• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۷/۱۰/۱۸
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
یادداشتی از حجت‌الاسلام محمدحسن گلی‌شیردار

اسوه فقاهت کاربردی و پژوهش هدفمند

رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای در توصیف آیت‌الله هاشمی‌شاهرودی، در کنار تعبیر به «مرجع عالیقدر»، تعابیر «استاد بزرگ» و «کارگزار وفادار» را نیز آورده‌اند، چه اینکه نقش آن فقیه بزرگ در سرنوشت حوزه‌های علمیه و نیز نقش‌آفرینی ایشان در نصرت دادن به نظام اسلامی و همراهی دائمی با آن بوده است.

اسوه فقاهت کاربردی و پژوهش هدفمند
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، متن زیر یادداشتی از حجت‌الاسلام و المسلمین محمد‌حسن گلی‌شیردار، عضو هیات‌علمی دانشگاه امام صادق‌(ع) و عضو هیات امنای پژوهشگاه فقه نظام درمورد شخصیت علمی و عملی مرحوم آیت‌الله العظمی هاشمی‌شاهرودی است. حجت‌الاسلام گلی‌شیردار که به‌طور مستقیم به مدت 6 سال از درس خارج فقه مرحوم شاهرودی بهره برده است در 20 سال گذشته با ایشان مرتبط بوده و از ابتدای تاسیس دانشگاه عدالت هم به‌عنوان عضو هیات‌علمی این مرکز علمی مشغول به خدمت بوده است.

ضمن عرض تسلیت ضایعه مولمه از دست دادن فقیه و مرجع عالیقدر جهان اسلام، حضرت آیت‌الله العظمی حاج سیدمحمود شاهرودی، شمه‌ای از فضایل و ویژگی‌های آن شخصیت کم‌نظیر و بی‌بدیل را تقدیم می‌دارم. یکی از وظایف سخت در مواجهه با شخصیت‌های بزرگ -که در منابع دینی ما فقدان آنان به ثلمه تعبیر شده است- توصیف ایشان است. از خداوند بزرگ مسالت دارم که به این قلم توان معرفی آن فقیه عالیقدر را عنایت فرماید.

اینجانب قریب به 20 سال -بخشی از آن به‌طور مستقیم و بخشی غیرمستقیم و با جلساتی که با بعضی از شاگردان حضرت استاد داشتم- از آن اقیانوس علم و معرفت بهره گرفتم. رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای در توصیف آیت‌الله هاشمی‌شاهرودی، درکنار تعبیر به «مرجع عالیقدر»، تعابیر «استاد بزرگ» و «کارگزار وفادار» را نیز آورده‌اند، چه اینکه نقش آن فقیه بزرگ در سرنوشت حوزه‌های علمیه و نیز نقش‌آفرینی ایشان در نصرت دادن به نظام اسلامی و همراهی دائمی با آن بوده است. شاید بتوان گفت که این‌نحو توصیف شخصیت، درواقع «الگودهی» آن را برجسته می‌کند. لذا دیده‌بان کبیر نظام اسلامی از میان وجوه شخصیتی آن فقیه بزرگ، «کارآمدی» را مورد توجه قرار داده‌اند.

اما وجوه شخصیتی آیت‌الله العظمی هاشمی‌شاهرودی:

  اجتهاد پویا

یکی از ویژگی‌های اصیل حوزه‌های علمیه عبارت است از تامین عنصر اجتهاد در دانش دین. اما میان عالمان، برخی از آنها در وادی اجتهاد برترند به‌نحوی که نه‌تنها دارای قدرت استنباط دین از منابع دینی هستند بلکه به‌دنبال به‌روز‌رسانی آن در عرصه‌های متنوعند و عقیده دارند که دین توانایی پاسخگویی به همه نیازمندی‌های جوامع بشری را دارد. در مواجهه با مصادر دینی مهم، اعتقاد به چنین ظرفیتی و داشتن بینشی کارآمد است. استاد بزرگ و فقیه نواندیش آیت‌الله شاهرودی براساس چنین باوری در عرصه اجتهاد قدم گذاشته و در محیط‌های گوناگون در احیای چنین اندیشه‌ای تلاش می‌کرد.

به یادم هست که در «خارج معاملات» که از محضر ایشان بهره می‌بردم، سعی و کوشش میدانی زیادی در مطالعه منابع غربی و حقوقدانان و تولید نگاه انطباقی بین مکاتب حقوقی مطرح دنیا و منابع ما مصروف می‌داشتند و در تحلیل «ارتکازات عقلا» دارای قریحه تحلیلی جامع و قابل اعتماد بودند.

  جامع‌نگری فقیهانه در تقویت نگاه [ناظر بر] ارتباط دین و سیاست

ایشان با توانی که میان اندیشمندان و علمای حوزه‌ها و نهادهای علمی اشتهار داشت، قائل به ارتباط وثیق میان سیاست، دین و حکومت دینی بودند. در جلسه‌ای به من فرمودند: «کسی که از متون دینی، به هسته آن که عبارت است از حکومت دینی، نرسد لذت فقه و تفقه را نچشیده است.» می‌فرمود: «مهم تولید چنین نگاهی است و از حوزه‌های علمیه، شخصیت‌هایی مانند امام و شهیدصدر در احیای چنین ظرفیتی بسیار تاثیرگذار بودند.» لذا مکرر تاکید می‌فرمودند که فقاهت کاربردی باید از این منظر تحلیل شود و جامعه حوزوی لزوما خود را در این تراز قرار دهد.

  مسئولیت‌پذیری

یکی از ویژگی‌های حضرت استاد(ره) اجابت کردن نیازهای نظام اسلامی در سطح کلان بود. یعنی در هر موقعیتی که احساس می‌کرد در تقویت نظام و نصرت به رهبری می‌تواند نقش ایفا کند، هرگز شانه خالی نمی‌کرد. مهم این است که این پذیرش برمبنای اندیشه دینی شکل می‌گرفت زیرا ایشان حمایت و تقویت نظام را از اهم وظایف می‌دانست. یک‌وقتی به من فرمودند: «اگر علما و بزرگان حوزه ارزش و عظمت این نظام تشیع و دشمنی و مکائد شیطان و دشمن را در تراز واقعی بدانند، حاضرند از تمام وجودشان برای بقای این نظام قدرتمند هزینه کنند.» نکته بسیار مهم اینجاست که قبول مسئولیت‌های حکومتی از چنین شخصیتی مستلزم گذشتن از برخی شئون حوزوی مانند مرجعیت است؛ یعنی استاد بزرگوار(ره) به‌رغم دارا بودن همه شاخص‌های بخش مرجعیت دینی، اقدامی در این حوزه انجام نداد و حساس‌ترین فصل عمر خود را در پیشبرد اهداف نظام با قبول مسئولیت‌ها -مانند ریاست قوه یا مجمع تشخیص مصلحت صرف کردند.

براساس همین نگاه و بینش عقلانی، به هدفمند کردن پژوهش و تحقیق در حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها حساس بودند و به‌شدت با برنامه‌های غیرضرور که درراستای تامین نیازمندی‌های نظام نبود، برخورد می‌کردند. محضر ایشان شرفیاب بودم و یکی از محققان مقاله‌ای در موضوعی از موضوعات چالشی تدوین کرده بود. ایشان بعد از ملاحظه عنوان آن فریادشان بلند شد که «این نوع پژوهش در مسیر تامین اهداف سازمان سیا و دشمن است مگر این نوع تحقیقات مذهب [توانسته] کسی را به مذهب حق هدایت کند؟» با برخورد سنگین همراه با توبیخ و سرزنش، محقق را از خود دور کرد. لذا می‌توان گفت حضرت استاد(ره) در رعایت اولویت‌ها در مقام عمل، برای جامعه علمی و انقلابی، قطعا اسوه‌ای ‌شایسته‌اند. از آثار چنین ظرفیت و نگاهی، تدوین دایره‌المعارف فقه اهل بیت(ع) است که از آثار ارزشمند در جهان اسلام و میان آثار مشابه، موقعیتی ممتاز و برجسته دارد.

به تعبیری می‌توان گفت حضرت استاد به‌دنبال ارائه محتوای غنی حوزوی و تزریق آن به دانشگاه و ایجاد و تولید یک نرم‌افزار مناسب عصر، زمان و روش‌مندسازی آن بودند.

یک‌وقتی به ایشان عرض کردم در تدریس اصول فقه در دانشگاه، ضمن تغییر عنوان و تبدیل آن به «قواعد مسئولیت و تامین»، شیوه جدیدی طراحی کرده و ارائه داده‌ام. ایشان خیلی خوشحال شدند و بعضی از آثار بنده که مربوط به همان واحدهای دانشگاهی بود را ملاحظه کردند و فرمودند: «ما به دنبال چنین حرکتی هستیم.»

  فرهنگ‌سازی عزاداری سیدالشهداء

حضرت استاد در مشهد و قم مجالس عظیمی در تجلیل و تکریم حضرت سیدالشهداء برگزار می‌کردند که هم اطعام داشت و هم برای عامه مردم شرکت در آن بلامانع بود.

یک‌وقتی یکی از اصحاب بیوت یکی از علما محضر ایشان عرض کردند: «این شیوه عزاداری میان مراجع مرسوم نبوده است. چطور جنابعالی اصرار دارید این‌گونه عزاداری شود.» ایشان فرمودند: «من در این قضیه مقلد مقام معظم رهبری هستم و چنین طرحی را خوب و صحیح می‌دانم.»

  علاقه وافر به مقام‌معظم رهبری

ایشان به لحاظ عاطفی فوق‌العاده به مقام‌معظم رهبری وابسته بود و بارها حب و علاقه خود را به ایشان ابراز می‌کرد. از ایشان درمورد پاره‌ای از چالش‌های اقتصادی و سیاسی سوال و نگرانی خودم را به ایشان عرض کردم. ایشان تأملی پرمعنی کرد، فرمود: «دعا کنید خداوند آقا را نگه بدارد. اگر آقا سرسلامت باشد، کشور را هیچ اتفاقی تهدید نمی‌کند.» درمورد قبول مسئولیت اخیر یعنی «ریاست مجمع تشخیص» سوال کردم، فرمودند: «اگر آقا دستور بفرماید، باید بپذیرم و نمی‌توانم قبول نکنم. مصالح را ایشان بهتر از دیگران می‌داند، اطاعت از دستور و درخواست ایشان لازم است.»

این نوشتار قطره‌ای از اقیانوس بیکران برجستگی‌ها و تنها شاخه‌ای از درخت تنومندی است که سایه آن حیات‌بخش جامعه علمی و نیز نظام مقدس جمهوری اسلامی بوده است. امیدوارم خداوند متعال حقیر را توفیق دهد تا در یک فرصت دیگر با تدوین یک اثر، وجوه و صفات آن مرجع عالیقدر را احصا کرده و در اختیار اندیشمندان جهان اسلام قرار دهد تا با تأسی از چنین انسان‌های بزرگ، ژرف‌نگر و دقیق‌النظری، راه تحول و پیشرفت تسهیل شود.

 

* نویسنده : سیدحسین امامی روزنامه‌نگار

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها