• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۲/۳۰
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
همه آنچه باید درباره اهدای عضو بدانیم

زندگی نذر کنیم

کتایون نجفی‌زاده، مدیرعامل انجمن اهدای عضو ایرانیان در مورد آمار اهدای عضو در ایران به «فرهیختگان» گفت: «براساس آماری که تاکنون اعلام شده حدود 25 هزار نفر در فهرست انتظار اهدای عضو قرار دارند که از این تعداد روزانه حدود هفت تا 10 نفر به دلیل نیازمندی به عضو پیوندی از دنیا می‌روند.

زندگی نذر کنیم
0.00
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، تصمیم‌گیری سختی است که بعد از شنیدن خبر مرگ مغزی عزیزتان از سوی بیمارستان، اعضای بدن او را به بیمار نیازمندی هدیه  یا او را زیر خروارها خاک دفن کنید. سالانه 16 هزار نفر به‌دلیل حوادث رانندگی در کشور جان خود را از دست می‌دهند و تعداد زیادی از جوانان به همین دلیل دچار مرگ مغزی می‌شوند، اما در حالی که فرد پیش از مرگ کارت اهدای عضو دریافت و تمایل خود را نسبت به اهدای اعضای بدنش اعلام کرده است، بازهم بیمارستان ملزم به رضایت‌گیری از والدین فرد مرگ مغزی است؛ گره‌ای که در بسیاری از موارد باز نمی‌شود و خانواده‌ او به اهدای عضو فرزندشان رضایت نمی‌دهند، بنابراین اعضایی که می‌تواند جان هشت تا 53 بیمار نیازمند را نجات دهد به‌سادگی به خاک سپرده می‌شود در حالی که بیماران نیازمند چشم‌انتظار دریافت عضو هستند.

امام‌خمینی(ره) اردیبهشت سال 68 فتوای استفاده از اعضای بدن افراد مرگ مغزی را برای بیماران نیازمند پیوند صادر کرد و در سال 79 قانون «پیوند اعضای بیماران فوت‌شده یا بیمارانی که مرگ مغزی آنان مسلم است» به تصویب رسید و سپس پیوند قلب، کبد و ریه در ایران آغاز شد که این تحول بزرگ در سیستم پزشکی کشور نور امیدی در چشم بیماران نیازمند عضو روشن کرد.

در حالی که فرد پیش از مرگ تمایل و رضایت خود را نسبت به بخشش و اهدای اعضای بدنش در قالب کارت اهدای عضو ثبت کرده است اما هنوز هم برخی خانواده‌ها حاضر به اهدای عضو نیستند و به‌دلیل نبود قانون و الزامات قانونی بیمارستان نمی‌تواند به‌صرف استناد به کارت اهدای عضو فرد مرگ مغزی، اعضای او را به بیماران نیازمند دیگری اهدا کند در حالی که اگر نیاز به رضایت خانواده است پس دلیل ثبت‌نام و دریافت کارت اهدای عضو چیست؟!

برخی معتقدند همین که فرد پیش از مرگ چنین کارتی را دریافت کرده است نشان می‌دهد تمایل و رضایت قلبی برای اهدای عضو دارد و خانواده فرد باید با درنظر گرفتن تمایل فرزندشان در زمان حیات به این خواسته عمل کرده و به‌راحتی رضایتمندی خود را از اهدای عضو اعلام کنند، اما با توجه به اینکه الزامات قانونی و حقوقی در این زمینه وجود ندارد و جلب رضایت خانواده ملاک عمل واحد پیوند و فراهم‌آوری اعضا قرار می‌گیرد، بر همین اساس برخی اولیای دم از اهدای اعضای فرزندشان خودداری می‌کنند.  در حالی که این کارت می‌تواند به‌منزله وصیت فرد تلقی شود و مراجع قانونی نسبت به اجرای آن تاکید داشته باشند، اما همچنان به‌دلیل ضعف فرهنگ‌سازی و آگاه‌سازی خانواده‌ها با مشکلاتی در زمینه اهدای عضو از بیمار مرگ مغزی مواجه هستیم.

 ۲۵ هزار بیمار چشم انتظار عضو

کتایون نجفی‌زاده، مدیرعامل انجمن اهدای عضو ایرانیان در مورد آمار اهدای عضو در ایران به «فرهیختگان» گفت: «براساس آماری که تاکنون اعلام شده حدود 25 هزار نفر در فهرست انتظار اهدای عضو قرار دارند که از این تعداد روزانه حدود هفت تا 10 نفر به دلیل نیازمندی به عضو پیوندی از دنیا می‌روند.

خوشبختانه روزبه‌روز شاهد افزایش آمار اهدای عضو در کشور هستیم، به‌طوری که هم‌اکنون رتبه یک اهدای عضو در منطقه به ایران اختصاص دارد و حتی در برخی پیوندها رکورددار است به‌عنوان مثال بیمارستان شیراز رتبه اول دنیا در پیوند کبد را دارد و مرکز پنسیلوانیای آمریکا در پیوند کبد رتبه دوم را به خود اختصاص داده است.
همچنین در بحث رضایت‌گیری از خانواده بیمار مرگ مغزی ایران با اجرای متد رضایت‌گیری نسبت به خیلی مناطق از جایگاه خوبی برخوردار است به‌طوری که هم‌اکنون آمار رضایت‌گیری ما حدود 70 درصد است.

متاسفانه سال گذشته به‌دلیل وجود برخی از مشکلات عمومی و اقتصادی کشور و همچنین مشکلات داخلی وزارت بهداشت، شاهد افت در روند طبیعی اهدای عضو و پیوند از مرگ مغزی بودیم زیرا علاوه‌بر وجود مشکلات اقتصادی کشور، مرکز پیوند وزارت بهداشت نیز بدون رئیس بود و نظارت و بازرسی از سوی وزارت بهداشت صورت نگرفت، همچنین پول مراکز پرداخت نشده بود که نتوانستیم افزایش اهدا و پیوند عضو داشته باشیم. البته در 6 ماهه دوم سال گذشته مسئولان وزارت بهداشت تلاش کردند که آمار رو به پایین پیوند از مرگ مغزی را جبران کنند؛ به‌طوری که بعد از انتصاب ریاست جدید مرکز پیوند وزارت بهداشت به رقم 936 اهدای عضو در سال گذشته رسیدیم.

 رونمایی از سامانه ثبت اهدای عضو

علاوه‌بر این با توجه به اینکه سامانه جامعی از اطلاعات اهدای عضو در وزارت بهداشت وجود نداشت این وزارتخانه همواره آمار حدودی اهدای عضو و صف انتظار پیوند را اعلام می‌کرد که پس از واگذاری راه‌اندازی این سامانه به انجمن اهدای عضو ایرانیان، فاز اول این سامانه راه‌اندازی شده است و پس از این آمار اهدای عضو، ‌نیاز به پیوند، نیازمندی به اعضا به صورت دقیق و براساس اطلاعات سامانه ثبت اطلاعات فراهم‌آوری و پیوند کشوری اعلام می‌شود. امیدواریم امسال اجازه ندهیم هیچ بیمار نیازمند پیوند عضو به‌دلیل نرسیدن عضو مورد نیاز از دنیا بر ود زیرا هم‌اکنون افراد مرگ مغزی بسیاری داریم که اعضای مناسب اهدای آنان زیر خاک دفن می‌‌شود.

  درج نشان اهدای عضو در گواهینامه رانندگی به کجا رسید؟

در کشورهای دیگر نشان اهدای عضو در گواهینامه رانندگی و پلاک ماشین افراد ثبت می‌شود. بر همین اساس حدود 58 درصد بزرگسالان این کشورها تمایل خود را به اهدای عضو اعلام کردند درحالی‌که این آمار در کشور ما حدود 10 درصد است.

به همین منظور سال‌ها این موضوع را پیگیری کردیم که درنهایت مراحل حقوقی و قانونی آن در وزارت بهداشت، وزارت کشور، ناجا و سایر نهادهای مرتبط پیگیری شده است تا از این طریق بتوانیم تبصره‌ای به قانون گواهینامه‌ها اضافه کنیم. البته سال گذشته این موضوع در کمیسیون اجتماعی رد شد، اما طی پیگیری‌ها و مذاکرات مجدد، این فرآیند درحال انجام است و در هیات دولت مطرح و مصوب خواهد شد.

 چطور کارت اهدای عضو بگیریم؟

کسانی که تمایل به دریافت کارت اهدای عضو دارند می‌توانند با ارسال کد ملی خود به شماره ۳۴۳۲ در عرض 20 ثانیه کارت اهدای عضو خود را در هر محلی که باشند در سامانه اهدا ثبت کرده و به‌سرعت و سهولت، کارت اهدای عضو خود را دریافت کنند.

همچنین کسانی که پیش از این ثبت‌نام کرده و کارتی دریافت نکرده‌اند نیز می‌توانند با تماس با انجمن اهدای عضو ایرانیان، روند صدور کارت‌ اهدای عضو خود را پیگیری کنند.

 هزینه اهدا و پیوند عضو در ایران چگونه است؟

هزینه اهدای عضو و پیوند اعضا در ایران با دولت و وزارت بهداشت است؛ بنابراین از احتمال بروز مشکلات اخلاقی در این زمینه جلوگیری شده و این درحالی است‌ که برخی از کشورها هنوز درگیر این مشکل هستند. علاوه‌بر این اگر قرار بود گیرنده عضو، هزینه پیوند را پرداخت کند به این صورت فقط افراد متمول و پولدار می‌توانستند عضو دریافت کنند و افراد فقیر فقط اهدا‌کننده عضو بودند مانند کشور هندوستان که دچار این مشکل است.

 چرا اهدای عضو به صرف داشتن کارت اهدا الزامی نیست؟

ما تمایلی به قانون شدن دریافت عضو از بیمار مرگ مغزی دارنده کارت اهدا عضو نداریم و نمی‌خواهیم به صورت اجباری و بدون رضایت خانواده از دارندگان کارت اهدا، عضو دریافت کنیم زیرا سایر کشورهایی که به‌صورت قانونی از هر بیمار مرگ مغزی، عضو دریافت می‌کنند تجربه خوبی از این اقدام نداشتند.

برخی از کشورها که برخلاف نظر خانواده از فرد مرگ مغزی، عضو دریافت کرده و به بیمار دیگری پیوند زده بودند شاهد تجربیات منفی بودند به‌عنوان مثال چون بیمار مرگ مغزی، تپش قلب دارد خانواده عنوان کرده بود که بیمارستان به دلیل پیوند اعضای بیمار من به فرد دیگری دستگاه‌ها را از او قطع کرده است که این اظهارات بازتاب منفی‌ای در جامعه داشت. بنابراین آنها نیز سعی کرده‌اند از خانواده فرد مرگ مغزی، رضایت گرفته و پس از آن اهدای عضو انجام دهند.

 چه اعضایی قابل اهدا هستند؟

هر بیمار مرگ مغزی می‌تواند هشت عضو خود شامل کبد، قلب، ریه، کلیه، لوزالمعده، روده و... را اهدا کرده و درکنار آن نیز می‌تواند تا 53 بافت شامل قرنیه و تاندون را اهدا کند و برهمین اساس می‌توان تعداد زیادی نسج به افراد دارای معلولیت اهدا کرد.

براساس قانون اهدای عضو از یک ایرانی به یک تبعه کشور دیگر ممنوع است و هر دو بیمار اهدا‌کننده و دریافت‌کننده باید تبعه یک کشور باشند. برای اهدای عضو هیچ محدودیتی وجود ندارد و از کودک یک روزه تا پیرمرد

90 ساله می‌توان عضو دریافت و پیوند زد، حتی برای بیماری‌هایی مانند مبتلایان به ایدز و هپاتیت نیز هیچ محدودیتی نیست زیرا به محض حضور بیمار مرگ مغزی در بخش تیم پیوند و فراهم‌آوری، اعضای او را مورد بررسی قرار می‌دهند.

 جایگاه‌ استان‌های کشور در اهدای عضو

براساس مطالعات صورت گرفته، یزد رتبه اول اهدای عضو در کشور را به خود اختصاص داده است و پس از آن نیز یاسوج در لیست استان‌های پیش رو در اهدای عضو قرار دارد.

در هشت ماه اخیر برای دو استان سیستان‌و‌بلوچستان و هرمزگان دوره‌های آموزشی برگزار شده است زیرا این دو استان اصلا اهدای عضو نداشتند، اما پس از برگزاری دوره‌ها و فرهنگ‌سازی عمومی شاهد رشد اهدای عضو در این دو استان بودیم، به‌طوری که به میانگین 12 در میلیون رسیده است. هم‌اکنون متوسط آمار کشوری حدود 11.40 در میلیون بود که این استان از رکورد کشوری نیز پیشی گرفته است.

 اختلاف‌نظر در حوزه قانون

علی نجفی‌توانا، حقوقدان و عضو هیات‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی در این زمینه به «فرهیختگان» گفت: «در اکثر کشورهای جهان اهدای اعضای بدن تقریبا براساس قانون بلامانع است زیرا براساس قانون، بسترساز اهدای زندگی و نجات جان انسان دیگری است.

در قوانین ما به‌دلیل دیدگاه‌های مخالف و موافق اهدای عضو،  موضوع از پیچیدگی خاصی برخوردار است؛ در حقیقت بسیاری از فقها به‌دلیل حرمت میت با اهدای عضو مخالفند و برخی دیگر با توجه به موافقت انسان قبل از مرگ به‌دلیل ضرورت نجات دیگری و وجود اضطرار از نظر شرعی با اهدای عضو مخالفتی ندارند و با احتیاط در این مورد اظهارنظر می‌کنند.

طبیعتا موافقان معتقدند با توجه به اینکه متوفی قبل از فوت بر جان خود مسلط است، می‌تواند با وصیت موافقت خود را برای اهدای اعضای خود به بیماران نیازمند اعلام کند و این وصیت همانند وصیت بر اموال و ماترک موثر و قابلیت اجرا داشته باشد.

در نظر داشته باشیم در قانون مجازات اسلامی درمورد بخشش جانی توسط فردی که در اثر صدمات وارده در حال فوت است دو دیدگاه فقهی وجود دارد که در دیدگاه اول عده‌ای معتقدند فرد مصدوم نمی‌تواند قبل از فوت جانی را از مجازات برهاند و عفو کند چون با توجه به قاعده اسقاط ما لم یجب، مالکیتی بر جان خود ندارد زیرا بعد از مرگ متعلق به اولیای دم است و او بر جان خود بعد از فوت تسلطی ندارد و حق قصاص متعلق به اولیای دم است، اما از سال 70 به بعد در ماده 268 پیش‌بینی شد اگر قربانی قبل از فوت جانی را از مجازات قصاص عفو کند، اولیای دم نمی‌توانند چنین قاتلی را قصاص و تقاضای اعمال مجازات کنند.

در حوزه فقهی نسبت به برخی از این مسائل وحدت نظری وجود ندارد و درمورد اهدای عضو هم با توجه به اینکه در عمل دیده می‌شود بسیاری از اشخاص مبادرت به بخشش اعضای خود برای بیماران کردند به‌طور عملی این اقدامات در راه یک نگاه انسان‌دوستانه انجام می‌شود.

وجود این شرایط که ناشی از اختلاف‌نظر علما و مسئولان بود باعث شد مجلس شورای اسلامی در سال 79 قانونی را به تصویب برساند که با توجه به آیین‌نامه بستری فراهم شود درصورتی که پزشکان مرگ مغزی را تشخیص داده‌اند و  بیمار قبل از فوت خود وصیت یا نسبت به اهدای عضو خود اقدام کرده باشد، پیوند اعضای چنین بیمارانی که مرگ مغزی آنان مسلم است با نظر هیات کارشناسان می‌تواند اهدای عضو صورت گیرد، زیرا خود بیمار وصیت کرده اما در این قانون ما با یک مشکل اساسی مواجهیم؛ در قانون آمده است اگر شخص بیمار وصیت کند یا اولیای دم رضایت دهد، امکان اهدای عضو وجود دارد.  در قانون موافقت بیمار با کلمه «یا» و موافقت اولیای دم جدا شده است که بسیاری معتقدند براساس این قانون، وصیت بیمار باید بعدها مورد تنفیذ اولیای دم قرار گیرد و دو شرط باید با هم وجود داشته باشد، زیرا صرف خواست شخص با توجه به اینکه تعلقی به جسم خود ندارد نسبت به اهدای عضو وی اقدام کنیم و رضایت اولیای دم در اهدای عضو فرد مرگ مغزی لازم است. 

وقتی شخص قبل از فوت با اهدای عضو خود موافقت می‌کند قانونگذار با توجه به‌صراحت قانون می‌تواند به‌صرف موافقت شخص یا وصیت قانونی وی نسبت به اهدای عضو اقدام کند.  اما برخی معتقدند باید هر دو شرط وصیت فرد مرگ مغزی و خانواده وی موجود باشد تا بتوان نسبت به اهدای عضو تصمیم‌گیری کرد و موافقت ولی میت هم شرط اهدای عضو خواهد بود.  معتقدم با توجه به‌صراحت ماده‌واحده سال 1379 به‌صرف اثبات وصیت شخص مرگ مغزی، او باید این اختیار را داشته باشد که بعد از مرگ نسبت به اهدای اعضای بدنش با تشخیص پزشک اقدام کند و این امر می‌تواند در چارچوب وصیت مورد استناد قانون قرار گرفته و عملی شود.

همچنین با توجه به اینکه شخص می‌تواند با چنین وصیتی نسبت به اهدای اعضای خود اقدام کند و نیازی به موافقت اولیا ندارد، اما معمولا بعد از احراز وصیت، ولی میت هم باید اعلام رضایت کند و تنفیذ وصیت و موافقت با اهدای عضو، خانواده خواهد بود.»

  نشان «اهدای عضو» به کارت‌ پزشکان می‌آید

 علیرضا سلیمی، معاون آموزش و پژوهش سازمان نظام پزشکی با اشاره به روز ملی پیوند اعضا که مصادف با ۳۱ اردیبهشت‌ماه است، گفت: «بحث پیوند اعضا در ایران به‌طور جدی دنبال می‌شود و با این اقدام می‌توان افراد زیادی را به زندگی امیدوار کرد و تعدادی از این افراد این شانس را دارند که زندگی جدیدی آغاز کنند.»  وی افزود: «در حال حاضر در کشور یک لیست انتظار ۲۷ هزار نفره داریم، یعنی ۲۷ هزار نفر در لیست انتظار پیوند عضو هستند و سالانه حدود هزار مورد از افراد مرگ ‌مغزی به اهدای عضو می‌رسند. به‌طور متوسط هرکدام 5/2 عضو اهدا می‌کنند، بنابراین سالانه حدود دوهزار و ۵۰۰ عضو در کشور اهدا می‌شود.  علاوه‌بر آن تعدادی پیوند کلیه هم داریم که عمدتا از طریق کسانی که رابطه فامیلی دارند، انجام می‌شود؛ بنابراین همچنان باید روی فرهنگ‌سازی اهدای عضو کار کرد؛ چراکه هر بیمار مرگ مغزی می‌تواند بین یک تا هشت عضو را اهدا کند.

از طرفی سازمان نظام پزشکی با انجمن‌های ذی‌ربط حوزه اهدای عضو تفاهمنامه‌ای تدوین کرده است که براساس آن بتوانیم نشان اهدای عضو را روی برخی کارت‌های عمومی حک کنیم. این اقدام در بسیاری از کشورها انجام می‌شود و اگر فردی تمایل به اهدای عضو داشته باشد، نشان اهدای عضو را روی کارت‌هایی مانند گواهینامه رانندگی و... حک می‌کند. بر همین اساس می‌توانیم این نشان را روی کارت سازمان نظام پزشکی حک کنیم.

این اقدام هم جنبه تشویقی و تبلیغی داشته و هم اینکه بازماندگان فرد دچار مرگ‌ مغزی شده به نیات قلبی فرد پی می‌برند. هرچند بازهم اولیای دم باید رضایت دهند، اما با این اقدام پروسه رضایت‌گیری راحت‌تر می‌شود. امیدوارم به‌زودی با تایید شورای عالی و سیر مراحل قانونی بتوانیم این اقدام را انجام دهیم و نشان اهدای عضو را روی کارت‌های نظام پزشکی حک کنیم.»

 

* نویسنده : مهرو ماهر روزنامه‌نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها