• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۳/۰۱
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
ایران در پنجره فرصت طلایی جمعیت

سالخورده می‌شویم یا جوان می‌مانیم

اگر جوانان دهه شصتی را توانمند کنیم در دوره سالمندی نیز با مشکلات کمتری مواجه خواهند بود بنابراین به دولت پیشنهاد می‌کنم توانمندسازی خیل عظیم جوانان را محور کار خود قرار دهد.

سالخورده می‌شویم یا جوان می‌مانیم
0.00
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، شاید چندان هم بی‌راه نبوده که ما دهه شصتی‌ها را نسل سوخته می‌نامند، زیرا اولین متولدین روزهای پس از انقلاب و در بحبوحه روزهای جنگیم که از همان بدو تولد با مشکلات اقتصادی و سهمیه‌بندی و کوپن و صف‌های طویل آشنا شدیم و حالا هم به مدد همین نسل سوخته بودن با چالش‌های بی‌شماری مانند ازدواج، مسکن و اشتغال دست و پنجه نرم می‌کنیم.

سیاست‌های جمعیتی اوایل انقلاب و دوران جنگ تحمیلی منجر به شتاب و رشد نرخ زاد‌و‌ولد در دهه شصت شد اما متاسفانه به دلیل نبود بسترهای لازم و سازوکار لازم در برنامه‌های جمعیتی کشور متولدین دهه 60 به جای اینکه به توسعه انسانی و اقتصادی کشور کمک کنند باری بر دوش دولت شدند و امروزه به چشم یک چالش اجتماعی به این گروه سنی می‌نگرند.

هرچند بسیاری از مسئولان کشور مانند اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس‌جمهوری به ما دهه شصتی‌ها ابراز علاقه می‌کنند و می‌گویند ما را مثل فرزندان دهه شصتی خود دوست دارند اما از حرف تا عمل فاصله بسیار است زیرا علی‌رغم توصیه و تاکید مقام معظم رهبری در قالب سیاست‌های کلی جمعیت هنوز هم برای ساماندهی اوضاع این سرمایه اجتماعی و ظرفیت بالقوه کشور هیچ برنامه‌ریزی و تدبیری صورت نگرفته است.

حالا هم سیف‌الله ابوترابی، سخنگوی سازمان ثبت احوال دهه شصتی‌ها را عامل اصلی روند کاهش ازدواج و ولادت می‌داند و معتقد است متولدین این دهه از سن ازدواج و فرزند‌آوری گذشته‌اند و به همین دلیل شاهد کاهش ازدواج در کشور هستیم و این موضوع مرتب توسط دستگاه‌های مربوطه ازجمله شورای اجتماعی کشور رصد می‌شود، البته گویا این مسئول محترم فراموش کرده که‌ ای کاش دولت به جای رصد مرتب اندکی هم چاره‌اندیشی و تدبیر کند تا شرایط مساعدی برای ازدواج و اشتغال دهه شصتی‌ها فراهم کند، زیرا با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور چشم‌انداز روشنی متصور نیست و به نظر می‌رسد همان‌گونه که دوران نوجوانی و جوانی این گروه در آتش بی‌برنامگی و بی‌مسئولیتی مدیران کشور سوخت، برای دوره سالمندی این جمعیت عظیم نیز هیچ برنامه‌ریزی‌ای صورت نگرفته است و به‌زودی باید شاهد بازی مسئولان با واژه «بحران سالمندی دهه شصتی‌ها» باشیم.

یک پنجم جمعیت کشور دهه شصتی هستند

براساس گزارش مرکز آمار ایران، دهه شصتی‌ها با جمعیتی حدود 16 میلیون و 802 هزار نفر یک‌پنجم جمعیت کشور را به خود اختصاص داده‌اند که از این میان ۵/۵۰ درصدشان مرد و 49.5 درصدشان زن هستند. این آمار نشان می‌دهد با وجود آنکه بیش از یک‌سوم جمعیت شاغلان کشور را متولدان دهه شصت تشکیل داده‌اند، اما همچنان بیش از نیمی از جمعیت بیکار کشور نیز به این گروه اختصاص دارد.

براساس این آمار از جمعیت هشت‌میلیون و ۴۸۳ هزار و ۸۹۳ نفری مردان، ۱۶ درصد بیکارند؛ همچنین ۳۲ درصد از هشت میلیون و ۳۱۸ هزار و ۱۵۳ نفری زنان دهه شصت بیکار هستند.

همچنین ۱۹ درصد دختران و ۳۳ درصد مردان این دهه هنوز ازدواج نکرده‌اند و هنوز فرزندی به دنیا نیاورده‌اند که این موضوع نگرانی‌هایی برای نظام سلامت کشور به دنبال دارد، زیرا براساس مطالعات کارشناسی بهترین سن باروری بین 20 تا 35 است و چنانچه زنان بعد از این سن تمایل به تجربه مادری داشته باشند باید از بسته‌های مراقبتی وزارت بهداشت استفاده کنند.

علاوه‌بر این از 78 درصد دختران دهه شصتی که ازدواج کرده‌اند؛ ۳۷ درصد یک فرزند، ۳۸ درصد دو فرزند، هشت درصد آنها سه فرزند، دو درصد نیز چهار فرزند و فقط یک درصد پنج فرزند یا بیشتر دارند، همچنین از هر دو خانوار، یک خانواده یک عضو دهه شصتی دارد که مدرک تحصیلی ۶۰ درصد آنها دیپلم یا زیردیپلم است؛‌ ۲۷ درصد آنها تحصیلات ابتدایی، راهنمایی و متوسطه، ۳۵ درصد تحصیلات عالی و ۲۸ درصد دیپلم و پیش‌دانشگاهی دارند.

۱۴۳۰ ایران سالخورده می‌شود

محمد میرزایی، رئیس انجمن جمعیت‌شناسی ایران و عضو هیات‌علمی دانشگاه تهران در مورد گذر جوانان دهه شصتی از سن ازدواج و باروری به «فرهیختگان» گفت: «براساس مطالعات صورت گرفته هم‌اکنون سن ازدواج برای زنان به 24 و برای مردان به 28 سال رسیده است، در حالی که اگر سن ازدواج خانم‌ها دو سال کاهش پیدا کند در روند باروری و زاد و ولد آنها تاثیرات بسیاری دارد.

کشور ما از اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 درگیر روند تحولات جمعیتی شد که این موضوع نیز روی ساختار سنی ما بسیار تاثیر گذاشت، به‌عنوان مثال ساختار جمعیتی ما پیش از این شکل هرم داشت که بعد از حرکت جمعیت به سمت ساختار سنی سالخورده در حال تغییر شکل استوانه‌ای است.

افزایش سن ازدواج و کاهش میزان ازدواج در کشور ناشی از دلایل و عوامل بسیاری است، به‌طوری که ابعاد اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی بسیاری در این زمینه نقش دارد زیرا از دهه 80 شاهد رشد منفی اقتصاد کشور هستیم که این موضوع در روند ازدواج بی‌تاثیر نیست.

هم‌اکنون ساختار جمعیتی کشور ما در حال تغییر است. به‌طوری که در دهه 60 نرخ زاد و ولد بسیار افزایش پیدا کرد و شاهد انباشتگی جمعیت بودیم. حال باید توجه داشته باشیم که این هرم سنی در حال حرکت به دوره سالمندی و سالخوردگی است.

در اواخر دهه 80 و اوایل دهه 90 بسیاری از جمعیت کشور در سنین بین 20 تا 35 سال بودند و در این دوره نیز ما شاهد دوبرابر شدن میزان ازدواج در کشور بودیم به‌طوری که تعداد ازدواج به 16 در هزار رسید، در حالی که پیش از این تعداد ازدواج حدود هشت در هزار بود، بنابراین زمانی که شاهد رشد ازدواج در کشور هستیم طبیعتا میزان موالید نیز افزایش پیدا می‌کند.

تغییر ساختار جمعیتی از جوان به سالخورده روی میزان ازدواج نیز تاثیر مستقیم دارد و شاهد کاهش میزان ازدواج در کشور هستیم اما این موضوع تعجب‌آور نیست و فقط تاثیر تغییرات ساختار سنی است که از اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 آغاز شده بود.

به‌طور کلی کشور ما در سال 1430 پس از این تغییرات ساختاری به یک ثبات نسبی می‌رسد که کشور از یک جمعیت جوان خارج شده و به یک جمعیت سالخورده می‌رسیم، البته سالخوردگی جمعیت نیز یک مفهوم آماری است و به این معنای عدم‌کارایی و فعالیت جمعیت نیست.

سالخوردگی جمعیت به زمانی اطلاق می‌شود که 15 درصد جمعیت یک کشور بیش از 65 سال داشته باشند و در سال 1430 حدود 15 درصد جمعیت ایران را سالخوردگان تشکیل می‌دهند.

ایران در پنجره فرصت طلایی جمعیت است

برآوردها نشان می‌دهد هم‌اکنون 70 درصد جمعیت کشور ما در حال فعالیت است و به برکت حضور دهه شصتی‌ها در پنجره جمعیتی شاهد یک فرصت طلایی هستیم که باید دولت و مسئولان در راستای توانمندسازی آنان گام بردارند و به جای نگرانی از موضوعاتی مانند سالخوردگی، عدم‌باروری و مهاجرت این جوانان تسهیلاتی برای ازدواج، اشتغال و مسکن در نظر بگیرند.

سن ازدواج در کشور ما بسیار تحت‌تاثیر شرایط اقتصادی و مالی قرار دارد و این موضوع روی کاهش ازدواج و تجرد جوانان تاثیرگذار است اما هنوز هم جای نگرانی نیست و می‌توان با یک برنامه‌ریزی مناسب برای جوان دهه شصت دنبال چاره بود.

ازدواج جوانان دهه شصت در اوایل دهه 90 افزایش پیدا کرد و به همان میزان شاهد تولد 1.5 میلیون نوزاد در سال 1393 بودیم، بنابراین ما هم‌اکنون در حال انتقال جمعیت هستیم. در حال حاضر بهبود وضعیت نظام سلامت، کاهش مرگ و میر، افزایش آموزش و سطح سواد و توسعه بهداشت به‌طور معجزه‌آسایی روی بقای افراد تاثیر‌گذار بوده و میزان متوفیات ما کمتر از 400هزار است.

اگر هم‌اکنون هم نرخ باروری زوجین بالا باشد شاهد رشد انفجاری جمعیت کشور خواهیم بود، بنابراین باید جامعه روند باروری را تعدیل کند که کشور ما نیز به تدریج در حال گذر از این مراحل است و همه کشور به‌طور طبیعی نیز چنین دورانی را پشت‌سر گذاشته‌اند.

در حال حاضر کشور به سمتی حرکت می‌کند که میزان مرگ‌ومیر افراد کند و از سوی دیگر نیز میزان موالید کم است. در همین راستا یکی از پیامدهای کاهش باروری انتقال ساختار سنی از جوانی به سالخوردگی است.

ایران هم‌اکنون در پنجره فرصت طلایی جمعیتی قرار دارد و بیشترین جمعیت کشور در سن 15 تا 64 سال و در سن فعالیت هستند که این موارد نگران‌کننده نیست، بنابراین به کاربردن واژ‌ه‌هایی مانند بحران و سونامی برای دهه شصتی‌ها مناسب نیست و این گروه سنی درگیر چالش است که باید با برنامه‌ریزی مناسب نیز از این دوران عبور کرد؛ طبیعتا هر کشوری در هر مقطع زمانی دچار چالش‌هایی است که باید به آنها رسیدگی و برای آن برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری کرد اما به‌طور کلی عنوان کردن بحران و سونامی سالمندی برای روند تغییر و انتقال ساختار جمعیتی درست و علمی نیست.»

افزایش تجرد قطعی زنان ایرانی

تاخیر در سن ازدواج منجر به سختگیری در امر ازدواج می‌شود. براساس آمار و مطالعات صورت‌گرفته بیش از 95 درصد جمعیت کشور تا 50 سالگی یک بار ازدواج می‌کنند و میزان تجرد قطعی در کشور بسیار پایین است اما به نظر می‌رسد به تدریج شاهد افزایش تجرد قطعی در زنان باشیم، به همین دلیل مسئولان دولت باید برنامه‌ریزی مناسبی برای این وضعیت داشته باشند زیرا تاخیر در سن ازدواج روی روند باروری زنان تاثیر‌گذار است.
 

بیکاری و اشتغال جوانان یکی از دلایل مهم در تاخیر ازدواج و افزایش سن ازدواج است، زیرا کسانی که کار و درآمدی نداشته باشند نمی‌توانند برای زندگی و ازدواج برنامه‌ریزی کنند برهمین اساس همواره به مسئولان و خانواده‌ها توصیه می‌کنیم شرایط ازدواج جوانان را تسهیل کنند که در این زمینه ارائه وام ازدواج و تسهیلات مسکن به جوانان دهه شصت می‌تواند در ترویج ازدواج بسیار مهم باشد.

 هم‌اکنون مساله اصلی ما رسیدگی به مشکلات و دغدغه‌های دهه شصتی‌هاست، بنابراین صرف انرژی دولت و دستگاه‌های برنامه‌ریزی بر هر چیزی غیر از توانمند‌سازی این جوانان اشتباه است و باید روی این موضوع سرمایه‌گذاری کرد، زیرا اگر جوانان دهه شصتی را توانمند کنیم در دوره سالمندی نیز با مشکلات کمتری مواجه خواهند بود بنابراین به دولت پیشنهاد می‌کنم توانمندسازی خیل عظیم جوانان را محور کار خود قرار دهد.

 

* نویسنده : مهرو ماهر روزنامه‌نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها