده‌آل نیست. در این مقطع و با توجه به شرایط کشور، علاج پوشش کامل در سراسر کشور و ارائه خدمات ایده‌آل با افزایش تعداد پزشک میسر نخواهد بود. پزشکان ما به‌شدت ناراضی هستند و نباید تعداد معدود پزشک فعال در تهران را ملاک قرار دهیم بلکه ملاک باید پزشکانی باشند که در مناطق مرزی فعالیت می‌کنند. برای توزیع پزشک در کشور باید به ملاک‌های مختلفی توجه کرد که یکی از آنها موضوع معیشت پزشکان جوان است. اگر ما پزشک بیشتری تربیت کنیم، این پزشکان را به کشورهای دیگر تقدیم کرده‌ایم و این افراد در مشاغل دیگری مشغول می‌شوند. بین تعداد پزشکان و تناسب با جمعیت فقط یک شاخص درنظر گرفته می‌شود ولی برای توسعه پایدار باید به موضوعات دیگری توجه شود، برای تربیت پرستار و ماما نیازمند افزایش تخت بیمارستانی هستیم تا فرد بتواند خدمت ارائه دهد.

 پرکیس من به‌عنوان استاد‌تمام دانشگاه زیر دومیلیون تومان بوده است. پزشکان در بیمارستان‌ها کمتر از حق خود دریافت می‌کنند، سقف درآمد پزشکان از بسیاری از اقشار در جامعه کمتر است. با افزایش تعداد پزشکان مشکلات بیماران حل نخواهد شد. تخصص‌ها جدا در نظر گرفته می‌شوند، کشور به 10 منطقه آمایشی تقسیم شده است و ظرفیت هریک از تخصص‌ها باید جداگانه سنجیده شود، تربیت پزشک و دندانپزشک هزینه‌بر است و بخش پزشکان دارای فاکتورهای متفاوتی است. افزایش تعداد پزشکان برای ما انحصاری ایجاد نمی‌کند و این موضوع نیازمند برنامه‌ریزی و کار کارشناسی است. پزشکان را نباید یک گروه در نظر گرفت، پزشکان دارای گروه‌های مختلفی هستند که برای افزایش هریک باید برنامه‌ریزی جداگانه صورت گیرد.  زیرساخت افزایش دانشجو فراهم نیست و درحال حاضر بیمه‌ها 12 تا 15 ماه به مراکز درمانی بدهی دارند.»

به اذعان دانشجویان رشته پزشکی و سلیمی، معاون سازمان نظام پزشکی افزایش تعداد پزشکان راهکار مقابله با وضع موجود نیست، چراکه زیرساخت‌های لازم فراهم نیست، توزیع پزشک در کشور به درستی انجام نشده است، بیمه‌ها بدهی‌های بسیاری با پزشکان دارند و... بنابراین نمی‌شود با راهکارهای شتابزده و بدون کارشناسی کاری انجام داد و بلایی را سر رشته پزشکی آورد که مدت‌ها قبل بر سر مهندسی آمده بود.

 

انحصاری که هست، تصمیم حساب‌شده‌ای که باید اتخاذ شود

تا اینجا و براساس وضع فعلی و آمار موجود به نظر نگارنده در ارتباط با مساله رفع‌انحصار از بازار پزشکی حق با مخالفان انحصار است. سازمان نظام پزشکی با سیاستگذاری‌هایی در سال‌های اخیر فضای پزشکی را به سمتی هدایت کرده است که این رشته دانشگاهی به مثابه محلی برای درآمدزایی نجومی معرفی می‌شود و هرساله تعداد بالایی از دانشجویان پشت سد کنکور منتظر ورود به آن می‌مانند و فشارها و مصائب بسیاری را هم تحمل می‌کنند. رسیدگی به قصورات پزشکی در سازمان نظام پزشکی، سیاستگذاری در مجلس و کمیسیون بهداشتی که اعضای آن پزشک هستند و مدیریت در وزارت بهداشتی که وزیر آن خود یک پزشک است، فضای تعارض منافع را تشدید می‌کند و از قبل آن فضای فعلی ایجاد می‌شود که برای انجام امورات پزشکی، خصوصا امورات تخصصی هزینه‌های گزافی پرداخت می‌شود و برای مراجعه به مطب فلان پزشک هم باید ساعت‌ها صف ایستاد و نوبتی برای ماه‌های بعد گرفت.

اما در ارتباط با مساله دوم یعنی افزایش ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی بعد از رفع فضای انحصاری باید متغیر‌ها و مولفه‌های گوناگونی را در نظر داشت و کنترل کرد. نکته اول اینکه باید از سیاستگذاری‌های غیرکارشناسانه و آزموده‌شده پرهیز کرد. پس از آن باید شاکله افزایش تعداد پذیرش را برمبنای صلاحیت علمی سامان داد. جذب دانشجوی پزشکی با رتبه‌های ضعیف کنکور سراسری با دریافت پول هنگفت از طریق دانشگاه‌ها و پذیرش دانشجویان پزشکی که از کشورهای همسایه مدرک پولی گرفته‌اند، آفت‌هایی است که گاه به‌عنوان راهکار جا زده می‌شوند و نه‌تنها کمکی به بهبود وضع موجود نمی‌کنند که چه بسا به تشدید نابسامانی فعلی دامن می‌زنند.

البته برای نوشتن از انحصارگرایی سازمان نظام پزشکی و سایر نهادهای مشابه در سایر مشاغل، زمان و مجال بیشتری نیاز است، بنا براین نگارش آن را به زمان دیگری موکول می‌کنیم.
 

 

* نویسنده : ابوالقاسم رحمانی روزنامه‌نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها