• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۵/۱۰/۰۴
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0

مبدا‌گرایی فرهنگی در شعر منوچهر آتشی

علی قنبری: مبداگرایی (primitivism )یا همان برگشتن به مبادی اولیه دو نوع است، یکی مبداگرایی فرهنگی و یکی هم مبداگرایی زمانی. در مبدا‌گرایی زمانی، توجه، به پدیده‌ها و دستاوردهای زندگی، فرهنگ و هنر انسان در زمان‌های گذشته است.

برای نمونه تمایل شعرای دوره  بازگشت ادبی به شعرای متقدم، یا علاقه و توجه نویسندگان و متفکران دوران رنسانس در اروپا به افکار و آثار اندیشمندان و شعرای روم و یونان باستان، و همچنین در شعر نو فارسی تمایل احمد شاملو به استفاده از نثر بیهقی یا نیز لحن کاربردی اخوان ثالث و شاعران بسیاری که تمایل به کاربرد نحو آرکائیک دارند مورد مثال من است. در ادبیات امروز نیز این وضعیت کاربرد دیگرگونه‌ای یافته و در آثار بسیاری از شاعران و به‌ویژه داستان‌نویسان این مورد به مثابه یک شگرد پست مدرن مورد استفاده قرار می‌گیرد که از منظری هرمنوتیکی، ظاهرا چون ما این وضعیت را چون یک دال در یک زمینه جدید قرار می‌دهیم با مدلول تازه‌ای روبه‌رو هستیم.

اما این مبداگرایی مورد نظر من در شعر آتشی از جنس دیگری است که اصطلاحا به آن مبداگرایی فرهنگی می‌گوییم. در مبدا‌گرایی فرهنگی گرایش و تمایل به جلوه‌های طبیعی و امتناع و اجتناب از پدیده‌های مصنوعی است. در واقع پدیده‌های خودجوش، طبیعی و ناب بر پدیده‌های ساختگی برتری دارند. شما صورت‌بندی بدوی‌گرایی فرهنگی را در آثار رمانتیک‌ها، سمبولیست‌ها و حتی سوررئالیست‌ها هم می‌بینید. در شعر رمانتیک‌ها حس‌پذیری نیرومند و کودکانه در این راستاست. در آثار سمبولیست‌ها نمادگرایی و به‌زعم ایشان کنارزدن پرده‌های ظاهری اشیا و پدیده‌ها و راه یافتن به کنه وجود اشیا به این منوال است و در سوررئالیسم نیز تسلیم در برابر جریان ضمیر ناخودآگاه نوعی بدوی‌گرایی فرهنگی را رقم می‌زند.
در دوره شعری آتشی شما به‌طور پراکنده با وجوه رمانتیک و سمبولیستی آن روبه‌رو هستید.
یکی از مولفه‌های برجسته بدوی‌گرایی فرهنگی، ارجمند دانستن انسان تعلیم نیافته است که این آیین را در اصطلاح «وحشی ارجمند» یا  «the noble savage» می‌گویند. ریشه تفکر وحشی ارجمند در حیات فرهنگی اروپا بر گرایش به پاکی و بی‌گناهی انسان اولیه و تمدن نیافته است و از جمله نویسندگانی که با این تفکر دامن زد، ژان ژاک روسو بود. روسو در کتاب امیل می‌گوید: «هر آنچه تازه از زیر دست آفریدگار در آمده باشد خوب است، همه چیزها در دست انسان زوال می‌پذیرد.»
«عبد وی جط»، «اسب سفید وحشی» و «میر مهنا» نمونه‌های کاملا شناخته شده «وحشی ارجمند» در کارنامه شعری آتشی و در ادبیات معاصر ماست. در واقع اینها شخصیت‌های وحشی، بدوی و تابع تربیت شهری و اهلی نیستند، اما پاک، شریف و بی‌گناه هستند. در واقع می‌خواهم بگویم این رویکرد یک رویکرد کاملا کلاسه‌بندی شده و در شعر غرب کاملا مسبوق به سابقه است.

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها