• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۱
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
علی منتظری، کارشناس مسائل خاورمیانه در گفت‌وگو با «فرهیختگان»:

سفر پمپئو به عراق منفعلانه بود

هدف سفر وزیر امور خارجه آمریکا به عراق، ممانعت از راه‌اندازی کریدور راهبردی و اقتصادی تهران- بغداد- سوریه بود.

سفر پمپئو به عراق منفعلانه بود
0.00
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»،مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا، سه‌شنبه هفته‌گذشته، شبانه و به صورت مخفیانه وارد عراق شد. او با عادل عبدالمهدی نخست‌وزیر و برهم صالح رئیس‌جمهور عراق دیدارکرد. بیانیه منتشرشده از سوی نخست‌وزیر عراق و روایت یک منبع آگاه از دیدار پمپئو با صالح حاکی از آن بود که عراق حاضر به پذیرش درخواست آمریکا درباره ایران نیست. پیش و پس از سفر پمپئو به بغداد او چنان وانمود کرد که اصلی‌ترین مساله در این سفر ناگهانی «نگرانی از تهدید» ایران است. در کنار این بزرگنمایی، او از تمایل شدید آمریکا برای سامان دادن به قراردادهای تجاری نیمه‌کاره با عراق و باقی ماندن نیروهای آمریکایی در این کشور هم سخن گفت. با این حال، پمپئو ترجیح داد بیشتر تمرکز رسانه‌ای‌اش از دلایل سفر را روی ایران بگذارد و سایر مسائل را در دیدارهایش پیگیری کند. علی منتظری، کارشناس مسائل خاورمیانه معتقد است دلیل اصلی سفر پمپئو آن چیزی نیست که او به رسانه‌ها گفته است. او به «فرهیختگان» گفت که دلیل اصلی سفر پمپئو به بغداد تلاش برای سنگ‌اندازی در مسیر ایجاد کریدور زمینی بین تهران- بغداد- دمشق است. منتظری می‌گوید آمریکا با استفاده از نیروهای نظامی و تروریست‌های هم‌پیمانش سعی کرد این کریدور را که راهی برای افزایش مبادلات اقتصادی سه کشور و همچنین خنثی‌کننده بخش زیادی از تحریم‌های ضدایرانی آمریکاست، مسدود کند. این کریدور اقتصادی و راهبردی می‌تواند تهران را به دریای مدیترانه و از آنجا به کشورهای اروپایی و آفریقایی متصل ‌کند. این اقدام با استقبال چین که با طرح توسعه‌طلبانه «یک کمربند، یک جاده» به دنبال پیوند به اروپا و آفریقاست، همراه شده و این کشور پیشنهاد مشارکت در طرح را نیز داده است. متن گفت‌و‌گو با علی منتظری را در ادامه می‌خوانید.


سه‌شنبه‌شب هفته‌گذشته مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا به صورت ناگهانی و مخفیانه وارد عراق شد. ارزیابی شما از این سفر و اهداف آن چیست؟

طی چند ماه اخیر ایران فعالیت‌های گسترده‌ای را بر اساس استراتژی توسعه روابط اقتصادی با عراق انجام داده و سرمایه‌گذاری زیادی نیز در این زمینه صورت گرفته است. ایران بعد از توسعه روابط اقتصادی‌ با عراق به بازسازی سوریه و ایجاد خط زمینی و نهایتا خط ریلی میان تهران- بغداد- دمشق چشم دارد که این به معنای رسیدن ایران به دریای مدیترانه است.

اهمیت کریدور «تهران- بغداد- دمشق» چیست؟

بر اساس نظر بسیاری از کارشناسان اگر ایران موفق شود مرز بین سوریه و عراق را برای گسترش مبادلات اقتصادی مورد استفاده قرار دهد، این مساله انعکاس‌های اقتصادی بسیار زیادی در اقتصاد سه کشور خواهد داشت. با باز شدن این مسیر، روند بازسازی سوریه آغاز خواهد شد و اقتصاد عراق و ایران که اکنون تحت شدیدترین تحریم‌های اقتصادی آمریکا قرار دارد، شکوفاتر خواهد شد. البته آمریکایی‌ها به اهمیت بازگشایی این مسیر کاملا واقفند و پیش از شکست داعش در سوریه، درصدد بودند نیروهای این گروه تروریستی را در مرز سوریه و عراق مستقر کنند تا این مسیر بسته شود. البته با تدابیری که کارشناسان نظامی ایران با همکاری ارتش عراق، ارتش سوریه و نیز با همکاری روس‌ها اتخاذ کردند، نیروهای مشترک عراقی و سوری زودتر به مرزها رسیدند و نقشه بسیار خطرناک آمریکا در آن منطقه عملی نشد. با وجود شکست داعش، آمریکایی‌ها درصددند از نیروهای باقی مانده این گروه در داخل سوریه که بین چهار تا پنج‌هزار نفر برآورد می‌شوند، استفاده کنند تا این خط زمینی را که از البوکمال در مرز زمینی سوریه و عراق آغاز می‌شود، ناامن کنند. اگر این اتفاق بیفتد کاروان‌های حامل کالا که از این مسیرها عبور می‌کنند، مورد تعرض نظامی قرار خواهند گرفت. هفته گذشته عملیات مشترک جدیدی از سوی ارتش سوریه و عراق جهت پاکسازی کامل مرزها انجام شد. پمپئو می‌داند چرا این عملیات صورت گرفت و می‌داند چرا ارتش سوریه و عراق این عملیات مشترک را انجام دادند، به همین دلیل به منطقه آمد که تمامی تلاشش را برای خنثی‌سازی این عملیات انجام دهد.

پس می‌توان گفت برخلاف فضاسازی رسانه‌ای غربی‌ها، این سفر بیش از سفری کنشگرایانه، منفعلانه و واکنشی بوده است؟

گفته می‌شود که سفر وزیر امور خارجه آمریکا به بغداد برنامه‌ریزی‌شده نبوده است. اگر این مساله درست باشد، می‌شود گفت همین‌طور است و سفری منفعلانه بوده است. انگار کلاه سر آمریکایی‌ها رفته و یک زنجیره مهم را در محاصره اقتصادی ایران نادیده گرفته‌اند و به همین جهت سراسیمه آمده‌اند تا تحت عنوان معافیت‌های تحریمی برای عراق، اهداف دیگری را دنبال کنند. آمریکا در زمینه تحریم‌ها، توانایی همراه کردن عراق با خود را ندارد و برای همین تمدید کردن یا نکردن معافیت عراق مساله چندان مهمی نیست. عراق با توجه به نقشه سیاسی که در این کشور شکل گرفته است صددرصد همکاری‌های اقتصادی و تجاری خود را با ایران توسعه خواهد داد و آمریکا نمی‌تواند در این روابط خلل ایجاد کند. اگر آمریکا بخواهد فشاری خارج از حد وارد کند، آن بخش از نیروهای نظامی آمریکایی که در عراق باقی مانده‌اند به همراه نظامیانی که بعد از عقب‌نشینی از سوریه به آنها پیوسته‌اند، مورد تهدید نیروهای عراقی قرار خواهند گرفت. [دلیل این واکنش این است که] آمریکا با فشار بر عراق برای قطع روابط اقتصادی‌اش با ایران، استقلال این کشور را در معرض خطر قرار خواهد داد. بنابراین [باید گفت] هدف اصلی پمپئو، اخلال در ایجاد خط زمینی بین سه کشور ایران، عراق و سوریه بوده است. این مسیر بخش زیادی از مشکلات اقتصادی منطقه را می‌تواند حل و یک هم‌پیمانی اقتصادی ایجاد کند که سه کشور برخلاف مسیر آمریکا در منطقه حرکت کنند. البته در حال حاضر با ترکیبی که در نیروهای سیاسی و امنیتی عراق مشاهده می‌شود، سفر پمپئو با موفقیت همراه نخواهد شد.

در چند ماه اخیر طرحی در پارلمان عراق مورد بحث قرار گرفت درباره اخراج نیروهای آمریکایی از عراق، سفر پمپئو چه ارتباطی با این مساله می‌تواند داشته باشد؟

فکر نمی‌کنم به این موضوع ارتباطی داشته باشد، زیرا این حضور طبق پیمان امنیتی-نظامی است که بین دولت عراق و آمریکا امضا شده است. دولت عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر فعلی عراق یا هر دولت دیگری به‌سادگی نمی‌تواند آن را لغو کند. حتی با فرض وجود چنین توافقنامه امنیتی-نظامی دولت عراق یک دولت کاملا مستقل است و می‌تواند در مورد سرنوشت خودش تصمیم بگیرد و از همین رو برخی نمایندگان پارلمان تلاش کرده‌اند که تبصره‌هایی به نفع عراق در آن توافقنامه بگنجانند. البته برخی جناح‌های سیاسی معتقدند این توافقنامه دیگر بی‌مصرف شده است و باید لغو شود. ولی دلیل اصلی سفر پمپئو مساله اخراج نیروهای نظامی آمریکا از عراق نیست.

آمریکا نمی‌تواند با حضور نظامی مستقیم یا دوباره از طریق گروه‌های تروریستی مرز بین عراق و سوریه را مسدود کند؟ آمریکا برای بستن مسیر چه نیازی به مذاکرات سیاسی دارد؟

قطعا نمی‌توانند این کار را انجام بدهند. با چه توانی می‌خواهند دست به اقدام نظامی بزنند؟ آمریکایی‌ها مدتی است در حال تبلیغ این هستند که ایران به وسیله نیروهای نیابتی‌اش قصد حمله به آنها را دارد. این یک تهمت است و این نیروهای آمریکایی هستند که تروریست‌ها را تقویت می‌کنند. آمریکایی‌ها نمی‌توانند مستقیما بگویند که یک خط زمینی باز شده است و ما می‌خواهیم آن را مسدود کنیم، زیرا این مسیر به صورت طبیعی وجود دارد و فعالیت‌هایی هم که در آن صورت می‌گیرد صلح‌آمیز است. آمریکا نمی‌تواند بی‌هیچ دلیلی حمله کند، زیرا پاسخ به آن حمله بسیار شدید خواهد بود و قطعا تهاجمی علیه مواضع آمریکایی‌ها در سوریه و عراق صورت خواهد گرفت. بنابراین آمریکایی‌ها سعی می‌کنند از نیروهای سیاسی و وابسته‌‌شان در منطقه استفاده کنند و با تهییج این گروه‌ها، علیه روابط اقتصادی ایران و عراق وارد میدان شوند. هدف اصلی سفر، تاثیر‌گذاری بر گروه‌های سیاسی وابسته به آمریکاست، زیرا بقیه راه‌ها مسدودند و آمریکا توان حمله نظامی را نخواهد داشت.

احتمال موفقیت آمریکا در شکست این کریدور اقتصادی چقدر است؟

احتمال موفقیت چنین کاری زیاد نیست، زیرا نیروهایی که برنامه اقدامات مشترک اقتصادی بین ایران و عراق را در دولت عراق تعیین می‌کنند (از ریاست‌جمهوری تا پارلمان و اکثریت قاطع جریان‌های سیاسی عراق) به توسعه روابط اقتصادی با ایران معتقدند. حتی در شرایطی که آمریکا تحریم‌های حداکثری را علیه ایران وضع کرده است، آنها بر تعاملات اقتصادی اصرار دارند. برای مخالفت با این کریدور، آمریکا از نیروهای سیاسی وابسته‌اش استفاده خواهد کرد ولی سنگینی‌ترازو به نفع طرف‌هایی است که طرفدار استقلال عراق و افزایش روابط اقتصادی ایران و عراق هستند.

آیا می‌توان گفت در صورت بازگشایی کریدور زمینی بین ایران، عراق و سوریه آمریکا عملا از دور بازی‌های منطقه‌ای خارج می‌شود؟

خیر نمی‌شود این ادعا را درست خواند. باز شدن مرز زمینی عراق و سوریه که باعث حرکت ایران به سمت فعالیت‌های اقتصادی در این دو کشور می‌شود، بیشتر به‌عنوان یک خط اقتصادی مطرح است نه یک خط نظامی. از سوی دیگر آمریکایی‌ها هنوز عوامل و اهرم‌های مختلفی در منطقه دارند. هنوز تکلیف منطقه ادلب در شمال سوریه و وضعیت ارتباط کردها با دولت سوریه مشخص نشده است و همچنان نیروهای آمریکایی در منطقه الحسکه سوریه حضور دارند. نمی‌شود گفت این داستان پایان می‌یابد، اما می‌توان این‌طور ارزیابی کرد که با باز شدن این خط امکان ایجاد هم‌پیمانی‌های نظامی و اقتصادی ایران- عراق- سوریه در منطقه پدید می‌آید. در شرایطی که روسیه نیز با این اتفاق همراهی کند، ما می‌توانیم هم‌پیمانی امنیتی و نظامی بزرگ‌تری را در منطقه غرب آسیا سازماندهی کنیم.

با باز شدن کریدور زمینی ایران- مدیترانه تحریم‌ها علیه ایران بی‌اثر خواهد شد؟

بله، این اتفاق خواهد افتادو [باز شدن این مسیر] بخش زیادی از تحریم‌ها علیه ایران را بی‌اثر خواهد کرد. تاثیرات اقتصادی باز شدن مسیر تهران- مدیترانه آنقدر مهم بود که آمریکا برای بستن آن در قضایای سوریه نیروهای داعش را به سمت بستن این مسیر ببرد تا هیچ راه زمینی‌ای بین سوریه و عراق وجود نداشته باشد. این مرز یک منطقه بسیار استراتژیک است و برای رشد و توسعه اقتصادی کشورهای منطقه و مقابله با تحریم‌ها [حفظ آن] لازم است.

 

* نویسنده : سیدمهدی طالبی روزنامه‌نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها