• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۷/۱۰/۰۵
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
به مناسبت هزار و صد و شصتمین سال تولد رودکی

شاعر روشن‌بین

رودکی در اکثر قالب‌ها و اوزان شعری، آثاری ممتاز خلق کرده است. به همین واسطه نمی‌توان تاثیرات متمایز اندیشه و سبک شعری او را در شاعران هم‌دوره و دوران بعد از حیاتش نادیده گرفت.

شاعر روشن‌بین
0.00
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، ابوعبدالله جعفر بن محمد بن حکیم بن عبدالرحمن متخلص به رودکی، آدم‌الشعرای شعر فارسی، در میانه‌های سده‌ سوم هجری در روستای بنج از حوالی رودک سمرقند متولد شد. وی هم عصر حکومت سامانیان بود. دوران سامانی، از جمله درخشان‌ترین و زرین‌ترین روزگار فرهنگی و عصر تکوین و بلوغ فرهنگ ملی ایران زمین بعد از ورود اسلام به‌شمار می‌رود. عصری که دربرگیرنده‌ تحولاتی شگرف از حیث شکوفا شدن ساختارهای فرهنگی و اوج گرفتن خرد‌گرایی در فرهنگ ایران زمین است. رودکی در چنین فضایی رشد و نمو یافت و با بهره‌گیری از نقش و فضای تاریخی‌ای که در آن می‌زیست و تلفیق این مهم با خلاقیت فردی و قدرت کیمیاگرانه‌اش در مواجهه با واژگان دست به خلق اشعاری زد که بخش چشم‌نوازی از معماری زبان فارسی به حساب می‌آیند. شعر رودکی طلیعه‌ای بود بر بالیدن و اوج‌گیری شعر فارسی. بدین سبب او را پدر شعر فارسی، سلطان‌الشعرا و آدم‌الشعرا هم می‌نامند.


 شاعر روشن‌بین

بسیاری از تذکره‌نویسان بر این عقیده هستند که رودکی از بدو تولد قادر به دیدن نبوده و او را نابینای مادرزاد می‌دانند. اما بسیاری نیز بر این عقیده‌اند که وی در سالیان پایانی عمر قدرت بینایی خود را از دست داده است و گواه ادعای خود را سروده‌هایی از رودکی می‌دانند که در آنها به باز‌آفرینی و شبیه‌سازی بی‌بدیل صور، اجزا و عناصر طبیعت پرداخته است. علی‌ایحال بر فرض بسته‌بودن چشم ظاهر، بی‌گمان بینش ژرف و نهان روشن‌بین او بر تاریکی‌ها فائق آمده است.

 بررسی ویژگی‌های سخن، سبک شعری و آثار رودکی

از اشعار رودکی ـ‌که برخی آن را صد هزار بیت و برخی دیگر حتی تا حدود یک میلیون و 300 هزار بیت تخمین زده‌اند‌ـ جز ابیات اندکی در قالب قصیده، قطعه، غزل و رباعی و تک‌بیت‌های پراکنده باقی نمانده است. اما در همین حجم کم باقی مانده در دسترس، تنوع اوزان و بحور مورد استفاده‌اش چشمگیر و قابل‌توجه است و از او گنجینه‌ای کم‌نظیر از اوزان عروضی فارسی به میراث مانده است. این گستردگی و گوناگونی به اشعار او نسبت به هم‌عصرانش برتری و امتیازی خاص می‌بخشد. سبک شعری رودکی برآمده از سبک خراسانی و درواقع نمودار تمام و کمال این سبک است. در این دوره هنوز شعر فارسی بهره‌ چندانی از عرفان نبرده و نگاه شاعران معطوف به واقعیات حسی و طبیعی جهان هستی است. به همین دلیل خردگرایی و توجه به عینیات بیش از هر چیزی مطمح نظر پیروان این سبک شعری است. طرز شاعری رودکی بر مبنای سادگی و سلاست لفظ درعین استحکام و پختگی و تواما اثرگذاری و عمق معنی پایه نهاده شده است. او در شعرش به دنبال هنرنمایی مصنوع و پیرایه‌بندی نیست بلکه اندیشه و خیال‌ خود را بی‌کم و کاست، به همان صورت که از گذرگاه خاطرش می‌گذرد به میان می‌آورد و برای ابداع تعابیر و تصاویر تازه، چندان خود را به مخاطره نمی‌اندازد. همین رهایی از قیود ظاهری و صناعات شعری، بر ژرفای معانی مخلوق او افزوده و تاثیرگذاری کلامش را فزونی بخشیده است. رودکی به‌واسطه‌ مهارت و آشنایی دیربازش با موسیقی و بهره‌بردن از اسلوب آن، بر موسیقایی کردن شعر و عواطف و اندیشه‌اش اهتمامی جدی ورزیده که شاید این خود از رموز مانایی و جاودانگی کلام این شاعر بزرگ باشد. به‌طور کلی می‌توان شعر رودکی را واجد خصایصی مانند تخیل نیرومند، وضوح و روشنی بدون ابهام و دوری از پیچیدگی در سخن، بازآفرینی شکوهمند و هنرمندانه‌ طبیعت، بهره‌گیری هوشمندانه و به قاعده از صور خیال به‌ویژه تشبیه و تشخیص، شادی‌گرایی و روح‌افزایی، خردگرایی، دانش‌دوستی، دم غنیمت شماری، لذت‌جویی و خوش‌باشی دانست. عمده‌ اشعار رودکی ذیل اشعار غنایی و در وهله‌ بعد اشعار تعلیمی قرار می‌گیرند اما این بدان معنا نیست که تسلط او بر رموز حماسه و ادبیات حماسی نادیده گرفته شود چه اینکه در بسیاری از اشعار او شاهد درک و دریافت درست او از حماسه و اقتضائات آن هستیم.

 نام رودکی با بسیاری از اولین‌ها در شعر فارسی گره خورده است. از جمله اولین شاعر دارای دیوان منسجم و گردآوری شده که البته همان‌طور که ذکر شد متاسفانه بخش اعظمی از آن در دسترس نیست. همچنین بنا به روایاتی رودکی را واضع قالب و اولین سراینده‌ رباعی نیز می‌دانند. رودکی تبحر ویژه‌ای در سرودن مثنوی داشت ازجمله آثارش که در قالب مثنوی سروده شده، بازنویسی منظوم کلیله و دمنه (از معروف‌ترین آثار پند‌آمیز و حِکمی تاریخ بشری بوده است و اصل آن متعلق به هند باستان است) که درحال حاضر چیزی جز ابیاتی پراکنده از آن در دسترس نیست. از دیگر آثاری که رودکی به صورت منظوم به زبان فارسی آورده ، اثر سندباد نامه است که آن هم اثری پند‌آموز و حکیمانه است.

 رودکی در نگاه شاعران تالی

رودکی در اکثر قالب‌ها و اوزان شعری، آثاری ممتاز خلق کرده است. به همین واسطه نمی‌توان تاثیرات متمایز اندیشه و سبک شعری او را در شاعران هم‌دوره و دوران بعد از حیاتش نادیده گرفت. بسیاری از شاعران از جمله کسایی، فرخی‌سیستانی، ناصر خسرو و مولانا جلال‌الدین محمد در اشعار خود اشاراتی به رودکی داشته‌اند و درمواردی حتی ابیاتی از او را در اشعار خود تضمین کرده‌اند.

مرگ

رودکی در روزگاری می‌زیست که به‌واسطه‌ اقتضای دوران زندگانی‌اش تنها ملجا و پناه اهالی شعر و هنر، دربار شاهان بود. از بخت خوب او بیشتر طول عمرش از توجه و التفات ویژه‌ دربار شاهان سامانی -که از دوستداران شعر و نقش بسزایی در زنده نگه داشتن زبان فارسی دری ایفا کردند‌- برخوردار بود و در بخارا که مرکز حکومت سامانیان بود زندگی می‌کرد. رودکی در سالیان پایانی عمر هم‌زمان با از دست رفتن تخت پادشاهی امیر بخت سامانی (که همواره رودکی را مورد الطاف خود قرار می‌داد)، به ناچار مجبور به ترک بخارا و بازگشت به زادگاهش شد. این سال‌های پایانی زندگی، در تعب و سختی فراوان سپری شد و سر‌انجام در سال 329 هجری، ستاره‌ فروزان آسمان ادب و شعر فارسی رو به خاموشی نهاد، گرچه پس از گذشت بیش از هزار سال از وفات این گوینده‌ سترگ فارسی زبان، حلاوت و زلالی شعرش در نظر اهالی شعر و دوستداران ادبیات فارسی ذره‌ای کاسته نشده است.

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها