• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۳/۲۷
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
گفت‌و گوی صریح «فرهیختگان» با رئیس دانشگاه امام حسین(ع) درباره ایده دانشگاه حل مسأله

روزی ۸۰۰ پایان نامه در کشور دفاع می‌شود که ربطی به مسائل‌مان ندارد

ما 150هزار نفر دانشجوی دکتری داریم و حدود 850‌هزار نفر دانشجوی‌ارشد که سرجمع تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی ما یک‌میلیون نفر می‌شود. روزی 800 پایان‌نامه دفاع می‌شود. این پایان‌نامه‌ها کدام مساله کشور را حل می‌کنند؟ رساله‌های دکتری که تعداد آن به 150هزار عدد می‌رسد کدام مساله را حل می‌کنند؟

روزی ۸۰۰ پایان نامه در کشور دفاع می‌شود که ربطی به مسائل‌مان ندارد
0.00
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، محمدرضا حسنی‌آهنگر، دانشیار دانشگاه و عضو هیات‌تحریریه فصلنامه مدیریت راهبردی دانش سازمانی است که از اسفندماه 91 با حکم فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به‌عنوان رئیس دانشگاه جامع امام‌حسین(ع) شناخته می‌شود. او یکی از سخنرانان دیدار رمضانی امسال اساتید با رهبر انقلاب اسلامی بود که از نحوه ایفای نقش دانشگاه در پیاده‌سازی گام دوم و تحقق تمدن نوین اسلامی سخن گفت و از نگارش الگویی برای اداره دانشگاه در ایران اسلامی خبر داد که هم‌اکنون به صورت پایلوت در دانشگاه امام حسین‌(ع) درحال پیاده‌سازی است. با این استاد برجسته درخصوص ویژگی‌های دانشگاه‌ تراز انقلاب اسلامی گفت‌وگو کرد‌ه‌ایم که در ادامه می‌خوانید.


از دیدار اساتید با رهبر انقلاب آغاز کنیم. شما به لزوم تحول در دانشگاه اشاره کردید، لزوم این تغییر و تحول چیست و چه ملزوماتی دارد؟

ما نقشه جامعی به نام بیانیه گام دوم داریم که یک الگوی نظری پیشرفت انقلاب اسلامی ایران است و توسط رهبری معظم انقلاب ارائه و اصطلاحا از آن با عنوان گام دوم یاد می‌شود. عملا این نظریه یا نقشه جامع برای اینکه عملیاتی شود، یک نقشه راه عملیاتی شامل یک‌سری از اقدامات می‌خواهد که همه نهادها، سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها در آن سهیم هستند. دولت، مجلس و قوه‌‌قضائیه باید نقش خود را در آن تعریف کنند که دقیقا چه کاری می‌خواهند انجام دهند و چگونه می‌خواهند عمل کنند. متاسفانه در کشور یک حالت و روحیه‌ای وجود دارد که بیانات رهبری و بایدهای مطرح‌شده از سوی ایشان درنهایت توسط مسئولان تکرار می‌شود. فکر می‌کنند باید دستی از غیب بیرون بیاید و این بایدها را اجرا کند. درصورتی که انتظار آقا این است که این بایدها توسط ما مسئولان اجرایی شود.

 پیاده‌سازی بیانیه گام دوم در اوضاع فعلی دانشگاه‌ها ممکن نیست

آنجا روی صحبت من این بود که پیاده‌سازی بیانیه گام دوم -که هدف آن رسیدن به آرمان‌های انقلاب اسلامی و همان تمدن نوین اسلامی است و بحث ظهور حضرت حجت را مدنظر دارد، با این اوضاع و احوال دانشگاه‌ها- امکان‌پذیر نیست. برای اینکه دانشگاه بتواند نقش خود را هم در سوزن‌بانی ریل انقلاب، هم در تربیت سرمایه انسانی تراز انقلاب و امام، هم در تولید و مرزشکنی دانش و هم در نظام‌سازی و سیستم‌سازی بیانیه گام دوم ایفا کند، باید یک تحول علمی و تعالی معنوی در دانشگاه انجام شود. این موضوع مولفه‌های مختلفی دارد؛ یک سری مولفه‌ها جهت‌دهنده است و علاوه‌بر آن، استاد، متن و محتوا، فضا و محیط، نظام تربیت و آموزش، دوره و رشته و شیوه‌های برگزاری دوره‌ها باید تغییر کند و اصلاح شود که مصداق و نمونه آن نظام ترفیع و  ارتقا در حوزه اساتید است. مولفه‌هایی که در حوزه استاد وجود دارد 6 مورد هستند؛ جذب، شناسایی، نگهداشت، تعالی، ترفیع و ارتقا که از همه مهم‌تر نیز ترفیع و ارتقاست؛ همچنان‌که بین مولفه‌های دانشگاه استاد از همه مهم‌تر است.

 تحول در دانشگاه  با تحول اساتید صورت می‌گیرد

اگر شما بتوانید در استاد تحول ایجاد کنید، در دانشگاه تحول اتفاق خواهد افتاد و اگر نظام ترفیع و ارتقا که بالاخره منفعت‌های شخص و هویتی استاد در آن نهفته است، اصلاح شود حتما استاد، استاد تراز انقلاب اسلامی خواهد شد.

شما در سخنرانی خود به طرح راهبردی تحول علمی و تعالی معنوی دانشگاه مبتنی‌بر اندیشه امامین انقلاب اسلامی اشاره کردید که در دانشگاه امام‌حسین(ع) به نگارش درآمده است. این طرح چگونه تدوین شده‌ است؟ اگر تحولی در سطح فضای دانشگاه‌های کشور نیاز باشد، ابعاد و مولفه‌های این طرح چه خواهد بود؟

 سال 94 حضرت‌آقا از روسای دانشگاه‌ها یک کاری خواستند و مطالبه کردند که کار مفصل تحقیقاتی انجام شود درمورد اینکه نقش دانشگاه‌ها در ایجاد تمدن نوین اسلامی چیست. ما این طرح را با 24 کارگروهی که تشکیل دادیم و حدود 150 نفر از جوانان دانشگاه امام‌حسین که جذب شده بودند، آغاز کردیم و در طول نگارش آن از 220 نفر از خبرگان و نخبگان لشکری و کشوری شامل روسای دانشگاه‌ها، نمایندگان مجلس، وزرا و معاونان پیشین وزارت علوم، وزیر فعلی علوم و معاونانش، مسئولان ستادکل نیروهای مسلح، فرماندهان سپاه و علما و مراجع عظام تقلید مشورت گرفتیم. این کار را ارائه دادیم و نظارت افراد مذکور را دریافت و آن را غنی‌سازی کردیم و توانستیم طرح تحول علمی و تعالی معنوی را بنویسیم که پیامد یا خروجی آن دانشگاه تراز انقلاب اسلامی خواهد بود؛ دانشگاهی که مبتنی‌بر مبانی دینی‌مان، اندیشه امامین انقلاب اسلامی و اسناد بالادستی که تولید شده مثل سند دانشگاه اسلامی و نقشه جامع علمی کشور باشد. در این طرح لحاظ کردیم سهم دانشگاه در اجرای اسناد بالادستی چیست و از طرف دیگر هم گفتیم نمی‌خواهیم چرخ را از نو اختراع کنیم. دانشگاه در دنیا سابقه سه‌هزار ساله دارد و در کشور ما بیش از 100 سال سابقه دارد. این دانشگاه چه معماری‌ای دارد، الگوهای موفقی که دنیا در حوزه دانشگاه‌داری دارد، چیست و ما چگونه می‌توانیم از این الگوها با بومی‌کردن‌شان استفاده کنیم. بیش از 100 دانشگاهی که در چهار، پنج مکتب مانند ناپلئونی، آکسفریژی و لیبرالی در آمریکا فعالیت دارند و هفت‌،هشت کشور برتر را که مکتب دانشگاهی دارند، بررسی کردیم. ضمن اینکه سابقه دانشگاه‌داری نظام قدیم ایران را هم قبل از اسلام و هم بعد از اسلام در نظر گرفتیم. ما در حوزه آموزش عالی اساتید و شاگردان بزرگی داشتیم که در این مکتب تربیت شدند، همان دانشگاهی که امام صادق(ع) و امام باقر(ع) داشتند و هم بعدتر حوزه‌های علمیه‌ای که بوعلی‌سیناها، ابوریحان‌ها و این اواخر شیخ‌بهایی‌ها را تربیت کردند. این سیستم چگونه بوده که دانشمندان بزرگی در آن تربیت و حکیم شدند. این حکمت بنیان‌بودن دانشگاه‌ها چه عقبه‌ای دارد؟ این موارد به صورت جزئی در کارگروه‌های 24گانه بررسی و مدل و الگوی فعلی استخراج شد؛ مدلی که اگر پیاده‌سازی شود ما را به دانشگاه الگوی تراز انقلاب اسلامی خواهد رساند.
 

ویژگی‌های مدل پیشنهادی شما با مدل فعلی دانشگاه‌های کشور چه تمایزهایی دارد؟ ویژگی‌های اصلی مدل شما چیست؟

مدل دانشگاهی که الان ما داریم، ماکت و مونتاژی از دانشگاه غرب است، مثل آن خط‌مونتاژهایی که ما برای خودرو وارد کردیم مانند پیکان اما هنوز در حوزه طراحی نتوانستیم خودروی ملی و بومی داشته باشیم. فاصله ما با دنیا خیلی زیاد است. در حوزه دانشگاه‌داری نیز به همین صورت؛ ما همه ارکان‌ دانشگاه‌ را وارد کشور نکردیم. همین دانشگاهی که در غرب مشغول به فعالیت است، برای نظام سلطه دانشگاه نقش ویژه‌ای را ایفا می‌کند.

 دانشگاه در کشور به صورت یک ماکت وارد شد

دانشگاه در کشور به صورت ماکتی وارد شد که عملا از فضا و محیط انقلاب اسلامی به دور است و اصل محتوای آن از اینکه مبتنی‌بر مبانی اسلام باشد، به دور است و از اساتید ما هم کار مشخصی تقاضا نمی‌شود. یعنی  در کشور ماموریتی از طرف نهادها و سازمان‌ها به دانشگاه‌ها نمی‌دهند تا کار مشخصی را انجام دهند.

 دانشگاه‌ ما از دل نیازهای جامعه شکل نگرفته است

یکی از ویژگی‌های طرح ما این است که اصل دانشگاه باید برای چه ماموریتی و چه کاری و حل چه مساله‌ای شکل بگیرد. وقتی مشخص شد دانشگاه می‌خواهد چه مساله‌ای را از حال و آینده حل کند، اساتید جهت می‌گیرند و به سمت حل آن که نیازهای جامعه، سازمان‌ها و صنایع هستند، قدم برمی‌دارند. دانشگاه‌ ما از دل نیازهای جامعه، نیازهای صنعت و نهادها شکل نگرفته است. صنعت به صورت جداگانه و مونتاژی وارد کشور شده، دانشگاه نیز جداگانه و مونتاژی وارد کشور شده‌ و براساس نیاز شکل نگرفته‌ است. برای همین شما می‌بینید ما حدود 2900 دانشگاه و مرکز آموزش عالی داریم که الان فکر می‌کنم با تعطیلی برخی مراکز غیرانتفاعی به 2600 مرکز رسیده است. همه تقریبا یک شکل هستند و تفاوتی را بین آنها احساس نمی‌کنید، در صورتی که در دنیا این‌گونه نیست. همه صرفا آموزش می‌دهند، خیلی از دانشگاه‌ها هم آموزش می‌دهند که انتفاع کسب کنند. اما دانشگاهی که ما می‌گوییم براساس آمایش نیاز -که همان احصای مسائل حال و آینده کشور یا مثلا سازمان ماست- شکل گرفته و درختواره‌ای از نیاز استخراج شده، درختواره دانشی آن استخراج شده و این دانشگاه درصدد است تا نیازها چه در حوزه تربیت سرمایه انسانی، چه در حوزه تولید دانش و مرزشکنی علمی، خدمت مستشاری و مدیریت دانش برطرف شوند که اینها چهار ماموریت اصلی دانشگاه الگوی تراز انقلاب اسلامی است.

به نظر می‌رسد در نگاه شما یک دانشگاه نسل چهارم در نظر گرفته شده که باید بتواند نقش خودش را هم در شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی ایفا کند.

ما چه بخواهیم و چه نخواهیم در منطقه و جهان الگو می‌شویم. نسلی از دانشگاه به‌عنوان دانشگاه الگو را دیگران مطالبه خواهند کرد که شمایی که داعیه تمدنی دارید، الگوی دانشگاه‌داری‌تان چیست؟ ما می‌توانیم بگوییم این الگویی که طراحی کردیم، همان الگویی است که از ما سوال می‌شود و از ایران اسلامی انتظار دارند. ما نمایشگاهی داشتیم که وزیر علوم هم از آن بازدید کرد و روی این مطلب صحه گذاشت که دانشگاه جامع امام‌حسین(ع) به صرف داشتن این سند جامع و برنامه‌ریزی راهبردی می‌تواند الگوی دانشگاه‌های کشور باشد.
 

در این الگویی که شما تعریف کردید اصلی‌ترین نقش را چه کسی ایفا می‌‌کند؟

باید بحث شاگردپروری را داشته باشیم، شاگرد باید استاد برای تربیت داشته باشد. قبلا هم در جامعه ما این‌گونه بوده است. حضرت امام(ره) هم در انقلاب شاگردانی داشتند که توانستند نقش موثری را در پیروزی انقلاب ایفا کنند. استاد نقش محوری دارد.
 

با چه ویژگی‌هایی؟

اولین ویژگی‌ این است که دغدغه مسائل کشور و مردم را داشته باشد و برای آن وقت بگذارد و در کلاس مسائل را برای دانشجویان تبیین کرده و البته در کنار آن امیدواری ایجاد کند. نه اینکه دانش‌آموزی با رتبه بالا با هزار آرزو و امید از شهرستان به دانشگاه‌های تهران یا سایر دانشگاه‌های مطرح کشور  بیاید و بعد به او بگویند برای چه درس می‌خوانی؟ چه اتفاقی قرار است با این درس‌خواندن تو بیفتد که نمونه‌های مختلف آن را می‌توان مثال زد. پس اولین کار امیدآفرینی با تبیین مسائل و دستاوردهای انقلاب اسلامی و مسائل روز است که ویژگی مهمی در حوزه فرهنگی و اجتماعی است. در حوزه آموزش نیز که یکی‌دیگر از رسالت‌های استاد به شمار می‌آید، عملا باید نقش شاگردپروری را رعایت کرد نه فقط سرکلاس رفتن را. استاد باید با دانشجو زندگی کند، به خوابگاه او سر بزند، در آزمایشگاه‌ها و فعالیت‌های علمی‌اش همراه او باشد، در مقاله نوشتن به او کمک کند و دانشجو را در پایان‌نامه‌های ارشد و دکتری مشارکت دهد. اگر استاد در حل مسائل و تربیت همتایی مثل خودش و در تبیین مسائل انقلاب اسلامی بتواند موثر باشد، ویژگی‌های استاد تراز انقلاب اسلامی را خواهد داشت. این استاد می‌تواند شاگردی را تربیت کند که وقتی وارد بازار کار شد، منتظر کسی نماند تا دستش را گرفته و سفارشش را کند. چون یک مساله واقعی را در دانشگاه حل کرده، می‌تواند در حل مسائل مهم جامعه هم کمک کند. این موارد از اهمیت بالایی برخوردار است.

الان اساتید ما وقتی برای ارتقا با این معیارها ارزیابی نمی‌شوند، ‌انگیزه‌ای برای این قبیل کارها ندارند و برای آن وقتی نمی‌گذارند. همه بحث ما نزد حضرت‌آقا این بود که نظام ترفیع و ارتقا را به این موارد گره بزنیم و از  مقاله‌محوری -که یک مجله خارجی می‌خواهد به من امتیاز دهد- خارج شویم. البته این به معنای مخالفت با مقاله‌نویسی نیست، بلکه منظور این است تا مقاله‌ای بنویسیم که دردی از مشکلات مردم را حل کرده و دانشی را که برای حل آن تولید شده به صورت مقاله چاپ کنیم. اگر استاد بداند امتیازهایی که کسب می‌کند، حتی از منابع مادی مهم‌تر است، درنتیجه دغدغه آن را  پیدا خواهد کرد. این موضوع نیاز به زمینه‌سازی‌های بسیاری دارد و باید اتفاقاتی در نهادها و سازمان‌ها بیفتد و همه این مسائل مربوط به دانشگاه و استاد نیست. این موضوع پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و خیلی زمان می‌برد. در کشور اتفاقات مختلفی باید بیفتد که در همان الگوی ما این موارد ذکر شده است و پایلوت آن نیز هم‌اکنون در دانشگاه امام حسین (ع) در حال اجراست.
 

به عقیده برخی نگاهی وجود دارد که این نگاه اجتماعی را در تضاد با حضور علمی در سطح بین‌المللی می‌دانند. نگاه شما چیست؟

در حال حاضر چه تعداد مقاله در کشور نوشته می‌شود؟ آمار مقالات در مجلات -الان که خیلی رشد کرده‌ایم- 50هزار مورد است. ما 150هزار نفر دانشجوی دکتری داریم و حدود 850‌هزار نفر دانشجوی‌ارشد که سرجمع  تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی ما یک‌میلیون نفر می‌شود. روزی 800 پایان‌نامه دفاع می‌شود. این پایان‌نامه‌ها کدام مساله کشور را حل می‌کنند؟ رساله‌های دکتری که تعداد آن به 150هزار عدد می‌رسد کدام مساله را حل می‌کنند؟ همین مسائل اگر از بین مشکلات و دغدغه‌های جامعه باشد، قابلیت تبدیل شدن به مقاله را دارند. دانشجو برای دفاع حداقل یک تا دو مقاله چاپ ‌می‌کند، همه بحث ما این است که صورت‌مساله‌هایی را انتخاب کنیم که منظومه نیازهای کشور را کامل می‌کند. نمی‌گوییم همه موارد هم محدود به زمان حال باشد، بالاخره در آینده هم کشور نیازهایی خواهد داشت. مثلا در حوزه علوم پایه که رهبری هم بر آن در همین دیدار اخیر تاکید داشتند، مسائل بلندمدت بسیاری داریم. ما با مرزهای دانش در این حوزه فاصله داریم و بحث ما این است که صورت‌مساله‌هایی را حل کنیم که مربوط به دغدغه‌های ماست و آنها را تبدیل به مقاله کنیم. به نظرم از بین یک‌میلیون دانشجوی ارشد و دکتری 50هزار مقاله می‌تواند به راحتی تولید شود اما در حال حاضر 50‌هزار مساله را حل می‌کنیم که نمی‌دانیم برای چه کسی است و چه دردی را از کشور دوا می‌کند. من با خیلی از دوستانم که حدود 400 مقاله‌ آی‌اس‌آی دارند و جزء یک درصد دانشمندان دنیا هستند، صحبت کردم و همین دغدغه را با آنها در میان گذاشتم. این مساله را باید حل کرد که مربوط به دانشگاه و نهادها و صنعت است و هم سیاستگذاران و هم برنامه‌ریزان این حوزه و هم نهادهایی که از دانش تولیدی استفاده می‌کنند و هم صاحبان تولیدکنندگان دانش باید همفکری کنند؛ اگر می‌خواهیم سند بیانیه گام دوم عملیاتی شود وگرنه مانند بسیاری از اسناد راهبردی دیگر روی کاغذ خواهد ماند.
 

آیا وزارت علوم همراهی لازم را با این ایده و الگو خواهد داشت؟

اگر دانشگاه‌ها، اساتید و دانشجویان بخواهند و جامعه نیز مطالبه کند، مسئولان هم به این سمت و سو کشیده می‌شوند. یک عده همین الان هم این مباحث را تقبیح می‌کنند و موضع می‌گیرند، شاید از سر دلسوزی دغدغه‌های دیگری دارند که در حل مساله فسادهایی ایجاد شود که ما می‌گوییم الان هم فساد به اندازه کافی در طول مقاله هست. وقتی در میدان انقلاب تهران مقاله فروخته می‌شود یعنی اینکه مقاله توسط یک دانشمند تولید نشده که این امر مقاله‌فروشی را به دنبال دارد؛ البته بحث گسترده و پیچیده‌ای است.

 

* نویسنده : ابوالفضل مظاهری روزنامه نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها